ΠΕΡΙ ΠΟΛΛΩΝ ΚΑΙ ΤΙΝΩΝ ΑΛΛΩΝ

ΠΕΡΙΠΟΛΩΝ ΣΤΗΝ ΑΛΩ  (ΘΟΛΟΥΡΑ)

AFTER ΑΛΩΣΗ ΑΛΛΟΦΡΩΝ ΕΝΙΟΤΕ ΚΑΙ ΑΦΡΩΝ

© Διονύσης Παπαχριστοδούλου

dip88@sch.gr

Τοις όπου γης αδελφοίς ομοφύλοις τε και αλλοφύλοις

Την Κυριακή της Ορθοδοξίας, η Εκκλησία, μας υπενθυμίζει ότι η σχέση μας με τον Τριαδικό Θεό περνάει μέσα από τα αγιασμένα υλικά πράγματα, τα σύμβολα, μέχρι να φτάσουμε στη θέωση (σύμβολο = υλικό πράγμα, τελετή ή λέξη + θεία Χάρη). Την Κυριακή του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά μας θυμίζει ότι αυτή η θεία Χάρη που φορείς της είναι τα Σύμβολα (Μυστήρια, Σώμα και Αίμα Χριστού, Σταυρός, λείψανα αγίων, αγιασμός, εικόνες, αγία Γραφή, κείμενα και λόγια αγίων κ.λπ.) δεν είναι κάτι κατώτερο του Θεού, γινόμενο και απογινόμενο κτίσμα, αλλά είναι άκτιστη, είναι η άκτιστη ενέργεια του Τριαδικού Θεού που η μακρόχρονη εν μετανοία (με πόνο και θλίψη), με άσκηση, αφομοίωσή της οδηγεί τον θνητό στη θέωση, την ένωση με το Θεό, τον κάνει κατά χάρη θεό. Αφού λοιπόν μας προετοιμάσει κατάλληλα μας καλεί την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως, εν γνώση και όχι μαγικά, να προσκυνήσουμε τον Τίμιο Σταυρό αιτούμενοι το μέγα Έλεος δηλαδή την ύψιστη δωρεά της θέωσης για τον εαυτό μας προσωπικά και για τον κόσμο όλο ώστε να έρθη ως ιστορική πραγματικότητα και επί γης το πολίτευμα του Σταυρού, η Βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Την Κυριακή του αγίου Ιωάννου της Κλίμακος και την επόμενη Κυριακή της αγίας Μαρίας της Αιγυπτίας μας παρουσιάζει ολόκληρο το φάσμα των δυνατών επιλογών για τον χριστιανό. Ο άγιος Ιωάννης έζησε και μεγάλωσε εντός των κόλπων της Εκκλησίας εκμεταλλεύτηκε την ασκητική και λειτουργική Της παράδοση, αγίασε, και έγραψε και την “Κλίμακα” όπου εκθέτει και περιγράφει με κάθε λεπτομέρεια αυτήν ακριβώς τη οδό της σωτηρίας. Η αγία Μαρία δώδεκα χρονών κοπελίτσα έφυγε από το σπίτι της και έπιασε δουλειά στα πεζοδρόμια … Στα εικοσιεννιά της μετάνοιωσε και κατευθείαν χώθηκε στην έρημο. Απλώς κάποτε είχε βαπτιστεί και ότι έτυχε να ακούσει μέχρι τα δώδεκά της. Μόνη, χωρίς την ασκητική και λειτουργική βοήθεια της Εκκλησίας ασκήτεψε στην έρημο. Μόνη μόνω Θεώ. Αγίασε και όρισε το άλλο άκρο των ποικίλων δρόμων της σωτηρίας των πιστών. Με τις πέντε αυτές Κυριακές η Εκκλησία μας παίρνει από την στιγμή της εξόδου από τον Παράδεισο και μας εισάγει πανηγυρικά στην Άνω Ιερουσαλήμ, στη μόνη πραγματική πραγματικότητα, στη Βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του αγίου Πνεύματος. Αμήν.

Διάδρομος Νοσοκομείου. Αναμονή. Ο άλλος τρέχει και ρωτάει τους γιατρούς· "μήν έχω αυτό, εκείνο ή το άλλο; πονάω εδώ, πονάω εκεί". Ιατρικές ορολογίες. Αγωνία. Αναμονή σ’ έναν μακρύ διάδρομο. Οι θάλαμοι στο πλάι άδειοι. Δεν πρόκειται για λαϊκό νοσοκομείο, μα για πολυτελείας ... για τους λίγους. Παραδίπλα σ‘ ένα θάλαμο ο ασθενής και οι επισκέπτες· κάποιοι γνωστοί και μια γιαγιά. Προσφέρονται κεράσματα. Είναι Παρασκευή. Νηστεία. "Πάρε γιαγιά". "Ευχαριστώ νηστεύω". "Έλα γιαγιά πάρε". "Ευχαριστώ δεν τρώω". "Φάε ρε γιαγιά η αμαρτία δικιά μου ...".

Συχνά τυχαίνει σε παρέες κάποιος να μη νηστεύει και να λέει με “αυτοθυσία” στον άλλο που νηστεύει "φάε, η αμαρτία δικιά μου". Λές και η νηστεία είναι φόρος που θα μπορούσε να πληρώσει ο συνέταιρος. Η προτροπή αυτή δείχνει τη νομικιστική αντίληψη που έχουμε για τη σχέση μας με την Εκκλησία. Έγκλημα και τιμωρία. Νόμος, παράβαση, ενοχή, χρέος, ποινή, εξιλέωση, πληρωμή. Αντίληψη που οφείλεται στο μεσαιωνικό εκβαρβαρισμό που κυριάρχησε στη χώρα μας κυρίως μετά το 1821. Οι κανόνες της Εκκλησίας υποβιβάζονται σε στείρους νόμους και κυριαρχεί το άγχος μην τυχόν τους παραβεί κανείς, οπότε θα ακολουθήσει η τιμωρία.

Ο νόμος του κράτους απλώς καταπιέζει, αλλά τον ανεχόμαστε, προκειμένου να λειτουργεί στοιχειωδώς η κοινωνία. Ο νόμος της Εκκλησίας, οι κανόνες, υπάρχουν για να μας θεραπεύουν. Όποιος τους εφαρμόζει, κερδίζει τη θεραπεία ολόκληρης της ύπαρξής του· όποιος δεν τα καταφέρνει, κερδίζει τουλάχιστον τη θεραπεία της συνείδησής του. Η συνείδηση είναι "λάστιχο", προσαρμόζεται. Μπορεί ο άνθρωπος να φθάσει να κάνει τα μεγαλύτερα εγκλήματα και επειδή βρήκε ένα επιχείρημα, μια δικαιολογία, πορώνει τη συνείδηση. Το συντριβάνι μπορεί να βγάζει βρώμικο νερό ή και να έχει εντελώς αχρηστευτεί. "Έλα ρε, αφού όλοι κλέβουν". "Ου κλέψεις". Καθαρίζει η κατάσταση. Γι’ αυτό είναι έγκλημα η "φιλάνθρωπη" προσαρμογή στην κοινωνική πραγματικότητα. "Αφού κανείς ή οι περισσότεροι δεν εφαρμόζουν κάτι, ας το διαγράψουμε". Είναι έγκλημα αυτή η "ρεαλιστική" νοοτροπία, γιατί καταστρέφει τη δυνατότητα για μετάνοια. Οι κανόνες της Εκκλησίας δείχνουν την ευθεία οδό, και η "οικονομία" της, επιτρέπει στον άνθρωπο, ακολουθώντας μία ταλάντωση, σιγά σιγά να ισορροπήσει τη ζωή του, αντλώντας δύναμη εν μετανοία.

Ο Γκάλης έκαμνε την προετοιμασία του, το ίδιο και ο Πύρρος Δήμας και όλοι οι πρωταθλητές. Αν την ώρα της προπόνησης εμφανιστεί κάποιος φίλος και του πεί, "άντε ρε, πάμε να τα πιούμε, η αμαρτία δικιά μου ..." κι’ εκείνος τον ακούσει, απλώς θα χαλάσει την προετοιμασία του, και δεν θα μπορεί να τα δώσει όλα στον αγώνα. Τί μπορεί άραγε να ελπίζει από την "αυτοθυσία" του φίλου; Κάπως έτσι είναι και με τη νηστεία. Δεν είναι ζήτημα αμαρτίας-παράβασης, αλλά ζήτημα απώλειας της ευκαιρίας για προπόνηση. Η νηστεία είναι ένα είδος προπόνησης. Στην Εκκλησία όλα τα είδη της προπόνησης γενικά λέγονται άσκηση. Αν διακόπτεται η άσκηση επειδή κανείς εύκολα ξεπερνάει τον "εγωϊσμό" του και ακολουθεί τους όποιους "φιλάνθρωπους" άλλους, δε θα επιτευχθεί ο στόχος, που είναι η θεραπεία, η κάθαρση από τα πάθη, ο φωτισμός του νού, η θέωση, η θεραπεία του κόσμου όλου.

Αρκεί βέβαια η προπόνηση να μην γίνεται πρωτάθλημα. Να μην απολυτοποιείται και επικεντρώνεται η προσπάθεια απλά και μόνο στην αυστηρότερη τήρησή της, στην μεγαλύτερη δυνατή καταπόνηση. Ο νούς οφείλει να είναι στον αγώνα. Η ύπαρξη του φιλότιμου είναι απαραίτητη, η συνεχής βελτίωση αναγκαία, αλλά με κέντρο τον τελικό σκοπό και όχι τη μονόπλευρη τελείωση του μέσου. Αυτό ήταν το λάθος των Φαρισαίων, έκαμναν σκοπό το μέσο. Νηστεία για τη νηστεία, όσο πιο πολύ νηστεύω, τόσο καλύτερος είμαι, τηρώ το νόμο και μου χρωστάει πλέον ο Θεός. Έτσι λόγω της υπερηφάνειας ακυρώνεται ολόκληρη η προσπάθεια. Αντί το μέσο να φέρει Έμπνευση, πνίγει την ύπαρξη στην κόλαση της αυτοδικαίωσης.

Οι αθλητικές ομάδες (ποδοσφαίρου, μπάσκετ κ.λπ.) κάθε χρόνο κάνουν, εκτός από τις εβδομαδιαίες προπονήσεις, και την ετήσια προετοιμασία τους. Πηγαίνουν σε κάποιο αθλητικό κέντρο για να προετοιμαστούν για ολόκληρη τη χρονιά. Κάτι τέτοιο είναι για το χριστιανό η Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Κάνει μια έντονη προπόνηση, για να βγάλει ολόκληρη τη χρονιά.

Οι πρωταθλητές στην Εκκλησία λέγονται ασκητές. Φυσικά, άσκηση υπάρχει για όλους τους χριστιανούς, αλλά διαφορετική άσκηση θα κάνει ο ερημίτης και διαφορετική κάποιος "αγύμναστος" χριστιανός. Ο ένας παίρνει το απότομο μονοπάτι για την κορυφή, ο άλλος τον ομαλό δρόμο που ανεβάζει σιγά σιγά. Και οι δύο όμως κατευθύνονται προς την ίδια κορυφή. Ο σκοπός είναι κοινός για όλους, η αποκατάσταση του κατ’ εικόνα, η επίτευξη του καθ’ ομοίωση.

Στην εποχή που τα οικονομικά μεγέθη καθορίζουν τις σχέσεις των κρατών και όχι μόνο, η Εκκλησία παρέχει το κατ’ οικονομία, την παραχώρηση, για κάθε "αγύμναστο" καί, παράλληλα, διαφυλάττει ως κόρη οφθαλμού την ακρίβεια του κανόνα. Φιλάνθρωπα δίνει στον αρχάριο τη δυνατότητα να ξεκινήσει χωρίς να αποκρύπτει το ρεκόρ, τον ακρογωνιαίο Λίθο, το αμετάθετο Θεμέλιο, το Θεάνθρωπο. Αυτόν που δύναται και λέει και το εννοεί: "η αμαρτία σας δικιά μου".

Μετά το θάνατο του Σολομώντα το 975 π.Χ., ο λαός ζήτησε από τον διάδοχο, ελάφρυνση της βαριάς φορολογίας. Ο Ροβοάμ αρνήθηκε και οι δέκα βόρειες φυλές του Ισραήλ, ανακήρυξαν βασιλιά τους τον Ιεροβοάμ, πρώην αξιωματούχο του Σολομώντα, που τα τελευταία χρόνια της βασιλείας του συνωμότησε εναντίον του καί, όταν απέτυχε, κατέφυγε στην Αίγυπτο. Ο Ιεροβοάμ ίδρυσε το βασίλειο του Ισραήλ με πρωτεύουσα τη Βαιθήλ (σπίτι του Θεού) και υπηκόους τις δέκα φυλές του Ισραήλ, εκτός από τις φυλές του Ιούδα και του Βενιαμίν, που έμειναν πιστές στο Ροβοάμ.

Η διαίρεση ήταν πολιτική και πρόσκαιρη. Ο λαός μαζευόταν για να λατρεύει το Θεό στο Ναό του Σολομώντα, στα Ιεροσόλυμα. Υπήρχε πάντα, για τον Ιεροβοάμ, ο κίνδυνος της επανένωσης, λόγω της συχνής επικοινωνίας. Σε αυτή την περίπτωση θα έχανε τη βασιλεία του, μια και αυτός ήταν ο σφετεριστής, ενώ ο Ροβοάμ ο νόμιμος. Από πολύ νωρίς, λοιπόν, φρόντισε να δημιουργήσει δύο ιερά, ένα στη Βαιθήλ και ένα στη Δάν. Φρόντισε, δηλαδή, την πολιτική διαίρεση να την κάνει και θρησκευτική, με την ελπίδα να γίνει μόνιμη. Όπως και έγινε. Μέχρι τα χρόνια του Χριστού υπήρχε μεγάλο μίσος ανάμεσα στους Σαμαρείτες (απογόνους των δέκα φυλών) και τους Ιουδαίους.

Στα τέλη του 8^ου αιώνα μ.Χ. οι Φράγκοι κυριαρχούσαν στις περιοχές της δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Οι υπόδουλοι στους Φράγκους δυτικοί Ρωμαίοι περίμεναν βοήθεια από τους ελεύθερους ανατολικούς ελληνόφωνους Ρωμαίους. Κάτι αντίστοιχο με την προσπάθεια του Ιουστινιανού και του Βελισσάριου πριν ενάμισυ αιώνα . Ο Καρλομάγνος (742-814), θέλοντας να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μακροχρόνια επιβίωση του κράτους του, έπληξε αυτή ακριβώς την αυτονόητη ενότητα των ανατολικών και δυτικών Ρωμαίων. Το 794 στη Σύνοδο της Φραγκφούρτης αποκάλεσε, για πρώτη φορά επίσημα, τους ελληνόφωνους Ρωμαίους, Γραικούς.

Από τους πρώτους αιώνες μ.Χ. "Έλληνας", σήμαινε "ειδωλολάτρης", είχε πάψει να είναι εθνικό όνομα των ελληνόφωνων οι οποίοι, από πολύ νωρίς, πιθανόν και πριν την εμφάνιση του Χριστιανισμού, όλο και λιγότερο ήθελαν να αποκαλούν τον εαυτό τους Έλληνα, προτιμώντας ως εθνικό όνομα το "Ρωμαίος".

Ονομάζοντας, λοιπόν, τους ανατολικούς Ρωμαίους, Γραικούς, πέτυχε, μεταξύ άλλων και τα ακόλουθα. Έμενε ελεύθερο το ένδοξο όνομα Ρωμαίος για όποια μελλοντική χρήση, π.χ. Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους. Μπορούσε πλέον να καταδικάσει ελεύθερα τους ανατολικούς Ρωμαίους ως αιρετικούς και μάλιστα ειδωλολάτρες. Προκαλούσε ένα βαθύ ρήγμα μεταξύ των ανατολικών και δυτικών Ρωμαίων. Ακόμη, τόσο μάγκας ( -μάγνος, magnus, μέγας) ήταν αυτός ο Κάρολος, που διακήρυξε την ανωτερότητα των θεολόγων του, πριν καλά καλά αυτοί υπάρξουν, προς το παρόν ήταν ένας ... ο Αλκουίνος. Δηλαδή οι Φράγκοι πρώτα διακήρυξαν την ανωτερότητα της θεολογικής τους παράδοσης και μετά την δημιούργησαν και την καλλιέργησαν ... Με αυτή την αίσθηση της ανωτερότητας, οι Φράγκοι άρχισαν να προσθέτουν και να αφαιρούν από τη δογματική διδασκαλία της Εκκλησίας. Σπουδαίο στήριγμα βρήκαν στη θεολογία του Αυγουστίνου, που τους έδινε τη δυνατότητα να ισχυρίζονται ότι όλα αυτά ήταν τάχα μία πρόοδος στην κατανόηση των δογμάτων.

Σχετικά με το πρόβλημα της Εικονομαχίας, οι Φράγκοι με σφοδρή πολεμική, απέρριπταν και την εικονοκλαστική θέση, όταν οι εικονομάχοι κυριαρχούσαν στην Κωνσταντινούπολη, και την προσκύνηση των εικόνων αργότερα, όταν καταδικάστηκε η Εικονομαχία, χωρίς να επηρεάζονται από την αντίθετη άποψη του Πάπα Αδριανού Α' (772-795), ο οποίος υποστήριζε τους είκονόφιλους. Το μόνο που τους ενδιέφερε ήταν να βρίσκονται σε αντίθεση με την Ανατολή. Αν και η λατινική μετάφραση των πρακτικών των ρωμαϊκών Συνόδων που είχαν στη διάθεσή τους παραμόρφωνε το πραγματικό νόημα, εξ αιτίας χονδροειδών μεταφραστικών λαθών και παρερμηνειών, σε περίοδο ουσιαστικής αγραμματοσύνης, επεδίωκαν να προβάλλουν τη θεολογική τους ανεξαρτησία και ανωτερότητα έναντι των ελληνόφωνων Ρωμαίων της Κωνσταντινούπολης. Το ίδιο συνέβη και σχετικά με το ζήτημα του Filioque, το οποίο, αυθαίρετα και παρά την αντίδραση του Πάπα Λέοντα του Γ' (796-816), προσέθεσαν στο Σύμβολο της Πίστεως.

Όταν τελικά το 1046 κατάφεραν να καταλάβουν οριστικά το Πατριαρχείο της Ρώμης, επιβάλλοντας με τη δύναμη των όπλων δικούς τους Πάπες, το Σχίσμα που υπήρχε από το 794 μεταξύ των Φράγκων και των ελληνόφωνων και λατινόφωνων Ρωμαίων έγινε, από το 1054, Σχίσμα μεταξύ της φραγκοκρατούμενης πλέον Ρώμης και των ελεύθερων Ρωμαίων της Ανατολής. Ο Καρλομάγνος άρχισε και οι απόγονοι του ολοκλήρωσαν, το κόλπο του Ιεροβοάμ σε νέα έκδοση μετά 2.000 περίπου χρόνια. Την πρόσκαιρη πολιτική διαίρεση, ανάμεσα στη φραγκοκρατούμενη Δύση και την ελεύθερη ρωμαίϊκη Ανατολή, την έκαναν θρησκευτική και συνεπώς βαθιά και μόνιμη.

Οι απόγονοι των Ιεροβοάμ και Ροβοάμ, κατόρθωσαν μετά από 3.000 !!! χρόνια να επουλώσουν τις πληγές τους και να ξεκινήσουν μια καινούργια πορεία, στο σημερινό κράτος του Ισραήλ. Μάλιστα, κατόρθωσαν να δημιουργήσουν κράτος στην Παλαιστίνη, εκτοπίζοντας πληθυσμούς που ζούσαν εκεί επί αιώνες. Ελεύθερο Ισραηλιτικό κράτος υπήρξε για τελευταία φορά το 580 π.Χ. όταν κατέλαβαν την Ιερουσαλήμ οι Βαβυλώνιοι. Το 1948, δηλαδή, επικαλέσθηκαν και η διεθνής κοινότητα τους αναγνώρισε, νομικό δικαίωμα από 2.528 χρόνια πριν !!! Απλώς ξέρουν ποιοί είναι και τί θέλουν. Μνήμη και πίστη. Το 1897 στη διάρκεια του Πρώτου Σιωνιστικού Συνεδρίου της Βασιλείας, ο Θεόδωρος Χέρτσλ (Αυστριακός δημοσιογράφος) ίδρυσε το Διεθνές Σιωνιστικό Κίνημα. Μετά το τέλος του Συνεδρίου ο Χέρτσλ έγραψε στο ημερολόγιό του: "Σήμερα ίδρυσα το Εβραϊκό Κράτος. Αν το ανήγγελα επισήμως, ο κόσμος θα με περιγελούσε. Μά ύστερα από πέντε, ίσως και πενήντα χρόνια θα δήτε ότι είχα δίκιο". Κατά την έκρηξη του Α' Παγκ. Πολέμου στην Παλαιστίνη κατοικούσαν 85.000 Εβραίοι έποικοι, και λίγο πριν τον Β' Παγκ. Πόλεμο 650.000. Το 1947 η Μεγάλη Βρετανία έφερε το θέμα της Παλαιστίνης στα Ηνωμένα Έθνη. Στις 29 Νοεμβρίου 1947 η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ενέκρινε την πρόταση για διαίρεση της Παλαιστίνης σε δύο ανεξάρτητα κράτη (αραβικό και εβραϊκό). Στις 15 Μαΐου 1948 ανακηρύχθηκε το Ισραήλ ανεξάρτητο Κράτος, και μάλιστα χρησιμοποίησε για επίσημη γλώσσα την από την εποχή της βαβυλώνιας αιχμαλωσίας νεκρή (μόνο οι ραββίνοι, φαρισαίοι, την γνώριζαν) εβραϊκή γλώσσα.

Η Ο.Ν.Ε. ίσως να είναι μια τέτοια ευκαιρία για τους απογόνους των Ρωμαίων σε Ανατολή και Δύση. Τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη, παρατηρείται μια όλο και μεγαλύτερη κυριαρχία των συντηρητικών δυνάμεων. Μια ολιγομελής ομάδα τεχνοκρατών κατευθύνει τις τύχες των λαών της Ευρώπης. Υπάρχουν οι δημοκρατικοί θεσμοί, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κ.λπ. όμως συνεχώς υποβαθμίζονται. Άλλοι αποφασίζουν. Μετά δύο αιώνες αγώνων για τα δικαιώματα του πολίτη (από τη Γαλλική Επανάσταση του 1789) τα μεσαιωνικά φαντάσματα της Φεουδαρχίας και των Κάστρων της μοιάζει να πέρνουν τη ρεβάνς. Οι κομμουνιστές έλεγαν ότι στη Δύση οι εργαζόμενοι απολαμβάνουν προνομίων επειδή υπάρχει το "ανατολικό μπλόκ". Τώρα που εξέλειπεν ο εξ ανατολών κίνδυνος φαίνεται ότι είχαν δίκαιο. Ότι κέρδισαν οι εργαζόμενοι τον εικοστό αιώνα τείνει να χαθεί. Ο Καρλομάγνος ζεί στις καρδιές όσων έχουν τις τύχες των λαών της Ευρώπης στα χέρια τους. Η ανάλγητη διακυβέρνηση που ασκούν προκαλεί ποικίλες αντιδράσεις. Η Γαλλική Επανάσταση περιμένει την ολοκλήρωσή της.

"Τη Ρωμηοσύνη μην την κλαίς εκεί που πάει να σβήσει, νάτη πετιέται από 'ξαρχής κι ανδριεύει και θεριεύει και καμακώνει το θεριό με το καμάκι του Ήλιου ..." Κι’ όποιος φανταστεί εθνικισμούς, ρατσισμούς και άλλα τέτοια ανατριχιαστικά του ζητώ συγνώμη που δεν κατάφερα να μεταφέρω στο χαρτί το οικουμενικό, το παγκόσμιο, το πανανθρώπινο, το διασυμπαντικό που εννοώ.

Άνοιξη 1998

Αγαπητοί εκ Πόντου και λοιποί προσφυγικής καταγωγής, εν Ελλάδι τω νυν εγκαταβιούντες, πληθυσμοί. Κάποτε το ημέτερον έθνος ενεπνέετο υπό μεγάλης τινός Ιδέας. Δεν τα κατάφεραν όμως κι άσχημα οι θεωρούντες μας δυσκυβέρνητο τσούρμο. Παραμένομεν πλέον εγκλωβισμένοι στο ΧΑΑλι μας ελπίζοντες εις άνοδον του δείκτη. Λοιπόν, οι φίλοι μας οι Άγγλοι πολύ σωστά προφέρουνε τη λέξη "ιδέα", you now: "idea", "αϊντία". Μια αηδία και μισή· αυτό είναι κάθε ιδέα και αν μάλιστα είναι και μεγάλη, κακό του κεφαλιού της, "Μεγκάλη Αηντεία", αεί τα ίδια δεινά σωρεύει στους θνητούς.

Η εξωτερική μας πολιτική ωφείλει ίσως να επανεξετάσει τις προτεραιότητές της. Συμφέρει μάλλον, η πλήρης ένταξη της Γείτονος στην ΟΝΕ να πραγματοποιηθεί όσο το δυνατόν πιο σύντομα. Τα κοινοτικά οργάνα, οργανώσεις τε, και οργανισμοί να εργασθούν φιλότιμα για το "βάθεμα" της Δημοκρατίας στη γείτονα χώρα. Να απαλλαγεί επιτέλους ο ταλαιπωρούμενός της λαός από την όποια ανελευθερία και να υπάρξουν πραγματικές προϋποθέσεις ώστε να μη πέσει στα χέρια εκείνων των "θεμελιοκρατών" που παραμονεύουν. Κάποτε, θα σταθεροποιηθεί η κατάσταση επί τω ευρωπαϊκόν. Σίγουρα αυτό θα γίνει αν κοτζάμ Ευρώπη πέσει πάνω τους να τους "εκπολιτίσει", να τους "εκσυγχρονίσει"· εδώ τόσοι και τόσοι "μάγκες" δεν άντεξαν. Το money νάναι καλά, θα "στρώσουν" κι αυτοί. "Ότι δεν γίνεται με χρήματα γίνεται με πολλά χρήματα". Πεδίον μέγα για "επενδύσεις" στις περιοχές του Πόντου, της Καππαδοκίας, της Σμύρνης, της Πόλης και όπου αλλού. Έτσι με μια τέτοια ρεαλιστική στρατηγική και χωρίς μεγάλες Αηδίες και πολέμους θα γίνει πραγματικότητα εκείνο των προγόνων το ρητό, ο καημός, η προφητεία: "Πάλι με χρόνια με καιρούς πάλι δικά μας θάναι". Αφερίμ καρντάς.

Τώρα αν παρόλες τις διευκρινίσεις κάποιος επιμένει στον χαρακτηρισμό του εθνικιστή, ρατσιστή, να πάει να πληρώσει τα έξοδα, να γίνει εξέταση DNA να βρεθεί η ρίζα, η ράτσα. Να μάθει ότι ουκ έστι ράτσα για να θριαμβεύσει και πάλι το ρητό: "να του κοπεί το χέρι εκείνου του … που από τη ψήφο του -για μια ψήφο λέει- δεν καθιερώθηκαν τα ελληνικά ως επίσημη γλώσσα των USA". Από τον Ισοκράτη και μετά σιγά σιγά και συν Χριστώ μπήκαν τα θεμέλια του μοναδικού ίσως στην ιστορία της ανθρωπότητας πολιτισμού που αγωνίστηκε να πετάξει το ρατσισμό στα τάρταρα του Άδη. Και αυτός ο πολιτισμός χρησιμοποίησε για γλώσσα του τα ελληνικά, την Κοινή. Μια όμως γενναία και πρωτοφανής προσπάθεια, ας πούμε, πολιτισμοκάθαρσης έχει σχεδόν εξαφανίσει, άλλοτε σβήνοντας και συχνότερα διαστρέφοντας και παραχαράτοντας, τα ίχνη του πολιτισμού αυτού.

Στις 27 Φεβρουαρίου του 272 ή του 273, στη Ναϊσσό της ρωμαϊκής επαρχίας της Μοισίας (σημ. Nisch της Σερβίας) γεννήθηκε ο Φλάβιος Βαλέριος Κωνσταντίνος (Flavius Valerius Constantinus). Το 306 στην Υόρκη της Βρετανίας, μετά το θάνατο του πατέρα του Κωνστάντιου Χλωρού, ο στρατός τον ανακήρυξε Καίσαρα, διοικητή του ενός τετάρτου της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Πρόσφατα, κατά τη διάρκεια εργασιών στα θεμέλια του μεγαλοπρεπέστερου ναού της Βρετανίας στην Υόρκη (York Cathedral, νορμανδικού σήμερα ρυθμού), βρέθηκαν τα ερείπια της ρωμαϊκής Βασιλικής (Basilica) του Εμπορίου (Ebor, όπως ήταν το ρωμαϊκό όνομα της Υόρκης), όπου, επάνω σε μια ασπίδα ανακηρύχθηκε Καίσαρας ο Μ. Κωνσταντίνος.

Στις 28 Οκτωβρίου του 312 ο Κωνσταντίνος ο Α' με 20.000 στρατό νίκησε τον πενταπλάσιο (100.000) στρατό του Μαξέντιου και ανέλαβε πλέον τη διοίκηση της μισής (δυτικής) Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Το μεσημέρι της 27^ης Οκτωβρίου είχε δει στον ουρανό το σημείο του Σταυρού, "τού Σταυρού Σου τον τύπον εν ουρανώ θεασάμενος και ως ο Παύλος την κλήσιν ουκ εξ ανθρώπων δεξάμενος", πιο λαμπερό από τον ήλιο και τη φράση ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ. Το βράδυ της ίδιας ημέρας είδε το Χριστό να του ζητά να το κάνει σημαία του. Όπως γράφει ο βιογράφος του ο Ευσέβιος: "αυτοίς οφθαλμοίς ιδείν έφη εν αυτώ ουρανώ υπερκείμενον του ηλίου σταυρού τρόπαιον εκ φωτός συνιστάμενον, γραφήν τε αυτώ συνήφθαι λέγουσαν· τούτω νίκα". "Τον Χριστόν ... σύν τω φανέντι κατ’ ουρανόν σημείω οφθήναί τε και παρακελεύσασθαι, μίμημα ποιησάμενον του κατ’ ουρανόν οφθέντος σημείου τούτω ..."

Ο απόστολος Παύλος, μετά από μια ανάλογη εμπειρία αμέσως βαπτίσθηκε και ασκήτεψε στην έρημο της Αραβίας για τουλάχιστον τρία χρόνια. Ο απόστολος Πέτρος κατά τη διάρκεια της Μεταμορφώσεως αυθόρμητα ζήτησε να κάνουν τρεις σκηνές και να παραμείνουν, όσο γινόταν περισσότερο, σε αυτή την κατάσταση: "Κύριε, καλόν εστιν ημάς ώδε είναι· ει θέλεις, ποιήσω ώδε τρεις σκηνάς, σοί μίαν και Μωϋσεί μίαν και Ηλία μίαν". Και αργότερα στην Παράδοση της Εκκλησίας μας "η απέραντος ηδονή των καθορώντων του προσώπου Του το κάλλος το άρρητον" είναι ο πολύτιμος μαργαρίτης που για χάρη του πουλά κανείς όσα έχει και δεν έχει, είναι ο αγρός με τον κρυμμένο θησαυρό που αγοράζει κανείς, όταν τον βρή, αφού τα πάντα ξεπουλήσει. "Το άγιον τούτο Φώς, όταν εμφανίζηται εν δυνάμει, φέρει την ταπεινήν αγάπην. Αποδιώκει πάσαν αμφιβολίαν και πάντα φόβον, εγκαταλείπει μακράν εις τα οπίσω πάσας τας γηΐνας σχέσεις, άπασαν την πυραμίδα των κοινωνικών τάξεων και των ιεραρχικών αξιωμάτων. Ο άνθρωπος γίνεται τρόπον τινά "ουδείς". Δεν ίσταται επί της οδού των αδελφών αυτού· ουδεμίαν θέσιν επιδιώκει δι’ εαυτόν εν τω κόσμω τούτω. ...απεργάζεται δε την ψυχήν άτρωτον και απρόσβλητον από παντός ό,τι συνέθλιβεν αυτήν πρότερον. Ο θάνατος τρέπεται εις φυγήν ενώπιον Αυτού".

Ο Μ. Κωνσταντίνος δεν μας άφησε αυτοβιογραφία για να ξέρουμε τί ένοιωσε και γιατί έζησε έτσι τη ζωή του. Ξέρουμε όμως πώς όποιος ζήσει τέτοιες καταστάσεις το μόνο που θέλει είναι να τα εγκαταλείψει όλα και να αγωνιστεί με όλες του τις δυνάμεις για να τις ξαναζήσει.

Ο Μ. Κωνσταντίνος ήταν ήδη διοικητής του ενός τετάρτου της αυτοκρατορίας και με τη νίκη του αυτή διοικούσε πλέον τη μισή αυτοκρατορία. Μπορούσε λοιπόν να βοηθήσει κοινωνικά την Εκκλησία. Για να είναι όμως αποδεκτός από το ρωμαϊκό κατεστημένο, έπρεπε να εμφανίζεται, αν όχι ως θεός, τουλάχιστον ως μέγας αρχιερεύς. Δεν μπορούσε λοιπόν να βαπτιστεί. Δέχτηκε να θυσιάσει αυτό που υπερβολικά επιθυμούσε για να γίνει αυτοκράτορας και έτσι να απαλλάξει τους χριστιανούς από φοβερούς διωγμούς δυόμισυ αιώνων. Έκανε τη μεγάλη θυσία να μη βαπτιστεί και θυσίασε τη δυνατότητα να εκμεταλλευτεί την ασκητική και λειτουργική ζωή της Εκκλησίας. Έκανε τη θυσία να γίνει αυτοκράτορας ... αν και "ως ο Παύλος την κλήσιν ουκ εξ ανθρώπων δεξάμενος", δέχτηκε να περάσει την επίγεια ζωή του χωρίς τον Άρτο της ζωής. Η μεγαλύτερη θυσία που μπορούν να κάνουν δύο ερωτευμένοι είναι ο χωρισμός. Και την εικόνα του ανθρώπινου έρωτα χρησιμοποιούν οι άγιοι για να μας βοηθήσουν αμυδρά να νοιώσουμε τα απερίγραπτα βιώματά τους. Και θυσίασε όχι μόνο την περίοδο της εδώ ζωής του, αλλά διακινδύνευσε και την αιώνια.

Έζησε ό,τι έζησε με το "όραμα", αλλά δεν ήταν αρκετό για να μεταμορφωθεί η ύπαρξή του. Για παράδειγμα, ο απόστολος Πέτρος 40 μέρες μετά την εμπειρία της Μεταμορφώσεως αρνήθηκε τον Χριστό. Δεν ενεργείται μαγικά η μεταμόρφωση του ανθρώπου. Χρειάζεται χρόνος και πόνος πολύς εν βαθεία μετανοία για να αφομοιωθεί η όποια εμπειρία. Ο άγιος Μέγας Κωνσταντίνος λοιπόν το 330 έστειλε εξορία τον άγιο Μέγα Αθανάσιο, επηρεασμένος από αρειανόφιλους επισκόπους. Δεν είχε ο ίδιος αποκτήσει δογματική συνείδηση, ούτε καν χριστιανός δεν ήταν.

Λίγους μήνες πριν πεθάνει επέστρεψε στην Ορθοδοξία, βαπτίσθηκε χριστιανός καί, όπως αναφέρει ο βιογράφος του, πληγωμένος από τη θεία δύναμη, πλήρης χαράς, πλημμυρισμένος από το θείο φώς, ζούσε την αναγέννησή του "ηγάλλετο τω πνεύματι ανεκαινούτό τε και φωτός ενεπίμπλατο θείου, χαίρων μεν τη ψυχή δι’ υπερβολήν πίστεως, το δ’ εναργές καταπεπληγώς της ενθέου δυνάμεως". Κοιμήθηκε στις 22 Μαΐου του 337.

Η ρωμαϊκή αυτοκρατορία γύρω στο 300 μ.Χ. ήταν έτοιμη να διαλυθεί. Ο Διοκλητιανός σε μια απελπισμένη προσπάθεια να τη σώσει τη διαίρεσε στα τέσσερα, και κράτησε για τον εαυτόν του μόνο το ένα τέταρτο. Αυτή τη διαλυμένη και γερασμένη αυτοκρατορία παρέλαβε ο Μ. Κωνσταντίνος και η επιλογή του να ελευθερώσει τη Χριστιανική Εκκλησία έδωσε στην αυτοκρατορία ακόμα έντεκα αιώνων ζωή. Χαρακτηριστικό είναι ότι το ρωμαϊκό χρυσό νόμισμα solidus (ελληνικά νόμισμα, αργότερα υπέρπυρο) παρέμεινε σταθερό για τα επόμενα 750 χρόνια (4,48 γραμμάρια χρυσού). Αξεπέραστο παγκόσμιο ρεκόρ οικονομικής σταθερότητας και ισχύος. Αυτός ο ρωμαίος μεταρρυθμιστής είναι το φυσικό σύμβολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (καί μάλιστα της νομισματικής) και όχι εκείνος ο αγράμματος βάρβαρος, ο Καρλομάγνος των Φράγκων. Αναγνωρίζοντας τη χριστιανική Εκκλησία εξασφάλιζε για τους πολίτες του ένα μοναδικό θεραπευτήριο που μεταμορφώνει τους εγωκεντρικούς ζητιάνους σε φιλότιμους άρχοντες της προσφοράς.

Στις 27 Οκτωβρίου του 312 ο Κωνσταντίνος ο Α' κατάλαβε ότι η μόνη ελπίδα για την αχανή ρωμαϊκή αυτοκρατορία ήταν ο Σταυρός του Χριστού. Δεν είχε να κάνει με μια καινούργια θρησκεία, αλλά μάλλον με τη θεραπεία της αρρώστειας που γεννά τις θρησκείες. Ο Χριστός ήρθε για να νικήσει το θάνατο. Να φέρει ζωή και ελευθερία. "Θανάτω θάνατον πατήσας" έφερε το Μέγα Έλεος, τη θεραπεία της συνέπειας της πρώτης αμαρτίας. Ο Μ. Κωνσταντίνος (ο σταθερός, αυτός που προκαλεί σταθερότητα = constantia) στερέωσε την αυτοκρατορία του στον Σταυρό του Χριστού και της πρόσφερε ζωή αιώνων. Μακάρι να μπορέσουνε και οι σύγχρονοι κάθε λογής κυβερνήτες μας να νοιώσουνε τη ζωοποιό δύναμη του Σταυρού και έτσι να πάψουν να σταυρώνουνε τους υπηκόους τους.

Άνοιξη 1998

Κάποτε κυκλοφορούσε ως το πιο σύντομο ανέκδοτο, “Αλβανός τουρίστας” και σήμερα κυκλοφορούν με Μερσεντές. Η χώρα μας έχει κατακλυστεί από αλλοδαπούς, λαθρομετανάστες και πάσης φύσεως ταλαίπωρους συνανθρώπους μας, ξένους, που έρχονται με την ελπίδα κάποιου καλύτερου αύριον. Αυτοί και εμείς.

Έχουν εμφανιστεί κάποια κρούσματα ρατσισμού. Συχνά τίθεται το ερώτημα, είναι οι Έλληνες ρατσιστές; και ανάλογα με τις ιδεολογικές προκαταλήψεις των εκάστοτε αναλυτών βγαίνουν ποικίλλα και εκ διαμέτρου αντίθετα συμπεράσματα. Τί είναι όμως αυτό που νοηματοδοτεί τη ζωή του σύγχρονου Έλληνα; Από την απελευθέρωση και μετά αγωνιζόμαστε να αποβάλουμε καθετί ρωμαίϊκο. Εισάγεται συστηματικά ο δυτικός ρατσισμός και όλο το κλίμα που τον καλλιεργεί. Αυτονόητος σκοπός ζωής για τους περισσότερους πλέον είναι ο δυτικός ευδαιμονισμός. Το φιλότιμο, η λεβεντιά και η αρχοντιά κινδυνεύουν να καταντήσουν λέξεις άγνωστες. Το μόνο που απέμεινε να εμπνέει την ανθρώπινη αγωνιστικότητα είναι το ατομικό συμφέρον. Η μεγαλωσύνη κατάντησε μαγκιά (magnus, μέγας). Μέσα σε τέτοιες συνθήκες πολύ φυσικό να παρουσιάζονται και φαινόμενα ρατσισμού.

Στην περιοχή μας υπήρχε μια ζωντανή και γόνιμη παράδοση, ένας πολιτισμός πραγματικό χωνευτήρι των λαών. Από τον 4^ο αιώνα π.Χ. ο Ισοκράτης έλεγε, “καί μάλλον Έλληνας καλείσθαι τους της παιδεύσεως της ημετέρας ή τους της κοινής φύσεως μετέχοντας” δηλαδή είναι Έλληνες όσοι μετέχουν της ελληνικής παιδείας και όχι όσοι απλώς είναι στη ράτσα. Πάνω σε αυτό στηρίχθηκαν ο Μ. Αλέξανδρος και οι Διάδοχοι και δημιουργήθηκε ο πρώτος παγκόσμιος ελληνικός πολιτισμός στα ελληνιστικά χρόνια. Οι Ρωμαίοι συνέχισαν αυτή την παράδοση και με την Pax Romana εδραίωσαν αυτόν τον οικουμενικό πολιτισμό. Το 212 ο Καρακάλας αναγνώρισε το δικαίωμα του ρωμαίου πολίτη σε όλους τους ελεύθερους πολίτες της αυτοκρατορίας. Το 313 ο Μέγας Κωνσταντίνος αναγνώρισε τη χριστιανική Εκκλησία. Με αυτήν του την κίνηση έδωσε στη γερασμένη αυτοκρατορία τη μοναδική ευκαιρία να στηρίξει την οικουμενικότητα της σε στέρεη και ρεαλιστική βάση.

"Ουκ ένι Ιουδαίος ουδέ Έλλην, ουκ ένι δούλος ουδέ ελεύθερος, ουκ ένι άρσεν και θήλυ· πάντες γαρ υμείς είς εστε εν Χριστώ Ιησού". Η Εκκλησία μιλά για την ισότητα με μια μοναδική απλότητα. Δεν μας λέει, δεν πρέπει να νοιώθετε κάποιον σαν ξένο, απλώς δεν υπάρχει ξένος. Πώς είναι δυνατόν όμως αυτό όταν γύρω μας και μέσα μας βλέπουμε την τραγική διάψευση αυτής της ρήσης του αποστόλου Παύλου; Γιατί; μήπως επειδή λίγο πριν ο απόστολος γράφει: "όσοι γαρ εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε"; Δηλαδή, ναι ουκ ένι ... αλλά για ποιόν; γι’ αυτόν που έχει βαπτισθεί και έχει ενδυθεί τον Χριστό. Γι’ αυτόν που είναι ζωντανός χριστιανός.

Πράγματι, με τη Χάρη του Θεού και τον προσωπικό αγώνα θεραπεύονται τα πάθη. Τα τρία βασικά η φιλαργυρία, η φιλοδοξία, η φιληδονία και πάνω από όλα η κοινή τους ρίζα η φιλαυτία, η υπερβολική, η άλογη αγάπη του εαυτούλη μας. Όταν οι φυσικές ενέργειες του ανθρώπου λειτουργούν αρρωστημένα λέγονται πάθη, ενώ θεραπευμένες, άλατι ηρτυμένες, καλούνται αρετές. Τότε η φιλαυτία γίνεται φιλανθρωπία και φιλοθεΐα. Το κερί, μακρυά από τη φωτιά είναι σκληρό και κρύο. Κοντά της, ζεστό και μαλακό. Έτσι κι ο άνθρωπος. Όταν μετά πολύ αγώνα αρχίσει να αναπαύεται στην καρδιά του η θεία Χάρη, το σκληρό και απάνθρωπο πάθος λειώνει και γίνεται αρετή που φωτίζει τον κόσμο όλο.

Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις χριστιανικές αρετές και τις ανθρώπινες. Στην πρώτη περίπτωση ο άνθρωπος κάνει κάτι καλό επειδή ξεχειλίζει η καρδιά του από αγάπη ξένη, ενώ στη δεύτερη είναι η ανθρώπινη ευαισθησία μόνη της που ενεργεί. Εδώ βρίσκεται και μια διαφορά της Παράδοσης μας από τον δυτικό χριστιανισμό.

Στη Δύση από τον Αυγουστίνο και μετά, όπως έχει αποκαλύψει ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης, δημιουργήθηκε μια παράδοση αλλιώτικη. Η προσπάθεια επικεντρώνεται στη δημιουργία ισχυρού χαρακτήρα. Καταπιέζονται τα πάθη με φοβερές συνέπειες για την ανθρώπινη ύπαρξη. Τί θέλει ο άνθρωπος μονάχα η καρδούλα του το ξέρει ... αλλά δεν πρέπει. Τα σάλια τρέχουν αλλά η καλλιεργημένη ανθρώπινη δύναμη αντιστέκεται. Κάπως έτσι καλλιεργούνται οι ανθρώπινες αρετές. Τα πάθη κρύβονται, για όσο είναι δυνατόν, στα βάθη της καρδιάς. Φυσικά δημιουργούν του κόσμου τις συγκρούσεις στον ψυχικό κόσμο του ταλαίπωρου ανθρώπου. Κυριαρχεί η υποκρισία. Οι άλλοι είναι κόλαση, οι άλλοι είναι εχθροί, οι άλλοι είναι πειρασμός, οι άλλοι είναι οπαδοί, νούμερα και ποσοστά. Αγωνίζεται ο ταλαίπωρος θνητός ενάντια στο ρατσισμό αλλά μονάχα με επιχειρήματα, και όποια άλλα κτιστά μέσα διαθέτει. Η φιλαυτία στην καρδιά θεριεύει. Ασυναίσθητα τελικά μονολογεί: "Εγώ δεν έχω τίποτα με τους ξένους, αλλά αυτός ο ξένος δεν είναι από εδώ".

Στην Εκκλησία όλος ο αγώνας είναι να θεραπευθεί ο άνθρωπος με την ενέργεια του Θεού και την ανθρώπινη συνέργια. Θεία Χάρη και άσκηση. Ο χορτάτος δεν χρειάζεται να κρατηθεί για να μην τρέξει στη χωματερή για να χορτάσει την πείνα του, σιχαίνεται. Ζωντανός χριστιανός δεν είναι αυτός που λιγουρεύεται την αμαρτία, αλλά κρατιέται με νύχια και με δόντια να μη τη διαπράξει - φυσικά στην αρχή θα γίνει και αυτό. Μετέχων της Ζωής σιχαίνεται τα σκουπίδια όπως όλοι οι χορτάτοι.

Στην Εκκλησία του Χριστού, αυτού του Ξένου, ο πιστός σηκώνει το σταυρό της εκούσιας ταφής, της ξενιτείας. Αν δεν συντριβεί η καρδιά του ανθρώπου και δεν πλημμυρίσει από τη ζωή της Αναστάσεως, ένι και παρα-ένι και δούλος και Ιουδαίος και άρρεν και θήλυ ...

Άνοιξη 1998

Κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στον π. Παΐσιο στο Άγιον Όρος με ρώτησε: τί λές στα παιδιά για τον Ιούδα; απάντησα: πριν αυτοκτονήσει ο Ιούδας βλέποντας το λάθος που έκανε δεν άντεξε τις τύψεις και σκεπτόμενος "εγώ να κάνω τέτοιο λάθος, εγώ!! ..." αυτοκτόνησε. Μου λέει: όχι, ο Ιούδας θυμήθηκε πώς ο Χριστός είχε πει ότι θα πάει στον Άδη και σκέφτηκε, "νά πάω στον Άδη πριν από το Χριστό για να με πάρει και μένα μαζί Του ...".

Οι μαθητές όπως και όλοι οι Ιουδαίοι περίμεναν τον Χριστό για επίγειο Βασιλιά. Εδώ που τα λέμε με το δίκιο τους. Οι Γραφές έλεγαν ότι θα έρθει ο Μεσσίας. Η εβραϊκή λέξη Μεσσιάχ σημαίνει Χριστός, χρισμένος, αλειμμένος. Ως όρος όμως στα εβραϊκά σημαίνει Βασιλιάς. Χριστός, από τον τρόπο "στέψης" των βασιλιάδων τους (από το Σαούλ και μετά) καθώς αρχικά ο Σαμουήλ και αργότερα κάποιος προφήτης ή αρχιερέας έχριε με λάδι και μύρο το νέο Βασιλιά. Αν λοιπόν μας έλεγε η Γραφή ότι θα έρθει Βασιλιάς, για να μας σώσει, πόσοι από εμάς θα ήταν έτοιμοι να δεχθούν ότι πρόκειται περί Βασιλείας των Ουρανών; σίγουρα οι καθαροί τη καρδία (ότι αυτοί τον Θεόν όψονται), άντε και οι πτωχοί τω πνεύματι (ότι αυτών εστίν η Βασιλεία των Ουρανών)· οι περισσότεροι όμως θα περιμέναμε αρχές και εξουσίες. Έτσι και οι Εβραίοι περίμεναν και περιμένουν παγκόσμια κυριαρχία. Οι γιοί του Ζεβεδαίου, Ιάκωβος και Ιωάννης, ζητάν πρωτοκαθεδρίες στη "μέλλουσα κυβέρνηση" λίγο πριν το Πάθος, και λίγο μετά τη συγκλονιστική εμπειρία της Μεταμόρφωσης ... Τόσο έντονα χαραγμένη ήταν μέσα τους η εικόνα του Βασιλιά Μεσσία.

Κάθε χρόνο μαζεύονταν στα Ιεροσόλυμα χιλιάδες Ισραηλίτες από όλο τον κόσμο, για να γιορτάσουν το Πάσχα. Είχαν έθιμο να προσκυνήσουν στο Ναό του Σολομώντα τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους. Οι Συναγωγές που υπήρχαν κατά τόπους δεν ήταν Ναοί. Εκεί απλώς μελετούσαν το Νόμο. Προτιμούσαν λοιπόν το προσκύνημα αυτό να γίνεται τον καιρό του Πάσχα. Λίγο πριν το Πάσχα εκείνης της χρονιάς έγινε η ανάσταση του Λαζάρου, το πιο εντυπωσιακό θαύμα του Κυρίου. Ακολούθησε η θριαμβευτική Είσοδος στα Ιεροσόλυμα κατά τη διάρκεια της οποίας τα πλήθη του λαού υποδέχθηκαν το Μεσσία, τον Επαναστάτη Βασιλιά! Όλοι περίμεναν από στιγμή σε στιγμή να ξεκινήσει η επανάσταση. Τότε ο Κύριος έκανε και τη μοναδική βίαιη πράξη που αναφέρουν τα Ευαγγέλια "εισελθών εις το ιερόν ήρξατο εκβάλλειν τους πωλούντας και τους αγοράζοντας εν τω ιερώ, και τας τραπέζας των κολλυβιστών και τας καθέδρας των πωλούντων τας περιστεράς κατέστρεψεν"(Μαρκ. 11,15).

Η επανάσταση έπρεπε να γίνει εκείνη τη χρονιά, ο λαός είχε ενθουσιαστεί με τον Ιησού και ήταν η καλύτερη στιγμή. Μέσα στα Ιεροσόλυμα βρίσκονταν πλήθη ετοιμοπόλεμων Εβραίων. Αν περνούσε το Πάσχα, θα είχε χαθεί η ευκαιρία, γιατί από την επόμενη οι προσκυνητές ετοιμάζονταν για την αναχώρησή τους. Αν "πρόδιδε" ο Ιησούς το λαό εκείνη τη χρονιά, που τόσο καλή προετοιμασία είχε γίνει, και δεν έκαμνε την επανάσταση, δεν υπήρχε περίπτωση να τον ξαναπιστεύσει ο λαός για Μεσσία, Βασιλιά.

Σύμφωνα λοιπόν με μία άποψη ο Ιούδας πρόδωσε το Χριστό για να τον αναγκάσει να κάνει την επανάσταση. Έβλεπε ότι οι μέρες περνούσαν και λόγω της φιλαργυρίας του (μελλοντικός "υπουργός οικονομικών" γάρ) ανησυχούσε. Αυτός ήξερε - και ήταν λογικό - πώς η επανάσταση έπρεπε να γίνει μέχρι το Πάσχα. Μετά χανότανε η ευκαιρία. Πρόδωσε το Χριστό την Πέμπτη το βράδυ. Η Παρασκευή ήταν η τελευταία μέρα που μπορούσε να γίνει η επανάσταση. Το Σάββατο ήταν αργία. Τα χρήματα που πήρε, τριάκοντα αργύρια, δεν πρέπει να ήταν σπουδαίο ποσό. Με αυτά οι ιερείς αγόρασαν τον αγρό του Κεραμέως, για να θάβουν τους ξένους. Πόσο να κόστιζε άραγε αυτό το κτήμα έξω από τα Ιεροσόλυμα; Αν ο σκοπός του ήταν να βγάλει χρήματα από την προδοσία, θα μπορούσε να παζαρέψει πολύ περισσότερα.

Όταν ο Ιούδας είδε ότι δεν έγινε τίποτε από αυτά που μάλλον περίμενε, (επανάσταση), αλλά αφέθηκε ο Ιησούς να σταυρωθεί χωρίς να αντιδράσει, πήγε στους ιερείς, πέταξε τα αργύρια και είπε, "ήμαρτον παραδούς αίμα αθώον". Μετάνοιωσε, με την έννοια ότι κατάλαβε πώς είχε κάνει λάθος κίνηση. Δε μετάνοιωσε όμως πραγματικά, δηλαδή δεν κατάλαβε το βασικό του πρόβλημα· την εμπιστοσύνη στον εαυτό του, εγώ ξέρω καλύτερα ακόμη και από τον Κύριο μου και Θεό!! ... Ο αρχικός εωσφορικός πειρασμός. Η αμαρτία του Αδάμ, εγώ ξέρω πώς να γίνω Θεός, ακολουθώ το λογισμό μου. Αυτόν εμπιστεύομαι. Αν μετάνοιωνε πραγματικά, αντί να πάει στους ιερείς, θα πήγαινε στους μαθητές και θα έλεγε, έκανα τη μεγάλη ανοησία να παραδώσω τον Κύριο μας, ακολούθησα το λογισμό μου, και τώρα μου λέει να πάω να σκοτωθώ, για να προλάβω να πάω στον Άδη πριν από Αυτον, για να με σώσει. Φοβάμαι να ακολουθήσω το λογισμό μου, εξ αιτίας του έκανα αυτό το φοβερό λάθος, να προδώσω. Τί να κάνω; Και τότε θα υπήρχε και για τον Ιούδα θεραπεία, ίσως μακροχρόνια, ίσως επίπονη.

Ο Ιούδας όμως μετάνοιωσε επιφανειακά, για τη λάθος κίνηση και όχι για τη λάθος πίστη που είχε. Πίστευε το εγώ του. Εγώ ξέρω. Και αυτό ακολούθησε μέχρι το τέλος με την αυτοκτονία του. Ήξερε ότι αυτό ήταν η καλύτερη, ίσως η μόνη λύση. Ασχέτως συνθηκών αυτό εκφράζει πάντοτε η αυτοκτονία. Εγώ ξέρω. Ή ΑΜΑΡΤΙΑ.

Στις μέρες μας γινόμαστε μάρτυρες μιας άλλης μετάνοιας, πιο ανώδυνης και μάλλον δημαγωγικής. Ο Πάπας, λέει, ζητάει συγνώμη από διάφορους που θεωρεί, ή που έχει υποχρεωθεί να παραδεχθεί, ότι έβλαψε. Αν είχε όμως πραγματική μετάνοια, μάλλον θα έπρεπε να ζητήσει δημόσια συγγνώμη:

Από τον Πάπα Λέοντα τον Γ' (795-816), ο οποίος αρνήθηκε την υπό του Καρλομάγνου προσθήκη του Filioque στο Σύμβολο της Πίστεως και ανήρτησε το Σύμβολο χωρίς το Filioque σε δύο ασημένιες πλάκες (μία στα ελληνικά και μία στα λατινικά) σε ψηλό σημείο στο Ναό του αγίου Πέτρου.

Από τους ρωμαίους Πάπες, από το 816 μέχρι το 1046 (που οι παπικοί ιστορικοί έχουν κατασυκοφαντήσει ως ανήθικους και αγράμματους!!!) που αντιστέκονταν στην λυσσαλέα προσπάθεια των Φράγκων να κυριαρχήσουν στο Πατριαρχείο της Ρώμης.

Από τους κατοίκους της Δυτικής Ευρώπης που τους στέρησε από το ζωογόνο και θεραπευτικό θεσμό της πνευματικής Πατρότητας, μετατρέποντας το Πρεσβυγενές Πατριαρχείο της Παλαιάς Ρώμης σε κράτος.

Από το μεγάλο Ρωμαίο μεταρρυθμιστή τον Κωνσταντίνο τον Α' (τόν άγιο και Μέγα), επειδή προτίμησε για σύμβολο της Ενωμ. Ευρώπης τον αγράμματο κατακτητή και δυνάστη των προκατόχων του, τον Κάρολο των Φράγκων (τόν Καρλομάγνο).

Από τους ανατολικούς Ρωμαίους: α) επειδή δέχτηκε να κυριαρχήσει η προπαγάνδα των βάρβαρων κατακτητών της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας σύμφωνα με την οποία οι ανατολικοί Ρωμαίοι ονομάστηκαν αρχικά Γραικοί και αργότερα Βυζαντινοί, β) για τα εγκλήματα των πειναλέων "σταυροφόρων" και της Φραγκοκρατίας.

Από τους δίγλωσσους Ρωμηούς των Βαλκανίων (πάντα οι Ρωμαίοι ήταν δίγλωσσοι), για τη διάσπαση τους σε τόσα "εθνικά" κράτη και τη μετατροπή της Ρούμελης (Βαλκάνια) σε πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης.

Αλλά δεν πειράζει, έτσι κι’ αλλιώς οι σύγχρονοι ιστορικοί μας επιστήμονες έχουν συντελέσει τα μέγιστα στο να λησμονηθούνε όλα αυτά.

Ας ξεχάσουμε λοιπόν τις μαύρες σελίδες του Φράγκικου ολοκληρωτισμού. Γι’ αυτό άλλωστε είμαστε η μόνη χώρα που τη France τη λέμε Γαλλία, με το ρωμαϊκό όνομα της περιοχής, και όχι Φραγκιά, όπως την αποκαλούσαν οι πρόγονοι μας. Πάση θυσία έπρεπε να ξεχαστούν τα "φιλικά" αισθήματα που έτρεφαν οι παππούδες μας για τους Φράγκους, την άρχουσα τάξη της σύγχρονης Ευρώπης. Αυτή τη δυστυχισμένη ομάδα ανθρώπων που για αιώνες κρατάει τον "πολιτισμένο" κόσμο στα σκοτάδια του αυτόνομου και υπερφίαλου ανθρώπινου "εγώ". Του "εγώ" που από θείο δώρο, "κατ’ εικόνα", κατάντησε κατάρα μετά την αυτονόμησή του.

Τελικά καθένας μας ίσως πρέπει να ζητήσει συγγνώμη κατ’ αρχήν από τον εαυτό του. Γιατί καταδικάζουμε σε ασφυξία όλη μας την ύπαρξη. Λιμοκτονούμε, θνητοί και μελλοθάνατοι σε τούτη τη κοιλάδα του κλαυθμώνος. Συνεχίζοντας την κίνηση εκείνη του Αδάμ, επαναλαμβάνουμε την εωσφορική αμαρτία, την υπερηφάνεια. Με πείνα και δίψα περνάμε την ταλαίπωρη ζωή μας. Στερούμεθα του Φωτός της Αναστάσεως. Γιατί όπως γράφει ο π. Σωφρόνιος Σαχάρωφ: "Πρό της εμφανίσεως εις ημάς του Θείου Φωτός ζώμεν ως τυφλοί. Άνευ του Φωτός τούτου δεν αναγνωρίζομεν την αμαρτίαν. Άνευ της ελλάμψεως Αυτού δεν αποκαλύπτεται εις ημάς η πτώσις του Ανθρώπου εν ταις πραγματικαίς αυτής διαστάσεσι. Μόνον το Πνεύμα το Άγιον εμπνέον ημάς καθιστά ικανούς να ίδωμεν κατ’ αρχήν την τραγικότητα της ιδίας ημών καταστάσεως, και κατόπιν μέσω αυτής να βιώσωμεν το μέγα δράμα της παγκοσμίου ιστορίας της ανθρωπότητος. Αι συνέπειαι της πτώσεως είναι νόσος, ήτις δεν θεραπεύεται υπό των ιατρών της γής. Δεν δυνάμεθα να συμμορφώσωμεν τα αισθήματα της καρδίας ημών προς το πνεύμα των εντολών του Χριστού. Εις τούτο οφείλεται ο επώδυνος ασκητικός αγών κατά του φονεύοντος ημάς "νόμου της αμαρτίας" (Ρωμ. 7,23-25)". Εγώ είμαι ο Ιούδας.

Άνοιξη 1998

Το τελευταίο καιρό παρουσιάζεται στο Internet ένα παράξενο φαινόμενο. Διάφορα Webυite φέρουν το σήμα: "The Contract", "Το Συμβόλαιο". Ισχυρίζονται ότι έζησαν μια συγκλονιστική εμπειρία "επαφής" με εξωγήϊνους. Μετά κάποια ενδιαφέροντα προκαταρκτικά, σαν δοκιμασία ας πούμε, τους ζητήθηκε, λένε, να υπογράψουν ένα είδος συμβολαίου. Μάλιστα έχουν δημιουργηθεί, τρόπον τινά, σύλλογοι συμβεβλημένων και ανταλλάσσουν πληροφορίες σχετικά με τις εμπειρίες τους. Από ότι λένε, τους ζητήθηκε να υπογράψουν Συμβόλαιο "τιμής" ότι θα τηρήσουν κάποια υπόσχεση. Κάτι εντελώς ιδιαίτερο για τον καθένα. Να μην πιεί Coca Cola. Να μην κρατήσει πάνω από χίλια δολάρια σε τραπεζικούς λογαριασμούς ή σε οποιαδήποτε επένδυση. Να μη βλέπει τηλεόραση, κ.λπ. Υποτίθεται ότι οι εξωγήϊνοι διαθέτουν υπερσύγχρονα μέσα που τους δίνουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν ακόμα και τη σκέψη κάθε συμβαλλόμενου. Σε αντάλλαγμα υπόσχονται, μετά την επιτυχή λήξη του Συμβολαίου, υπερχιλιετή ζωή με εξασφαλισμένη κάθε τυχόν ανάγκη ή επιθυμία. Δεν διευκρινίζεται πώς και πού, αλλά όσοι έχουν ήδη συμβληθεί υποστηρίζουν ότι κατά τη διάρκεια της "δοκιμασίας" έλαβαν χειροπιαστές αποδείξεις για το φερέγγυον της υποσχέσεως.

"Το Συμβόλαιο", μια είδηση πού, αν ήταν πραγματική, θα άλλαζε ριζικά τη ζωή μας. Κι’ όμως είναι, και μάλιστα με πολύ πιο εντυπωσιακή διατύπωση. Η Διαθήκη υπάρχει.

Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής κήρυττε μετάνοια: "μετανοείτε ήγγικε γαρ η Βασιλεία των Ουρανών". Γι’ αυτό του το κήρυγμα ονομάστηκε Πρόδρομος. Προετοίμαζε τους ανθρώπους για να αναγνωρίσουν το Μεσσία. Με τη μετάνοια. Βέβαια οι θρησκευάμενοι της εποχής του είχαν άλλες σκοτούρες· ας πούμε αν πρέπει να δίνουν ελεημοσύνη το Σάββατο, και σε ποιά περίπτωση ο πτωχός που ζητάει και ο πλούσιος που δίνει δεν είναι ένοχοι για παράβαση της αργίας του Σαββάτου, π.χ. "άν ο πλούσιος απλώσει το χέρι του έξω από το σπίτι του και ο φτωχός πάρει κάτι από το χέρι του πλουσίου, τότε κανείς δεν είναι ένοχος, ενώ, αν ο πλούσιος απλώσει το χέρι του έξω από το σπίτι του και τοποθετήσει κάτι στο χέρι του φτωχού, ο πλούσιος είναι ένοχος ..." (Ταλμούδ).

Τον Παράδεισο τον χάσαμε, όχι όταν παρακούσαμε και φάγαμε από τον απαγορευμένο καρπό, αλλά τη στιγμή που ο Αδάμ έριχνε το φταίξιμο στην Εύα και εκείνη στο φίδι και σε τελευταία ανάλυση στον ίδιο το Δημιουργό τους. Ο Χριστός τους είχε προειδοποιήσει "ή δ' αν ημέρα φάγητε απ' αυτού, θανάτω αποθανείσθε" (Γεν. 2,17). Έφαγαν και συνέχισαν να ζουν σωματικά. Πέθαναν όμως εκείνη ακριβώς τη στιγμή ψυχικά, πνευματικά, έχασαν τη χάρη του Θεού, έχασαν το φως που είχανε σαν ρούχο και ντράπηκαν για τη γύμνια τους, ντράπηκαν επειδή από "σάν άγγελοι", "μέ την χάριν του Θεού ο άνθρωπος κατά τον νουν είναι όμοιος προς αγγέλους", κατάντησαν "σάν ζώα", "άνευ της χάριτος του Θεού όμοιοι είμεθα προς κτήνη". Λόγω της μη μετάνοιας χάσαμε τον παράδεισο, αλλά η θύρα για την επιστροφή παραμένει πάντα η ίδια.

Τη στιγμή του σταυρικού θανάτου του Κυρίου "τό καταπέτασμα του ναού εσχίσθη απ' άνωθεν έως κάτω εις δύο" (Ματθ. 27,51) και από τότε έπαψε να ενεργεί στην Ιουδαϊκή θρησκεία η χάρη του Θεού. Η "συκή" "παραχρήμα εξηράνθη" (Ματθ. 21,20), επειδή δεν έφερε καρπό. Από τον Αβραάμ ο Χριστός άρχισε την προετοιμασία του λαού, ώστε, όταν θα ερχόταν ο καιρός, να αναγνωρίσει το Μεσσία. Και ολόκληρη αυτή η προετοιμασία συμπυκνώνεται σε μία λέξη, μετάνοια. Ο μόνος τρόπος για να αναγνωρίσει κανείς το Μεσσία, σε πείσμα της λογικής, της νομικής και ηθικής τάξης, είναι να έχει - έστω αμυδρά και ολίγον - στην καρδιά γευθεί το έλεός Του. Τότε εκ της γεύσεως αναγνωρίζει τον έχοντα και κατέχοντα ... και τιμά αυτόν.

Οι άποικοι πριν μερικούς αιώνες με καθρεπτάκια και πολύχρωμες χάντρες ξεγελούσαν τους ιθαγενείς και έπαιρναν μεγάλες ποσότητες χρυσού. Κάποιος που δεν έχει ξαναδεί χρήματα θα προτιμήσει το καθρεφτάκι από μια βαλίτσα με "παλιόχαρτα".

Ζώντας εκκοσμικευμένα, οι σύγχρονοι χριστιανοί, αναζητούμε την αγιότητα στην κοινωνική δράση, την εξωτερική καλλιέργεια, τη μόρφωση, σε περιπτώσεις χαρισματικών ανθρώπων με ηγετικά προσόντα και πολλά ανθρώπινα χαρίσματα. Γενικά θαμπωνόμαστε από τα "καθρεπτάκια". Δεν φέρουμε καρπό την κρίσιμη στιγμή, παθαίνουμε το της συκής, και συχνά με όλη μας την καλή διάθεση κινδυνεύουμε να βρεθούμε από τη μεριά των σταυρωτών.

Το δύσκολο στις μέρες μας δεν είναι να βρεθούν άγιοι, αυτοί πάντα υπήρχαν και θα υπάρχουν μέχρι τη συντέλεια του κόσμου, το δύσκολο είναι να τους αναγνωρίσουμε. Είμαστε και εμείς λαός του οποίου η καρδία επαχύνθη και του οποίου "τετύφλωκεν τους οφθαλμούς και επώρωσεν αυτών την καρδίαν, ίνα μη ίδωσιν τοις οφθαλμοίς και νοήσωσιν τη καρδία και στραφώσιν, και ιάσομαι αυτούς" (Ησ. 6, 9-10)

Στους αποκαλυπτικούς καιρούς, (καί πάντα στην Εκκλησία υπήρχε η αίσθηση ότι εγγύς το τέλος) θα κληθούμε να αποφύγουμε το σφράγισμα του αλλοτρίου. Το καλύτερο εφόδιο για εκείνα τα δύσκολα χρόνια δεν θα είναι, ούτε τα συνθήματα, ούτε τα επιχειρήματα, ούτε φυσικά οι κοινωνικοί αγώνες. "Αφαιρείται η χάρις ένεκα της κενοδοξίας, ένεκα και ενός ακόμη υπερηφάνου λογισμού. Δύναταί τις να νηστεύη πολύ, να προσεύχηται πολύ, να κάμνη πολλά καλά, εάν όμως υπερηφανεύηται δι’ αυτά, τότε θα ομοιωθή προς κύμβαλον, το οποίον αλαλάζει, έσωθεν δε είναι κενόν. Η κενοδοξία ερημοί την ψυχήν από της χάριτος". Αυτή η ερήμωση δημιουργεί τις προϋποθέσεις της πλάνης. Το μόνο εφόδιο είναι το σφράγισμα του αρνίου, η "σφραγίς Θεού ζώντος"(Αποκ. 7,2).

Μπορεί το παράδειγμα με τους εξωγήϊνους να ήταν φανταστικό, αλλά ο κίνδυνος να καταντήσει κανείς "UFO" είναι πάντα υπαρκτός. Η Διαθήκη υπάρχει γραμμένη πλέον "ουκ εν πλαξίν λιθίναις αλλ' εν πλαξίν καρδίαις σαρκίναις" (Κορ. 3,3). Αυτό "τό Συμβόλαιο" να μην αφήνουμε να αργοσβήνει και "έχει ο Θεός ..." "ός πάντας ανθρώπους θέλει σωθήναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν" (Τιμ. 2,4). "Ψυχή αμαρτωλή ήτις δεν γνωρίζει τον Κύριον, φοβείται τον θάνατον, νομίζει ότι ο Κύριος δεν θα συγχωρήση εις αυτήν τας αμαρτίας. Τούτο όμως, διότι η ψυχή δεν γνωρίζει τον Κύριον και πόσον πολύ Αυτός αγαπά ημάς. Εάν εγνώριζεν ο κόσμος, τότε ουδείς άνθρωπος θα απηλπίζετο, διότι ο Κύριος όχι μόνον συγχωρεί, αλλά και χαίρει πολύ επί τη επιστροφή του αμαρτωλού. Έστω και αν ήγγισε ο θάνατος, συ πίστευε ακραδάντως, ότι μόλις θα παρακαλέσης, αμέσως θα λάβης την άφεσιν". "Η μακραίωνη πείρα του Χριστιανισμού έδειξεν ότι, ευθύς ως ο άνθρωπος αισθανθή μετ’ οδυνηράς πικρίας απέχθειαν δια την εωσφορικήν αυτού αξίωσιν να υπερέχη των άλλων και αποστραφή το σκοτεινόν τούτο πνεύμα, η καρδία αυτού εισάγεται εις σφαίραν ελευθερίας, αγνώστου έως τότε, ... ".

Άνοιξη 1998

"Δύο στο τετράγωνο .." α) Κοινωνική ερμηνεία: Δύο άνθρωποι συναντήθηκαν σε κάποιο οικοδομικό τετράγωνο ... β) Αισθητική ερμηνεία: Ο αριθμός δύο ευρισκόμενος εντός τετραγώνου σχήματος κ.λπ. Μια και πρόκειται όμως για μαθηματικά όλα τα παραπάνω είναι ανόητα και ισχύει το απλούστατο "δύο στο τετράγωνο ίσον τέσσερα". Κάθε πληροφορία ερμηνεύεται σωστά, όταν πάρουμε υπ’ όψιν μας το χώρο από τον οποίο προέρχεται και τις γνωστικές του προϋποθέσεις. Ο πιο σίγουρος τρόπος για να βγάλουμε λανθασμένα συμπεράσματα είναι να αρχίσουμε τα "εγώ νομίζω" επί παντός επιστητού. "Εγώ νομίζω" έχει το δικαίωμα να πει μόνο ο ειδικός, αυτός που έχει αφομοιώσει τα εμπειρικά δεδομένα της επιστήμης του.

Η διδασκαλία της Εκκλησίας δεν προήλθε από στοχασμούς σπουδαίων ανδρών περί Θεού και ανθρώπου. Προηγείται η έλλαμψη στη καρδιά του ακηράτου φωτός της θεογνωσίας, και μετά τη διάνοιξη των οφθαλμών της διανοίας έρχεται η κατανόηση των ευαγγελικών κηρυγμάτων. Έχουμε να κάνουμε με μια εμπειρική επιστήμη. Όπως τονίζει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος: "δέν μπορούν όλοι να φιλοσοφούν περί Θεού", αλλά μόνο, "οι εξητασμένοι και διαβεβηκότες εν θεωρία, και προ τούτων και ψυχήν και σώμα κεκαθαρμένοι, ή καθαιρόμενοι, το μετριώτατον", δηλαδή οι καθαροί στη ψυχή και το σώμα ή τουλάχιστον και όσοι βρίσκονται στη διαδικασία αυτής της κάθαρσης. Ισχύει ότι και σε όλες τις επιστήμες που μελετούν το τετραδιάστατο χωροχρονικό συνεχές, το λεγόμενο υλικό κόσμο, και τα φαινόμενά του. Η Αγία Γραφή δεν είναι απλώς το βιβλίο των βιβλίων φορτωμένο με ένα μαγικό αλάθητο. Είναι το βασικό εγχειρίδιο της ιατρικής του ανθρώπου επιστήμης. Δεν έχει λάθος σε όσες πληροφορίες έχουν να κάνουν με αυτά που πρέπει να ξέρουμε για να σωθούμε. Όπως και ένα σύγγραμμα ιατρικής, μπορεί να έχει λάθη ορθογραφικά ή σε πληροφορίες περί γεωγραφίας, φυσικής, αστρονομίας, παλαιοντολογίας κ.λ.π. Σε αυτές τις περιπτώσεις εκφράζει απλώς τις απόψεις της εποχής του συγγραφέα. Δηλαδή ο άγιος δέχεται την αποκάλυψη, βλέπει τα άρρητα ρήματα και μετά προσπαθεί, χρησιμοποιώντας το μυαλό του και τις γνώσεις της εποχής του, να μιλήσει σε τυφλούς για το πράσινο, το κόκκινο, το κίτρινο. Στην ουσία προσπαθεί να μας πει ότι υπάρχει δυνατότητα να δούμε· ότι το να είμαστε τυφλοί δεν είναι φυσιολογικό, όπως νομίζουμε, και ότι υπάρχει μια συγκεκριμμένη μέθοδος πού, αν την ακολουθήσουμε, θα θεραπευτούμε. Εκτός αυτού τα λόγια της Γραφής και των αγίων είναι ρήματα ζωής αιωνίου, κουβαλάνε τη ζωή και θεραπεύουν.

Οι γραφές λοιπόν μας μαθαίνουν όλα αυτά που πρέπει να ξέρουμε για να σωθούμε. Να σωθούμε όχι εσχατολογικά, να πάρουμε δηλαδή το εισιτήριο για τον παράδεισο (θά γίνει ίσως κι’ αυτό), αλλά εδώ, στο νυν αιώνα, σώζομαι, γίνομαι σωστός, υγιής. Ενώ βρίσκομαι σε λάθος κατάσταση, σε λάθος κατεύθυνση, είμαι άρρωστος· θεραπεύομαι, βρίσκω τη σωστή κατεύθυνση, επανέρχομαι στη σωστή κατάσταση, περνάει κανείς από το θάνατο στη ζωή, γίνεται σκεύος εκλογής, βιώνει την ανάσταση. Η Βασιλεία του Θεού δεν αναφέρεται μόνο στην άλλη ζωή. Αυτό το απομόνωσαν στη Δύση το Μεσαίωνα για να χειραγωγούν και να καταδυναστεύουν τους ανθρώπους. Τους ενδιέφερε να γίνουν κράτος εν κράτει, απλώς να έχουν και να ασκούν ανθρώπινη δύναμη και εξουσία· γι’ αυτό χρειάζονταν χρήματα, πολλά χρήματα, συγχωροχάρτια. "Ελθέτω η Βασιλεία Σου". Τί ζητάμε δηλαδή να πεθάνουμε μια ώρα αρχύτερα; Ο Κύριος μας δίδαξε να ζητάμε να μας δοθεί να βιώσουμε τη Βασιλεία των Ουρανών από το νυν αιώνα. Είναι εντολή του Χριστού να ζητάμε και να παρακαλάμε να ζήσουμε την θέωση από αυτή μας την επίγεια ζωή σε ατομικό και σε κοινωνικό επίπεδο.

Ας διαβάσουμε το αποστολικό ανάγνωσμα της ακολουθίας του γάμου ως θεραπευτικό κειμένο γραμμένο από κάποιο έμπειρο γιατρό. Από τους δεκατέσσερις στίχους του αναγνώσματος οι δύο πρώτοι απευθύνονται και στους δύο, οι επόμενοι τέσσερεις στη γυναίκα και οι τελευταίοι οκτώ στον άνδρα. Εκεί τέσσερις φορές ζητάει από τον άνδρα να αγαπάει τη γυναίκα του και μόλις στο τέλος του τελευταίου στίχου του αναγνώσματος, τον 33^ο του Ε' κεφαλαίου προς Εφεσίους απευθύνεται στη γυναίκα με το τόσο γνωστό και παρεξηγημένο "η δε γυνή ίνα φοβήται τον άνδρα".

Από τον άνδρα ζητάει να αγαπάει την γυναίκα. Μετά την πτώση κυριαρχεί η φθορά και ο θάνατος. Καταντήσαμε να ζούμε σαν τα ζώα. Κυριαρχείται και καταδυναστεύεται ο άνθρωπος, η εικόνα του Κυρίου, από τα ένστικτα. Στη φύση βλέπουμε ότι το θηλυκό έχει έμφυτη την αγάπη και τη στοργή. Θεωρεί ο αποστόλος δεδομένη την αγάπη στη γυναίκα, δεν της ζητά να αγαπάει τον άνδρα της. Την προτρέπει να τον φοβάται. Να φοβάται μήπως εκείνος εκμεταλλευτεί την αγάπη της. Να φοβάται μήπως εκείνη εκμεταλλευτεί την αγάπη της· μήπως από την πολλή της την αγάπη φέρεται αδιάκριτα, με παρρησία, άθελά της τον προσβάλλει, γενικά υπερβάλλει και σβήνει και τη λίγη αγάπη που τυχόν έχει ο άντρας της· "ουδέν ούτω διαλύειν αγάπην ως η παρρησία, πέφυκε, και μίσος εργάζεσθαι" (ΚΛΙΜΑΞ) “Φόβου γὰρ καθ᾽ ἑαυτὴν κεχωρισμένη ἡ ἀγάπη εἰς καταφρόνησιν πέφυκεν ὡς τὰ πολλὰ μεταπίπτειν, μὴ οἷον στομουμένης φόβῳ τῆς ἐξ αὐτῆς τικτομένης φυσικῶς παρρησίας” (άγιος Μάξιμος).

Πολύ βαρύτερη λοιπόν η ασθένεια του άνδρα. Πολύ ισχυρότερο το φάρμακο που του δίνει. Αγάπα, αγάπα, αγάπα, αγάπα. Κανονικά θα έπρεπε να αισθάνονται οι άνδρες προσβεβλημένοι από το ανάγνωσμα· δηλαδή τί, είναι πέτρες ψυχρές και παγερές, δεν έχουνε καθόλου αγάπη; Διαβάζουμε όμως τα κείμενα της Εκκλησίας χωρίς να γνωρίζουμε τις προϋποθέσεις της και τα παρεξηγούμε. Τα καταλαβαίνουμε κοινωνικά και εκεί ακριβώς που υπάρχει τιμή εμείς βλέπουμε υποτίμηση. Πατάει το πόδι η ελαφρόμυαλη, τρώει τη σφαλιάρα και διαλύεται ο γάμος πριν καλά καλά αρχίσει.

Η δε γυνή ίνα φοβήται τον άνδρα. Δύο στο τετράγωνο ίσον τέσσερα "αγάπα" για τον άνδρα. Χωρίς φιλαυτία, όχι προς ίδιον τέλος, όχι από συμφέρον, για καλοπέραση, αλλά με την αγάπη που "ου ζητεί τα εαυτής". Τέσσερα αγάπα για τον άνδρα και ένα φοβού για τη γυναίκα. Αγάπη μετά φόβου καί, όταν έρθη με το καλό η αγάπη που έξω βάλλει το φόβο, η αγάπη που ουδέποτε πίπτει, αγάπα και κάνε ό,τι θέλεις.

Δεκέμβριος 1998

Με αφορμή τις λίστες των ληστών της παιδικής τους αθωότητας.

Η βλακεία πάντως είναι πάθος. Εκτός αν είναι έμφυτη, οπότε δικαιολογείται. Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος αναφέρει πολλές σειρές παθών. Σε μία από αυτές συμπεριλαμβάνει και τη βλακεία. Δεν παραθέτει σειρές αμαρτημάτων, αλλά σειρές παθών. Το καθετί που κάνουμε μπορεί τη μια στιγμή να είναι αμαρτία και την άλλη να μην είναι. Μπορεί για τον έναν να είναι αμαρτία και για τον άλλον να μην είναι. Εξαρτάται από το αν υπάρχει πάθος ή όχι. Εξαρτάται από το αν προκαλεί το θάνατο ή όχι.

Τα τρία βασικά πάθη είναι η φιλαργυρία, η φιλοδοξία και η φιληδονία. Πάθος, απλώς αρρώστεια· κάτι έχω πάθει. Αμαρτία, το λάθος. Η λάθος κίνηση, η λάθος πράξη, η λάθος κατεύθυνση, η παρακοή στο θέλημα του Θεού, που φέρνει το θάνατο. Όχι ως τιμωρία αλλά ως φυσικό επακόλουθο. "Αν ξαναμιλήσεις, θα σε βγάλω έξω". Μιλάς· αν θέλω σε βγάζω, αν θέλω, στη χαρίζω· αυτό δεν είναι φυσικό επακόλουθο. Κλείνω το διακόπτη, σβήνει το φώς· το σκοτάδι είναι φυσικό επακόλουθο. Έτσι είναι και με την αμαρτία. Ο καθρέφτης λέει: "τό φως είναι δικό μου, δεν χρειάζομαι τον ήλιο· γιάτι να είμαι συνεχώς στραμμένος προς αυτόν, τί ανάγκη τον έχω;" αποστρέφεται τον ήλιο, σκοτεινιάζει. Δεν τον τιμωρεί ο ήλιος, "ώστε δεν με κοιτάς έ, σκοτείνιασε να μάθεις". Το σκοτείνιασμα του καθρέπτη είναι φυσικό επακόλουθο. Ο Θεός σέβεται την επιλογή μας και αποσύρεται, υποχωρεί και εμείς αυτό το βιώνουμε ως σκοτάδι, θάνατο και νομίζουμε π ω ς είναι τιμωρία. Ο φοβερός και τρομερός Θεός μας τιμωρεί. Πιστεύω ότι υπάρχει Θεός, Δημιουργός. Βλέπω το κακό να κυριαρχεί στον κόσμο. Δεν έχω μετάνοια, δεν μπορεί να φταίω εγ ω γι’ αυτό, δεν μπορεί να φταίει ο άνθρωπος. Άρα ο Θεός είναι φοβερός και τρομερός τιμωρός.

Θέλω να πάρω μεγάλο βαθμό, είναι αμαρτία; ίσως ναί, ίσως όχι. Εξαρτάται. Το πάθος συνοδεύεται από ταραχή και σκλαβιά. Και μόνο στην ιδέα της αποτυχίας τρέμω. Έχω το πάθος της φιλοδοξίας. Και που περπατάω είναι αμαρτία, και που ψάλλω, και που κηρύττω, και που αναπνέω. Όλες μου οι δραστηριότητες καπελώνονται από τη φιλοδοξία. Πάω να βγάλω νερό από το πηγάδι και ο κουβάς γεμίζει βατράχια. Τί να κάνω; να πάψω να ζώ γιατί είναι αμαρτία; "ταλαίπωρος εγ ω άνθρωπος, τις με ρύσεται εκ του σώματος του θανάτου τούτου;"

Πάω στο γήπεδο, είναι αμαρτία; ίσως ναί, ίσως όχι. Εξαρτάται. Ένας κυνηγός μια μέρα πέρασε από το κελλί του Μεγάλου Αντωνίου. Τον είδε να παίζει με τους υποτακτικούς του "πλάκες" (παιχνίδι με πλακουτσωτές πέτρες). Σκανδαλίστηκε· "ο Μέγας Αντώνιος σκοτώνει την ώρα του!!!" Τον φωνάζει κοντά του ο άγιος. "Πάρε το τόξο σου· τέντωσέ το. Κι’ άλλο, κι’ άλλο, κι’ άλλο". "Έ, γέροντα, θα σπάσει, δεν αντέχει άλλο". "Αυτό κάνουμε και εμείς", του απαντά ο άγιος, "αγωνιστήκαμε με όλες μας τις δυνάμεις όλη την ημέρα και τώρα χαλαρώνουμε λίγο, για να μη διαλυθεί το ταλαίπωρο σώμα μας". Ο ένας μπορεί να χαλαρώνει στο γήπεδο, ο άλλος εδώ, ο άλλος εκεί.

Γιατί να εξομολογηθώ τί έχω κάνει; Σκότωσα; Έκλεψα; Γιατί να εξομολογηθώ; Κάποιοι στην προσπάθειά τους να απαντήσουν σε τέτοιου είδους ερωτήματα καταρτίζουν λίστες τάχα αμαρτημάτων. Η λίστα έχει όμως τα προβλήματά της. Όλη μας η ζωή μπορεί να είναι αμαρτία. Όταν η καρδιά μου είναι σπήλαιον ληστών, τί να την κάνω την λίστα. Και που αναπνέω αμαρτάνω. Τα περισσότερα που αναφέρονται σε τέτοιου είδους λίστες και είναι και δεν είναι αμαρτίες (η αμαρτία προκαλεί την άρση της χάριτος), ανάλογα με την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο άνθρωπος που τα διαπράττει. Επιπλέον στην παράδοση της Εκκλησίας μας υπάρχει μία βασική αρχή σχετικά με τη θεραπεία. Αρχίζουμε με το μεγαλύτερο αγκάθι, με το πάθος δηλαδή που έχει τη μεγαλύτερη δύναμη μέσα μας· και αυτό θα μας το υποδείξει ο έμπειρος πνευματικός πατέρας. Άλλωστε, όταν πάμε στο γιατρό, δε γράφουμε καμμιά έκθεση λεπτολογώντας τα συμπτώματά μας. Λέμε δυο τρία βασικά και ο σωστός γιατρός αμέσως βρίσκει το πρόβλημα και δίνει θεραπεία. Αλλιώς τί θέλουμε το γιατρό, ας προχωρήσουμε με μέθοδο άνευ διδασκάλου. Τί θέλουμε τον εξομολόγο, αν έχουμε τη λίστα; Τα βρίσκουμε μόνοι μας. Ο πνευματικός πατέρας δεν είναι δικαστής που σβήνει τις ποινές, είναι γιατρός που θεραπεύει, και αλλοίμονό μας αν δεν έχει ιδέα από τη θεραπευτική μέθοδο που καλείται να εφαρμόσει.

Στην Εκκλησία υπάρχει μια παράξενη κατηγορία αγίων, οι δια Χριστόν Σαλοί. Με αίμα και ιδρώτες ασκήθηκαν, έζησαν για μεγάλο διάστημα τη θέωση, την αφομοίωσαν, τους έγινε κάτι σαν δεύτερη φύση. Κάποτε πήραν ευλογία και μπήκαν στις κοινωνίες των ανθρώπων για να εμπαίξουνε τον κόσμο. Να εμπαίξουνε όχι τους συνανθρώπους τους, αλλά αυτά από τα οποία εμπαίζονται οι άνθρωποι, τα πάθη. Μια φορά ένας από αυτούς όρμηξε μέσα σε ένα λουτρό για γυναίκες. Τον πέταξαν έξω κακήν κακώς. Τον ρωτά λοιπόν μετά ο μαθητής του: "Γέροντα πώς ένοιωθες εκεί μέσα"; Και απαντά ο άγιος: "πίστεψέ με παιδί μου, σαν ξύλο δίπλα σε ξύλα".

Ο π. Παΐσιος δεν "αεριζόταν" στο κελλί του, γιατί εκεί μέσα είχε ζήσει εμπειρίες άφατες, είχε δει "ά οφθαλμός ουκ είδεν". Το φιλότιμο παιδί κρατιόταν από σεβασμό προς τον Πατέρα. Τιμούσε και σεβότανε το χώρο του κελλιού του, γιατί ήταν τόπος όπου, για να μπεί, έπρεπε να βγάλει τα σανδάλια. Πονούσε το σώμα, υπέφερε. Δεν τιμωρούσε το σώμα μανιχαϊκά. Δεν το βασάνιζε για να το βασανίζει, μαζοχιστικά. Δεν το εχθρεύονταν. Φιλότιμα υπέφερε. Η αρρώστεια του η τελική μπορεί να είχε σχέση και με αυτό, ή και με την όλη άσκηση που έκαμνε. Τί να κάνουμε, στη ζωή έτσι είναι. Παίζει μπάλλα ο άλλος, κάνει ντρίπλες, τρώει κλωτσιές, σακατεύει τα πόδια του, βάζει το γκόλ και δεν τον νοιάζει που σφαδάζει από τον πόνο, αλλά πανηγυρίζει για το γκόλ. Όχι επειδή υποτιμά ή μισεί το σώμα αλλά γιατί λέει: χαλάλι του.

Πάντως κι’ ο βήχας μπορεί να είναι αμαρτία, όταν εκφέρεται προπετώς, εμπαικτικώς, τουτέστιν υπερήφανα. Τότε χρειάζεται να κόβεται κι’ αυτός· "μάς κόβουνε το βήχα" ...καί χαλάλι τους.

Δεκέμβριος 1998

Το χριστουγεννιάτικο δένδρο μήπως είναι ειδωλολατρικό έθιμο; μήπως ξεκίνησε από τη βόρεια Ευρώπη; Καλύτερα να στολίζουμε καράβι. Συμβολίζει την Εκκλησία, σαν την Κιβωτό του Νώε. Ίσως να στολίζουμε αυγό. Συμβολίζει την αρχή της ζωής. Πάρ’ τ’ αυγό και κούρευτο.

Η Εκκλησία στη μακραίωνη ιστορία της ποτέ δεν είχε πρόβλημα με το αν κάτι ήταν προηγουμένως ειδωλολατρικό. Το πρόβλημα είναι αν αυτό το κάτι μπορεί να υπηρετήσει τους σκοπούς της. Αν μπορεί να χρησιμοποιηθεί θεραπευτικά, για να βοηθήσει στη θεραπεία του μωλωπισμένου και σακατεμένου ανθρώπινου προσώπου. Λόγω της πτώσης κυριαρχεί στη ζωή μας η φθορά κι ο θάνατος. Η ύπαρξή μας στερείται της ζωοποιού Χάρης του Θεού. Ο άνθρωπος λιμοκτονεί. Διψασμένος για ζωή ορμά στα υλικά πράγματα για να τα απολαύσει, να κυριαρχήσει, να νοιώσει ότι υπάρχει, ότι ζεί. Έτσι γεμίζει πάθη. Προσπαθεί να χορτάσει την πείνα του απ’ την τροφή των ζώων, και μολύνεται. Η θεραπεία που η Εκκλησία φιλάνθρωπα προτείνει είναι απλώς η μέθεξη της θείας Χάρης. Αγώνας εναντίον των παθών, να αρχίσει λίγο λίγο να περισσεύει χώρος στην καρδιά για το Χριστό. Όταν η καρδιά είναι γεμάτη με την αγάπη για το αυτοκίνητο, την μπλούζα, το φλυτζανάκι του καφέ, το σπίτι, τα παιδιά, τα τό, τα τα ... πώς ν’ αγαπήσει και Χριστό, και άνθρωπο, και αδελφό, κι’ αφίλαυτα τον κόσμο όλο;

Για παράδειγμα, λέγεται ότι τα καρναβάλια είναι ειδωλολατρικό έθιμο επειδή ακριβώς οδηγεί τον άνθρωπο προς την αντίθετη κατεύθυνση. Αντί δηλαδή να βοηθήσει για τη θεραπεία των παθών, συμβάλλει στη δυνάμωσή τους. Βάζεις τη μάσκα, πάει η ντροπή, που είναι κάποιο φρένο, και ελεύθερα σκλαβώνεσαι ακόμα πιο πολύ στο πάθος. Το έθιμο καλλιεργεί τα πάθη. Γι’ αυτό η Εκκλησία αντιτίθεται. Από την άλλη, τη μεταμφίεση τη χρησιμοποιεί και η ίδια. Ο ιερέας έξω από το Ναό γυρνά με μαύρα, για να μας δείχνει ότι στον κόσμο μας κυριαρχεί το σκοτάδι, ο θάνατος, η στέρηση της αγιαστικής και θεοποιού ενέργειας του Θεού. Μέσα στο Ναό φορά λαμπερά άμφια, χρυσοκέντητα, φωτεινά, όχι για επίδειξη του πλούτου αλλά για να μας δείξει ότι εκεί, στην Εκκλησία, στην Κιβωτό της Χάρης, υπάρχει πλουσιοπάροχα το Φώς που το σκοτάδι σβήνει, γλυκά, με ζέση, με ζωή.

Τα χριστιανικά έθιμα, τα περισσότερα, αν όχι όλα, είναι παραλλαγές παλαιότερων ειδωλολατρικών. Τα προσέλαβε η Εκκλησία και τους έδωσε προσανατολισμό θεραπευτικό. Όλα στην Εκκλησία είναι θεανθρώπινα. Τίποτα δεν είναι ουρανοκατέβατο. Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε από προϋπάρχον υλικό. Ο Κύριος ενανθρώπισε παίρνοντας σάρκα και οστά από την Παρθένο. Η θεία Λειτουργία χρησιμοποιεί το βασικό τρόπο του αρχαίου ελληνικού θεάτρου. Ο πρωταγωνιστής μιλά και απαντάει ο χορός, ο λαός. "Του Κυρίου δεηθώμεν", "Κύριε ελέησον".

Στον παράδεισο αναφέρονται δύο επώνυμα δένδρα. Το δένδρο της γνώσης του καλού και του κακού. Το απαγορευμένο, άχρι καιρού. Και το άλλο, το δένδρο της Ζωής. Από αυτό, λέει, όταν θα έτρωγε ο άνθρωπος, θα γινόταν αθάνατος. Μετά την παρακοή, με το που δεν μετάνοιωσε, ο άνθρωπος βγήκε από τον παράδεισο και στερήθηκε της δυνατότητας να φάει από αυτό το δένδρο. Σήμερα οι πιστοί στην Εκκλησία κάθε Κυριακή ή όποτε ο καθένας κοινωνεί, τρώνε από το δένδρο Ζωής. Στα τροπάρια της εορτής των Χριστουγέννων συχνά ο Χριστός ονομάζεται δένδρο της Ζωής, που χάσαμε όταν βγήκαμε από τον παράδεισο και τώρα βρίσκεται ανάμεσά μας. Μόνο που τώρα, αν και τρώνε οι πιστοί, αν και ανασταίνεται η ψυχή, αν και αναπλάθεται το πρόσωπο, και τρέφεται ο άνθρωπος με την ουράνια τροφή, έρχεται πάντα η στιγμή του χωρισμού από το σώμα. Κανονικά θα έπρεπε όποιος κοινωνεί θεραπευόμενος, να ζεί χωρίς φθορά και θάνατο σωματικό. Ας πούμε να φτάνει στα 30, 33 του χρόνια και να μένει πλέον αγέραστος αιώνια. Για φανταστείτε όμως να συνέβαινε αυτό· ποιός δεν θα πίστευε, μάλλον ποιός δεν θα παραδεχόταν από ανάγκη, πλέον το Χριστό για Κύριο του και Θεό; Θα υπήρχε απόδειξη για το Θεό. Θα είχε καταργηθεί η ελευθερία του ανθρώπου. Δεν θα μπορούσε κανείς να πεί: "άντε ρε, αυτά είναι παραμύθια για γιαγιάδες και παιδιά". Καί, αν ήθελε ο Θεός, αν ήταν ανέξοδο για μας να στερηθούμε την ελευθερία, θα το είχε κάνει από την αρχή.

Να λοιπόν ένα ωραίο νόημα για το χριστουγεννιάτικό μας δένδρο. Και αν θέλετε για τα στολίδια του, πέστε πώς είναι τα δώρα του Αγίου Πνεύματος ... και στήθηκε το παραμύθι, η παρηγοριά, όχι το ψέμα. Το παραμύθι που μας μεταφέρει από παλιά, γνώση αρχαία, ξεχασμένη, για παρηγοριά της άνυδρης διάνοιας και της καρδιάς του τάχα κυρίαρχου ξερά σκεπτόμενου, στεγνού ανθρώπου.

Στο σκοτεινό κόσμο που ζούμε, αγωνιζόμαστε να νοιώσουμε ψευδαίσθηση ζωής, ψευδαίσθηση φωτός. Τις γιορτινές αυτές μέρες του χειμώνα στολίζουμε τα σπίτια μας με φώτα. Φώτα πολλά, πάρα πολλά, χυδαία φώτα που σβήνουν το σκοτάδι· το γόνιμο σκοτάδι· την άβυσσο της νέκρωσής μας να μη δούμε· εκείνο το σπινθηροβόλο το κενό της απουσίας. Αλλά εντάξει, δεν πειράζει, ας το δεχτούμε και αυτό. Ας το δεχτούμε και αυτό, αν γίνεται με σεβασμό στο περιβάλλον σκότος της νυκτός. Δεν είναι ανάγκη να φωνάζουν τόσο παράφωνα τα φώτα, τα λαμπάκια.

Το καημένο λοιπόν δενδράκι των Χριστουγέννων, δεν ξέρω αν είναι ειδωλολατρικό έθιμο ή αν οι λαοί της βόρειας Ευρώπης το πήραν από τους χριστιανούς ρωμαίους, όμως χωράει μια χαρά στο νόημα της εορτής. Της γιορτής που επικράτησε να γιορτάζεται στις 25 Δεκεμβρίου, ακριβώς για να δώσει νόημα χριστιανικό, θεραπευτικό, φωτεινό, στις εορταστικές εκδηλώσεις που είχαν οι πρόγονοί μας προς τιμήν του θεού ήλιου με την ευκαιρία του χειμερινού ηλιοστασίου. Την εποχή που γιόρταζαν τον ήλιο (τό άστρο) η Εκκλησία καθιέρωσε να γιορτάζουμε τη Γέννηση του νοητού Ήλιου της Αγάπης που ζωογονεί τον κόσμο όλο· Αυτός, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, το Δένδρο της Ζωής. Καλά Χριστούγεννα.

Δεκέμβριος 1998

Δυσετυμολόγητη η λέξη. Καλίκη = πέταλο, σιδεροπάπουτσο. Άντζα, άντυξ = καμάρα, τόξο, καμπύλη. Άλλες τοπικές ονομασίες: παγανά, παρωρίτες, σκαλικαντζέροι, καρκάντζαροι, σκαρκάντζαροι, καλιτσάγγαροι, σκαρκόντζες· και κατά το ρωμαϊκό (βυζαντινό) μας παρελθόν βαβουτσικάριοι δηλαδή εφιάλτες. Περιγράφονται ως: κουτσοί, στραβοί, μονόμματοι, μονοπόδαροι, στραβοπόδαροι, στραβοπρόσωποι, στραβομούρηδες, στραβοχέρηδες, ξεπλατισμένοι, τσακισμένοι και κοντολογίς όλα τα κουσούρια και τα σακατλίκια τα βρίσκεις πάνω τους. Άλλοτε εμφανίζονταν με τράγινα πόδια ή με τριχωτό όλο το σώμα τους ή αδύνατοι ή πολύ ψηλοί, φορώντας σιδεροπάπουτσα.

Αρχικά τα Χριστούγεννα γιορτάζονταν μαζί με τα Φώτα. Τα Φώτα βαπτίζονταν πολλοί χριστιανοί προς τιμήν της Βάπτισης του Χριστού. Από εκεί μας έμεινε το έθιμο να βουτάνε άνθρωποι στα αγιασμένα νερά. Βουτούσαν για να βαπτιστούν. Όταν πλέον ήταν όλοι βαπτισμένοι, νηπιοβαπτισμός γάρ, άρχισαν να βουτάνε απλώς σε ανάμνηση, για το έθιμο, καί, για να έχει ενδιαφέρον, άντε ποιός θα βρεί, ποιός θα πιάσει πρώτος το σταυρό.

Όσο ήταν κανείς κατηχούμενος αγωνιζόταν εναντίον των παθών, περνούσε την κάθαρση. Όταν λοιπόν είχε αποκτήσει αρκετή πείρα σε αυτόν τον αγώνα, τον προέτρεπαν να βαπτιστεί. Κατήχηση κυρίως η άσκηση, η πρόοδος στον κατά των παθών αγώνα. Δεν τους βάπτιζαν, όταν είχαν μάθει το μάθημα, όταν επιτυχώς περνούσαν από γραπτές και προφορικές περί της διδασκαλίας της πίστεως εξετάσεις, αλλά όταν παρουσίαζαν απτά σημάδια ότι επίκειται απελευθέρωση από την τυραννίδα των παθών. Όταν φαινόταν ότι τελειώνουν με το στάδιο της κάθαρσης. Έτσι με το βάπτισμα, που λέγεται και φώτισμα, έμπαιναν στο στάδιο του φωτισμού, άρχιζε στη καρδιά να ενεργείται η αδιάλειπτη νοερά προσευχή. Τα πάθη μεταμορφώνονταν σε αρετές. Αρετή, η ίδια με το πάθος ψυχοσωματική λειτουργία χωρίς τη φιλαυτία, με τη θεία Χάρη στην καρδιά να το μεταμορφώνει. Έτσι πιθανόν προέκυψε η ονομασία Φώτα. Η μέρα που πολλοί φωτίζονταν. Η μέρα που πολλοί απαλλάσσονταν από τα πάθη και έμπαιναν στο στάδιο του φωτισμού.

Τα Χριστούγεννα αρχικά γιορτάζονταν την ημέρα της εορτής των Φώτων. Αργότερα όμως επικράτησε να γιορτάζονται στις 25 Δεκεμβρίου, δώδεκα μέρες πριν τα Φώτα. Προφανώς για να δώσει η Εκκλησία το δικό της νόημα στις τόσο βαθειά ριζωμένες ειδωλολατρικές γιορτές προς τιμήν του ήλιου. Οι άνθρωποι κάθε χρόνο είχαν αγωνία. Μίκραινε η ημέρα, μεγάλωνε η νύχτα, νικούσε το κακό, επικρατούσαν οι θεοί του σκότους. Και αν φέτος δεν τα καταφέρει ο ήλιος; Και αν συνεχιστεί η αύξηση της νύχτας; Πάει, χάθηκε ο κόσμος όλος. Μόλις λοιπόν στις 22 Δεκεμβρίου άρχιζε να μεγαλώνει πάλι η ημέρα, δώστου γιορτές και πανηγύρια. Να γιορτάσουμε τη νίκη του φωτός, να βοηθήσουμε και μείς τον ήλιο με τις θυσίες και τις προσφορές σ’ αυτόν του τον αγώνα ενάντια στο σκότος. Κάπως έτσι καταλήξαμε να γιορτάζουμε 25 Δεκεμβρίου τη Γέννηση του νοητού Ήλιου της Αγάπης.

Οι χριστιανοί πλέον βαπτίζονταν μικροί, νήπια, χωρίς προσωπική επιλογή, χάριν των ήδη χριστιανών γονέων. Με τη βάπτιση, θα λέγαμε, το νήπιο αποκτά ένα βιβλιάριο με πολύ μεγάλο ποσό. Αλλά ο Θεός με υπερβολική λεπτότητα σέβεται την ελευθερία του ανθρώπου. Κρύβεται λοιπόν η Χάρη του βαπτίσματος και περιμένει την ελεύθερη επιλογή του ανθρώπου. Ανέτως ανέτα οι περισσότεροι καταχωνιάζουμε το βιβλιάριο. Είμαστε δυνάμει πλούσιοι αλλά φτωχοί, φτωχότατοι, λιμοκτονούντες στη ζωή.

Κάποτε, κάποιοι, αποφασίζουν να γιορτάσουνε Χριστούγεννα, αρχίζουν τον αγώνα για τη θεραπεία. Μικρή ακτίνα αχνά φωτίζει το σκοτεινό υπόγειο και φαίνονται τά, μέχρι τότε, καλά κρυμμένα ερπετά. Αρχίζει ο άνθρωπος να τρέφεται σιγά σιγά από την Εκκλησία, παίρνει δύναμη, αλλά αυτό που φαίνεται αρχικά είναι τα καλυμμένα πάθη. Οι καλικάντζαροι βγαίνουν από τα σκοτεινά κατάβαθα της γης όπου πριόνιζαν το δένδρο της ζωής και εμφανίζονται θρασείς, όταν ο ήλιος δύει. Αυτό κρατάει δώδεκα μέρες, δώδεκα μήνες, δώδεκα χρόνια ... να δώσει ο Θεός να λήξει γρήγορα. Τότε, τα Φώτα, ο παπάς γυρνάει με την αγιαστούρα, αγιάζεται η κτίση. Εξαφανίζονται κάθε λογής σακάτικα αερικά και λούζεται το φως της άλλης βιωτής ο κόσμος.

Οι καλικάντζαροι στα παραμύθια της γιαγιάς περνάν από την καμινάδα. Η καμινάδα υψώνεται στον ουρανό. Περήφανη διάνοια γεμίζει με αιθάλη τον αέρα. Σκέφτομαι άρα υπάρχω. Τα κύτταρα του εγκεφάλου πυρετωδώς εργάζονται να απωθήσουν τη ζωή. Η φαντασία γέφυρα δαιμόνων. Οι καλικάντζαροι πασχίζουν στην καρδιά να κατεβούν, να πνίξουν τα αβάπτιστα παιδιά. Αειθαλείς οι λογισμοί γεμίζουν με αιθάλη την οικία. Η απάνθρωπη, μισάνθρωπη Βαβέλ, το οικοδόμημα το ιδεολογικό που διχάζει την ανθρωπότητα. Εγώ λέω. Εγώ εννοώ. Δεν μιλάμε την ίδια γλώσσα. Δεν με καταλαβαίνεις. Δεν μπαίνεις στον κόπο μου. Άλλο εννοώ. Εγώ, εσύ. Διαλεκτικά αγωνιζόμαστε να επικοινωνήσουμε. Θέση, αντίθεση, σύνθεση. Τον υπερήφανο άνθρωπο μόνο ο Θεός κατά τον άγιο Ιωάννη της Κλίμακος μπορεί να θεραπεύσει. Ο Θεός να βάλει το χέρι του. Αν υπάρχει Θεός-δημιουργός, φέρει ευθύνη για το χάλι του ανθρώπου, του κόσμου γενικά. Ή ο άνθρωπος φταίει ή Αυτός ή και οι δυό· να συζητήσουμε τα ποσοστά. Είναι απάνθρωπο να φταίει μόνο ο άνθρωπος. Ποιός θα αναλάβει την ευθύνη; Δεν φταίει ο άνθρωπος· φταίω ΕΓΩ. Συγγνώμη. Φωτίζεται ο ορίζοντας, αλλάζει η προοπτική, αρχίζει να δουλεύει η ζωή.

Δεν είναι εγωισμός το "Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησόν με", ο μοναχικός χορός. Εγώ φταίω. Από τον πρώτο Αδάμ μέχρι το μελλοντικό, τον τελευταίο άνθρωπο, ολόκληρη η ανθρωπότητα σαν μία ύπαρξη ζητάει δια του προσευχομένου την ίασή της. Προσωπική υπόθεση ο κόσμος όλος, ζητάει με την προσευχή τη θεραπεία της πληγής, "ελέησόν με". Όταν με το καλό το έλεος αρχίζει να αισθάνεται στο βάθος του σπηλαίου ο θνητός, σαν τον καθρέπτη, φωτίζει και αυτός ολόκληρη την οικουμένη. Σκουλήκι φωσφορίζον, πυγολαμπίδα της αυγής.

Γκρεμίζεται ο πύργος της Βαβέλ. Η καμινάδα καθαρίζει από την αιθάλη. Η καύση είναι τέλεια χωρίς ακαθαρσίες. Σύντηξη. Άφθονα, φθηνά τα πρώτα υλικά. Πολλαπλάσια ενέργεια χωρίς απόβλητα, χωρίς ραδιενέργεια. Λειώνει η καρδιά από αγάπη. Το μυαλό περιορίζεται στον πραγματικό του ρόλο. Δεν κυβερνά την ύπαρξη. Δεν χτίζει ιδεολογίες, κοσμοθεωρίες, μεταφυσικές ακροβασίες. Επεξεργάζεται πληροφορίες χωρίς άλματα φαντασιακά. Γεμάτη αγάπη η καρδιά χρησιμοποιεί το δυνατό μυαλό ή όποιο, για να καταλάβει τον άλλο, για να χρησιμοποιήσει το λεξιλόγιο του άλλου, ώστε να συνεννοηθούν.

Αυτό άλλωστε έκανε και ο Χριστός με τον Αδάμ την ώρα που ο δεύτερος κινούσε να βγάζει το ψωμί του με ιδρώτα μακρυά από τον παράδεισο. Ο Αδάμ στη στραβομάρα της αμετανοησιάς του νόμιζε ότι το φίδι έφταιγε για το κακό που είχε πάθει. Θέλοντας ο Χριστός να του δώσει μια ακτίνα ελπίδας μέσ’ τη μαυρίλα της καινούργιας του ζωής, του είπε: "θά έρθη καιρός που ο απόγονος της γυναίκας θα συντρίψει το κεφάλι του φιδιού". Δέχτηκε να πει "ψέματα" ... τί έφταιγε το καημένο το φιδάκι; ο Αδάμ έχασε τον παράδεισο, επειδή δεν αναγνώρισε το λάθος του, επειδή δεν μετάνοιωσε. Μια και του είχε "κολλήσει" όμως του Αδάμ ότι έφταιγε το φίδι, μπαίνει στον κόπο του ο Χριστός. Σημασία έχει να καταλάβει ο Αδάμ· "θά συντριβεί", λοιπόν, "τό κεφάλι του φιδιού". Θα εξαφανιστούν οι καλικάντζαροι. Οι λογισμοί θα πάψουν να νεκρώνουν την καρδιά. Καλά Χριστούγεννα και Φώτα.

Δεκέμβριος 1998

Εκκλησία και πολιτεία, μαζί και χώρια. Κάποιοι συμπολίτες προφανώς διακαώς επιθυμούν να κάψουν το νεκρό τους σώμα, όταν με το καλό έρθει η ώρα της ταφής. Δικαίωμά τους. Αντί να στέλνουνε τα πτώματά τους έξω για να γίνουν στάχτη, ας τους δοθεί επιτέλους η δυνατότητα εδώ να εκπληρώσουν την τελευταία επιθυμία τους. Η καύση των νεκρών. Οικολογικά αναγκαία, υγειονομικά προτιμότερη, πρακτικά χρήσιμη. Παίρνεις το σταχτοδοχείο σου και ησυχάζεις. Αν και μου φαίνεται κοντόφθαλμο, μίζερο, οπισθοδρομικό. Γιατί να χαραμίζεται το κουφάρι. Ας το κάνουμε σαπούνι, ή τροφή για σκύλους· τα καημένα τα αδέσποτα να φάνε κάτι και αυτά. Εγωϊστές, αναίσθητοι, σπάταλοι. Κοντζάμ ανθρώπινο κορμί να πάει τζάμπα. Με την ευκαιρία να θίξουμε και ένα άλλο πρόβλημα· 300.000 εκτρώσεις λέει γίνονται στην Ελλάδα κάθε χρόνο. Έγκλημα, τόσα ανθρώπινα σώματα να καταστρέφονται την ώρα που περιμένουν στις ουρές για ένα όργανο κάποιοι άλλοι. Ας δίνει το κράτος μια επιχορήγηση να φτάνουν ώς τον έβδομο. Μετά να το παίρνουν το έμβρυο καί, αφού το μεγαλώσουνε λιγάκι, θα έχουμε καλά και φθηνά ανταλλακτικά. Νεφρά, μάτια, καρδιές κ.λπ. Μια ζωή δηλαδή θα ακολουθούμε τους κουτόφραγκους. Ας πάρουμε τα ηνία της Ευρώπης μας ξανά. Τί δηλαδή, πιο έξυπνοι ήταν αυτοί που έτρωγαν τους γέρους τους για να μην πάει χαμένο το κουφάρι; Θα πείτε ανθυγιεινό· ναί, ανθυγιεινό, αλλά πρακτικό. Ενώ εκείνοι οι ανεπρόκοποι Ινδοί, τζάμπα τον καίνε το νεκρό.

Λόγω παλαίει πάς λόγος, βίω δε τίς; Η διαλεκτική αντιπαράθεση τελειώνει, όταν ο ένας είναι βλάκας και δεν μπορεί να βρει καινούργιο επιχείρημα ή όταν κουραστούνε να παράγουνε κι’ οι δυό, οπότε αρχίζει το παζάρεμα και έχουμε τη σύνθεση. Ξερό μυαλό απροσάρμοστο, αποπροσανατολισμένο. Το κομπιουτεράκι μας το κάναμε Θεό. Σκέφτομαι, άρα υπάρχω. Ο μειωμένων εγκεφαλικών δυνατοτήτων είναι κατώτερος άνθρωπος. Σκέψη αναίσθητη ψυχρή και παγερή, απάνθρωπη, μισάνθρωπη, με καταντάει κτήνος. Η σκέψη, το υπέροχο αυτό εργαλείο του θνητού σαρκίου, που δίνει σάρκα και οστά στο λόγο του ανθρώπου.

Στη γλώσσα της Εκκλησίας νεκρός δεν είναι μόνο ο εκπνεύσας αλλά κι ο άπνους. Αυτός που δεν έχει την πνοή του Πνεύματος μέσ’ στην καρδιά. Νεκρός, αναίσθητος, σκέτο κομπιουτεράκι. Χριστιανός, αυτός που με το βάπτισμα ενεδύθη το Χριστό. Χριστέ, το φως το αληθινόν, το φωτίζων πάντα άνθρωπον ερχόμενον εις τον κόσμον. Όλοι έχουμε περάσει από τον παράδεισο και με τις επιλογές που κάναμε σαν άλλος Αδάμ, τον χάσαμε. Η ψυχή την οποία, μας δημιούργησε ο Θεός στην κοιλιά της μάνας μας, με κείνη την πνοή που φύσηξε και στον Αδάμ, είναι από την αρχή ολοκληρωμένη, τέλειο "εγώ", μ’ ελευθερία και δυνατότητα επιλογής. Μόνο που ακόμη το σωματάκι μας δεν είναι πλήρως διαμορφωμένο, τα κύτταρα στο κεφαλάκι του μικρού παιδιού υπολειτουργούν και δεν θυμόμαστε ακριβώς τί ζήσαμε, τί και γιατί διαλέξαμε. Υπάρχει όμως αμυδρά μια φωτεινή ανάμνηση για την αρχή του βίου μας, συνήθως. Το βάπτισμα έρχεται να μας κάνει, ούτε λίγο ούτε πολύ, από ξεροπήγαδο, πηγάδι. Ξεροπήγαδο, πηγάδι η καρδιά του ανθρώπου. Καρδιά ο χώρος που αποκαλύπτεται με την άσκηση και στον οποίο φανερώνεται ο Θεός. Το ασυνείδητο, που λέν οι ψυχολόγοι, ας πούμε ότι είναι η φλούδα, το πάνω πάνω μέρος της. Με τη μετάνοια ο άνθρωπος αισθάνεται τα πάθη του, τα φίλ... φίλ... φίλ..., βλέπει τί αγαπά, αν αγαπά, πορεύεται την κάθαρση. Αργότερα, στο φωτισμό, αντί να αγαπά τα χρήματα, τη δόξα τη κενή, τη πρόσκαιρη εφήμερη ηδονή, νοιώθει μέσ’ στην καρδιά του το Χριστό, συνεχή αγάπη και αναφορά, προσευχή· αγαπά τον Κύριο του και Θεό, τον άνθρωπο, το διπλανό, τον κόσμο όλο.

Ο βαπτισμένος άγιος της Καινής Διαθήκης είναι πηγάδι που φλέβα νερού έχει στα σπλάχνα του. Νερό η θεία Χάρη. Ο αβάπτιστος άγιος της Παλαιάς Διαθήκης είναι ξερό πηγάδι που γέμιζε νερό μονάχα όταν έβρεχε. Τελικά και σε όλη την επίγεια ζωή αν κρατούσε τη Χάρη και τη θέωση όταν πέθαινε, τα έχανε όλα και πήγαινε στον Άδη. Η Εκκλησία ιδρύθηκε με τη δημιουργία του Αδάμ. Μέχρι το σταυρικό θάνατο του Χριστού ήταν αιχμάλωτη στον Άδη, στο θάνατο. Ο Χριστός κρύφτηκε στην ανθρώπινη φύση, Τον πήρε ο αλλότριος στον Άδη, το βασίλειο του, και το έχασε για πάντα, και μας έχασε για πάντα. Οφθαλμόν αντί οφθαλμού.Μας πήρε μαζί του ξεγελώντας μας όταν κρύφτηκε σε ένα δημιούργημα, το φίδι.Μας ελευθέρωσε ο Χριστός ξεγελώντας τον, όταν κρύφτηκε σε ένα δημιούργημα, την ανθρώπινη φύση που πήρε από την Παρθένο. Θανάτω θάνατον πατήσας, τότε με το σταυρικό του θάνατο. Γι’ αυτό φιλάμε το Σταυρό και τον τιμάμε. Όχι επειδή είναι το μαχαίρι που σκότωσε τον Πατέρα και Θεό μας αλλά γιατί σκότωσε τον εχθρό. Ο Χριστός υπέστη το σωματικό θάνατο, χωρίστηκε το σώμα από την ψυχή, αλλά και τα δύο παρέμειναν ενωμένα με τη θεότητά Του, και σε τρεις μέρες ξαναενώθηκαν κι’ αυτά. Αυτός που μαχαιρώθηκε από το Σταυρό είναι ο διάβολος. Έχασε όλη του τη δύναμη. Καταστράφηκε ο Άδης. Πλέον, όσοι πεθαίνουν, πάνε στη Βασιλεία του Θεού. Όχι στο βασίλειο του θανάτου, στο σκοτάδι, αλλά στο Βασίλειο της Ζωής, στο Φώς. Όσοι τυφλοί βρεθούν εκεί, αθεράπευτοι, με πάθη, με πληγές, με εγκαύματα, δεν βλέπουνε τον Ήλιο και μόνο πόνο νοιώθουν. Οι άλλοι, οι δούλοι του Νυμφίου, του εσφαγμένου Αρνίου οι πιστοί, οι φίλοι κι αδελφοί, τον χαίρονται τον Ήλιο.

Έχασε τη δύναμή του ο εχθρός μας και στη γή. Θεόρατος προβάλλει όπως παλιά, τεράστιος και τρομερός, όποιος όμως τολμήσει με πίστη στο Χριστό, μετάνοια, ταπείνωση και θάρρος στην άνωθεν βοήθεια, να σταθεί απέναντι για μάχη έτοιμος, τον βλέπει να χάνεται σαν τον καπνό. Δόξα τω Θεώ. Ο άλλοτε κοσμοκράτορας κανάντησε φαντασματάκι, απ’ το Σταυρό. Ξαναβρίσκει όμως τη δύναμή του, όταν ο άνθρωπος με πίστη τον ακολουθεί και τα θελήματά του κάνει. Πνεύμα νεκρό, με τους νεκρούς δουλεύει, δουλεύοντάς τους και νεκρούς. Φαίνεται ότι υπάρχει κάποια σχέση ανάμεσα στο σώμα και στην ψυχή του πεθαμένου για κάποιο χρονικό διάστημα μετά την κοίμησή του, ίσως σαράντα μέρες. Από σκόρπιες πληροφορίες μέσ’ στην παράδοση της Εκκλησίας δημιουργείται η εντύπωση ότι ταλαιπωρείται, κάτι δυσάρεστο παθαίνει ο νεκρός, όταν απότομα το σώμα με την καύση λειώσει. Κάτι ήξεραν οι άγιοί μας και θεσπίσαν την ταφή. Επιχειρήματα όποιος μπορεί ας βρεί, το βασικό όμως για όποιον εμπιστεύεται την Εκκλησία είναι ότι οι εμπειρογνώμονες, αυτοί που ξέρουν από πρώτο χέρι, οι ερευνητές, οι ορώντες, αυτοί που είδαν, αυτοί που βλέπουν, έτσι μας είπαν, έτσι μας λένε, χούς εί και εις χούν απελεύση. Το λέν αυτό, όχι επειδή έτσι βολεύει τα ακροβατικά της διανοίας τους, αλλά επειδή βλέπουν και φιλάνθρωπα χρησιμοποιούνε τη διάνοιά τους για να εκφραστούν. Ας έρθει κάποιος από τους υπέρμαχους του εισαγόμενου τούτου καταναλωτικού φρούτου να μας πει ότι γνωρίζει από εμπειρία ότι είναι καλύτερη για τον αγαπημένο μας νεκρό η καύση από την ταφή, να τη θελήσουμε και μείς. Το παιδάκι μπορεί να θέλει να βάλει το χεράκι στη φωτιά, γιατί ταιριάζει, ασορτί, με την κόκκινή του μπλούζα. Ας το ενημερώσουν όσοι ξέρουν, όσοι ξέρουν γιατί βλέπουν. Η ιστορία θα κρίνει τη φιλανθρωπία καθενός.

Αυτά που στην αρχή ειπώθηκαν μπορεί να ξενίζουν, ίσως να προκαλούν κι’ ανατριχίλα, αλλά την ίδια ανατριχίλα θα ένοιωθαν και οι πρόγονοί μας, αν έβλεπαν πώς ζούμε. Με τη "σωστή" προπόνηση όλα συνηθίζονται. Για παράδειγμα, πριν καμμιά δεκαριά χρόνια εθεωρείτο η ύψιστη βλακεία να μιλά κανείς για ωροσκόπια, και σήμερα μας παίρνουν τα αυτιά με τη σοβαροφάνεια του δήθεν τάχα. Το θέμα είναι προς τα που επιλέγουμε να πορευόμαστε· αν επιλέγουμε εμείς. Αλλά δεν πειράζει. Δόξα τω Θεώ. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ξέρει και τη στραβή επιλογή φιλάνθρωπα να τη γυρνάει για καλό.

Δεκέμβριος 1998

Κανονικά θα έπρεπε ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Χριστόδουλος να παρακαλέσει τον αξιότιμο κ. Πρέσβη (Νούτσιο) του Βατικανού στην Αθήνα να μεσολαβήσει προς την Αυτού Εξοχότητα τον Πάπα Ρώμης και αρχηγό του κράτους του ώστε να δημιουργηθεί σε κάθε ελληνική ορθόδοξη Μητρόπολη τουλάχιστον από μία ουνίτικη ενορία. Οι Ουνίτες, ως γνωστόν, είναι παπικοί αδελφοί μας οι οποίοι αναγνωρίζοντες το δυσμετάβλητον του ορθοδόξου πληρώματος από τα πατρώα ήθη και έθιμα ανέλαβαν να φροντίσουν ώστε "καί η πίτα να μείνει ακέραιη και ο σκύλος χορτάτος". Τηρώντας με κάθε ευλάβεια και λεπτομέρεια το τυπικό της ορθοδόξου ανατολικής Εκκλησίας σε όλους τους τομείς της θρησκευτικής τους ζωής μας παρέχουν μια μοναδική ευκαιρία να καθρεφτιστούμε, και να διαγνώσουμε κατά πόσον είμαστε πραγματικοί ορθόδοξοι.

Συγκρινόμενοι με τους Ουνίτες λοιπόν θα μπορέσουμε να διαπιστώσουμε αν είμαστε ορθόδοξοι στην καρδιά ή μόνο στη θρησκευτική κουλτούρα. Ιεραποστολή εμείς; καλύτερη αυτοί, πιο οργανωμένη πιο συστηματική. Κοινωνική δράση εμείς; στο τετράγωνο αυτοί. Εκσυγχρονισμό εμείς; πάλι μπροστά μας αυτοί· τί Internet, τί Συνέδρια, τί Συλλόγους, τί πρωτοποριακές μεθόδους. Καλλιέργεια παραδοσιακής ρωμαίϊκης κουλτούρας, αγιογραφία, "βυζαντινή" μουσική, κ.λ.π. εμείς; πρώτοι διδάξαντες αυτοί. Νάναι καλά οι Δυτικοί που αρχίσαμε να εκτιμάμε τα των "βυζαντινών" πολιτιστικά επιτεύγματα, (ακόμη θα τα χαρακτηρίζαμε υβριστικά "βυζαντινισμό"). Εράνους για φιλανθρωπικούς ή άλλους σκοπούς εμείς; εδώ είναι που "μάς τρώνε λάχανο" αυτοί! Εκεί να δείς σύγχρονες μεθόδους για να επιτευχθεί η πολυπόθητη εισροή των αργυρίων απ’ τους "σφιχτούς" που ’χουν καβούρια εις το πουγγί τους. Κάποτε πουλούσαν χονδροειδώς συγχωροχάρτια, σήμερα όμως υπάρχουν του κόσμου οι εκλεπτισμένοι τρόποι και μέθοδοι για να ζητάει κανείς χρήματα, χρήματα και πάλι χρήματα. Όποιος έχει τα γένεια έχει και τα χτένια και όποιος διαθέτει τα χρήματα ελέγχει τα διαπλεκόμενα, τα εμπλεκόμενα, τα όποια συμφέροντα, και έχει την ψευδαίσθηση πώς κάποιος είναι, πώς κάτι είναι.

Τί απέμεινε για ειδοποιός διαφορά; Οι τέτταρες συλλαβές; έ, ας τις λέμε ψιθιριστά ή ας μη τις λέμε καθόλου αρκεί να τις εννοούμε· ένας είναι ο αρχηγός και έληξε το θέμα. Η αποδοχή όμως των τεττάρων συλλαβών (Filioque) προϋποθέτει ένα υπόβαθρο το οποίο μετατρέπει το Χριστιανισμό από Εκκλησία, από σώμα Χριστού, από ιατρείον, σε αρρωστημένη θρησκευτικότητα, ανθρώπινο οργανισμό, οργάνωση, σύλλογο, με μέλη και οπαδούς. Βασική προϋπόθεση τα περί θείας Χάριτος. Το Filioque προστέθηκε στο "Πιστεύω" όταν πίστεψαν στη Δύση ότι η θεία Χάρη είναι κτίσμα "γινόμενο και απογινόμενο" και η μέθεξή της "χείρον νοήσεως". Τότε "ελεύθεροι" από την υπακοή εις τους "πείραν έχοντας" "βελτίωσαν" το δόγμα, νομίζοντας πώς πρόκειται για φιλοσοφικό κατασκεύασμα.

Θεώρησαν καλό χριστιανό το μορφωμένο στο μυαλό με τις όποιες θείες διδαχές, αυτόν που πετυχαίνει και την πράξη. Εκμάθηση αφ’ ενός και καλλιέργεια αφ’ ετέρου της ανθρώπινης δύναμης, για εφαρμογή και τήρηση των εντολών. Ανθρώπινη γνώση και ανθρώπινη δύναμη καλά καλλιεργημένες. Φυσικά για μια "νορμάλ" "κοινωνική" "ζωή" δεν είναι άσχημα και αυτά τα υποκριτικά· άλλο τί θέλει η καρδούλα μου και άλλο τα καθωσπρέπει ρούχα που φορώ. Ευγένεια ήθους καλλιεργημμένος χαρακτήρ. Και ο θάνατος, θάνατος. Και το εγώ, εγώ και κάτι παραπάνω. Στην καλύτερη περίπτωση αναχωρούν τα άλλα πάθη και η υπερηφάνεια "χορεύει στο ταψί" τον άτυχο θνητό· "ανεχώρησαν τα πάθη έκ τινων ου μόνον πιστών, αλλά και απίστων, εκτός ενός· εκείνο μόνον καταλιπόντα τον τόπον πάντων αναπληρώσαι, ως εν κακοίς πρωτεύον· είπερ τοιαύτην έχει την βλάβην, ως και εξ ουρανού κατενεγκείν (τήν υπερηφανίαν λέγει, δι’ ής ο διάβολος πέπτωκεν)".

"Καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ο Θεός ουκ εξουδενώσει". "Συντριμμός δε καρδίας εστίν ο αφανισμός των ανθρωπίνων λογισμών". Όταν ο άνθρωπος, με δάκρυα και στεναγμούς για την αναξιότητα του, αγωνίζεται να αφανίσει τους ανθρώπινους λογισμούς από την καρδιά του "επιστρέφει εις το μηδέν και γίνεται "ύλη", εξ ής ίδιον εις τον Θεόν ημών είναι να δημιουργή". Χριστιανός είναι αυτός που στη ζωή του "δουλεύει" με τη θεία Χάρη και τη φιλότιμη προσπάθεια, την όποια άσκηση, και όχι με τις ανθρώπινες δυνάμεις και δυνατότητες του μόνο. Είναι ζωντανό μέλος του Σώματος του Χριστού. Μετέχει στην κοινή ζωή του Σώματος. Τροφή των αγγέλων, και της ψυχής, και του ανθρώπου, η άκτιστη θεία Χάρη. Αμαρτία ότι αυτή την τροφή αποστερεί. "Σοί μόνον ήμαρτον".

Στην περίπτωση δηλαδή της Δύσης έχουμε ένα ανθρωποκεντρικό ιδεολογικό-ηθικολογικό σύστημα που στηρίζεται στην καλλιέργεια της ανθρώπινης δύναμης και γνώσης, όπου πορεύεται κανείς δια της αυτογνωσίας, και της αυθεπιβολής. Τίποτα δεν εξαρτάται από την πίστη στον θεάνθρωπο Χριστό. Η Εκκλησία, όμως, σαν σώμα Χριστού παρέχει τον πλούτο της θείας Δωρεάς στα μέλη της. Τα μέλη του σώματος δέχονται τη ζωή και τρέφονται από το αίμα. Ο πιστός με κύριο όπλο του τη μετάνοια, την αυτομεμψία, αγωνίζεται να αφανίσει τους ανθρώπινους λογισμούς απ’ την καρδιά. Παρακαλάει για την κάθαρση. Ζητιανεύει τη τροφή την άφθαρτη, την άκτιστη που το σκοτάδι διώχνει. "Φώτισον μου το σκότος". Ο τελικός στόχος το καθ’ ομοίωσιν, η θέωση. Ζητάει πράγματα αδύνατα από τον ταλαίπωρο τον άνθρωπο, η Εκκλησία. Δεν είναι μέσα στις δυνατότητες μας, τις ανθρώπινες, η θέωση. Αλλά "τά αδύνατα παρ’ ανθρώποις δυνατά παρά τω Θεώ". "Όπως μη καυχήσηται πάσα σάρξ ενώπιον του Θεού".

Η ίδια η λειτουργία της όρασης μας το θυμίζει. Το μάτι, ο οφθαλμός μας, όσο τέλειος και αν είναι, ο υγιέστερος οφθαλμός, δεν μπορεί από μόνος του να δεί. Πρέπει να υπάρχει εκπομπή φωτονίων, φωτεινή ακτινοβολία στο φάσμα του ορατού φωτός (από το υπέρυθρο μέχρι το υπερειώδες) η οποία κατόπιν ανακλάσεως στις επιφάνειες των πραγμάτων, ερεθίζει τον αμφιβληστροειδή του υγιούς οφθαλμού, μέσω του οπτικού νεύρου διεγείρει το οπτικό κέντρο και έτσι δημιουργείται στον άνθρωπο το αίσθημα της οράσεως. "Εν τω φωτί Σου οψόμεθα φώς". Είναι αδύνατον στον κτιστό άνθρωπο να δει τον άκτιστο Θεό. Δεν είναι χαρακτηριστικό του σώματος μας να συλλαμβάνει τις εκπομπές των τηλεοπτικών σταθμών. Αγοράζοντας όμως τηλεόραση παρακολουθούμε με άνεση ότι δεί. Ο π. Παΐσιος έλεγε "εγώ έχω ασπρόμαυρη τηλεόραση ενώ ο Πορφύριος έχει έγχρωμη". Ο άνθρωπος καλείται να αγωνίζεται φιλότιμα στής κάθαρσης, του φωτισμού, της θέωσης το στίβο· και όταν, και άν, ο Κύριος θελήσει, του δίνει "σοκολάτες", του δίνει ακόμη και ΤV.

Ο άνθρωπος ότι μπορεί, ως συνεργός, προσφέρει. Ασκείται κατά δύναμιν. Παράλληλα παρακαλάει, το Μέγα Έλεος ζητάει. Πατάς τον διακόπτη, ανάβει το φως (όταν Αυτός θελήσει). Το πάτημα του διακόπτη δεν δημιουργεί το ρεύμα, το δίκτυο διανομής, τη λάμπα· είναι όμως η απαραίτητη προϋπόθεση για να εκδηλωθεί η ανθρώπινη συνέργεια. Ο άνθρωπος συμμετέχει δια της ασκήσεως, στο έργο της σωτηρίας που τελείται, που προσφέρεται δωρεάν από το Θεό. Το δώρο το λέμε θεία Χάρη, δηλαδή θεϊκό χάρισμα προς τους ανάξιους θνητούς.

Η καθ’ ημάς Ανατολή και η Δύση. Δύο κόσμοι τόσο διαφορετικοί και τόσο ίδιοι. Εδώ σέρνουν το χορό πέντ’ έξι ή και λιγότεροι κάθε γενιάς που πετυχαίνουν τ’ ακατόρθωτο. Ένας Παΐσιος, ένας Εφραίμ, ένας Πορφύριος και δυό, τρεις άλλοι. Οι υπόλοιποι, όσοι εμπνέονται από αυτούς ζουν στους ρυθμούς τους, όσο μπορούν, όσο καταλαβαίνουν. Όλοι αυτοί μπορεί να είναι και το 10% της καθ’ ημάς Ανατολής. Αρκεί όμως σαν ζύμη που όλο το φύραμα φουσκώνει. Κάπως έτσι μας προέκειψαν και τα πολιτιστικά μας επιτεύγματα. Οι άλλοι, το 90%, οι περισσότεροι, ανυποψίαστοι ζούμε μάλλον τη δύση μας εν τη Ανατολή. Στη Δύση όμως αυτό που χάθηκε είναι το 10% και οι πέντ’ έξι. Συστηματικά μετά τον 11^ο αιώνα εξολόθρευσαν ότι τους είχε απομείνει. Για αιώνες παρέμειναν 100% ανυποψίαστοι, εγκλωβισμένοι στο υπερφίαλο "εγώ" της εξουσίας του πλούτου και της ανθρώπινης, απάνθρωπής μας δύναμης.

Η σύγκριση με τους ουνίτες είναι ίσως μια ευκαιρία για το ανυποψίαστο 90% που φίλαυτα βαυκαλιζόμαστε πώς τάχα είμαστε ορθόδοξοι. Μια ευκαιρία για ειλικρινή αναζήτηση του τί τέλος πάντων είναι για μας η Εκκλησία του Χριστού. Θεραπευτήριο ή αναπαυτήριο παθών. Γιατρειά από τη φιλαυτία και τα τρία αρχικά πάθη της φιλαργυρίας, φιλοδοξίας και φιληδονίας ή θεραπαινίδα τους. Γιατί όπως έλεγε ο π. Παΐσιος: "θά πάμε στην κόλαση όχι επειδή κάναμε αυτό ή δεν κάναμε το άλλο αλλά επειδή αφήναμε το ταγκαλάκι να μας δουλεύει" ... "Αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού. Αμήν".

Ιανουάριος 1999

Άλλο αγαπώ· άλλο έχω αγάπη· άλλο κάνε αγάπη. Άλλο πιστεύω· άλλο έχω πίστη. Άλλο κάνω· άλλο την κάνω. Την κάνω στην καθομιλουμένη θα πει φεύγω. Φεύγω τοπικά ή φεύγω τροπικά, είμαι φευγάτος. Την έκανε, έφυγε, τα ’παιξε. Τα ’παιξε επειδή το έπαιζε κάποιος. Εάν μη στραφήτε και γένησθε ως τα παιδιά, ου μη εισέλθητε εις την βασιλείαν των ουρανών. Σαν τα παιδιά στη καρδιά όχι στο μυαλό. Στο μυαλό φρόνημοι ως οι όφεις.

Αγαπώ· φυσική λειτουργία του ανθρώπου η αγάπη, "καί τα άλογα ζώα πολλάκις επί στερήσει αλλήλων εδάκρυσαν". Λειτουργεί η καρδιά, αισθάνεται, αγαπά. Η αγάπη είναι και αυτή ένα συναίσθημα. Συναίσθημα ίσον αίσθημα σύν εγώ. Αγαπώ και θέλω συνήθως ανταπόκριση, αγαπώ και κάτι ζητάω για μένα. Έστω την παρουσία του άλλου. Κυρίαρχο συναίσθημα. Συναίσθημα που πρέπει να μετατραπεί σε αίσθημα. Να καθαρισθεί από το εγώ. Σε μία του ομιλία με τίτλο "Μεταφορά" ο Ν. Γ. Πεντζίκης είχε επισημάνει αυτή την ανάγκη· τότε μια κοπέλα ρώτησε: "καί πώς γίνεται αυτό;" "Σού αρέσουν οι χυλόπιτες; έ, τρώγοντας χυλόπιτες". Μόνο που θέλει γερό στομάχι για να μη βαρυστομαχιάσει κανείς.

Έχω αγάπη. Έχεις κάτι που απέκτησες. "Αγάπης πρόσληψις παθών αλλοτρίωσις". "Αγάπης αρχή, πλήθος ταπεινώσεως· πλήθος δε ταπεινώσεως, γέννημα απαθείας· ταύτης δε κτήσις, αγάπης πλήρωμα, ήτουν Θεού τελεία ενοίκησις, τοις δι’ απάθειαν καθαροίς τη καρδία· ότι αυτοί τον Θεόν όψονται".

Χριστιανός είναι αυτός που στη ζωή του δουλεύει με τη θεία Χάρη και την όποια άσκηση, όχι με τις ανθρώπινες δυνάμεις και δυνατότητες του μόνο. Χριστιανός είναι αυτός που έχει ελευθερωθεί από τα πάθη έχει τελειώσει με την κάθαρση και βρίσκεται τουλάχιστον στο φωτισμό. Έχει αδιάλειπτη νοερά προσευχή. Είναι ζωντανό μέλος του Σώματος του Χριστού. Μετέχει στην κοινή ζωή του Σώματος. Τροφή των αγγέλων, και της ψυχής, και του ανθρώπου, η θεία Χάρη. Ο απόστολος Παύλος αναφερόμενος στα μέλη της Εκκλησίας γράφει· "υμείς εστε σώμα Χριστού και μέλη εκ μέρους. Και ούς μεν έθετο ο Θεός εν τη Εκκλησία πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, έπειτα δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσών".

Αρχίζει με το κορυφαίο χάρισμα του αποστόλου. Όχι του αυτόκλητου "ιεραποστόλου" που ευηγγελίζεται εαυτόν. "Ούς έθετο ο Θεός αποστόλους", όσους δηλαδή αξίωσε ο Θεός να ζήσουν τη θέωση, να την αφομοιώσουν, να τελειωθούν ως προς την έξιν, να αποκτήσουν δογματική συνείδηση, και τότε εκ Θεού έχοντες το χάρισμα, να ποιμαίνουν το λαό με ρήματα ζωής αιωνίου. Και τελειώνει με τα γένη γλωσσών, το εισαγωγικό χάρισμα, την νοερά προσευχή. Όσοι δεν έχουμε αξιωθεί τουλάχιστον αυτού του χαρίσματος είμαστε έξω από το χορό και ότι τραγούδια και αν λέμε, μάλλον, παράφωνα κραυγάζουμε, "Εγώ ειμί" διεκδικόντας με αναίδεια το θρόνο Του για μάς, προς ίδιον όφελος. Τα γένη γλωσσών η νοερά προσευχή, γιατί όταν ο νούς μέσα στην καρδιά εισέλθει ελευθερώνεται από τη τυραννία της υπερήφανης διάνοιας, βγαίνει από το πύργο των όποιων ιδεολογικών της κατασκευασμάτων, τελειώνουν τα εγώ νομίζω, εγώ λέω, εγώ, εγώ ... γκρεμίζεται ο τοίχος, απεκδύεται την πανοπλία των επιχειρημάτων, της νεκρής και ανθρωποκτόνου "σοφίας", και βλέπει ελεύθερος τον άλλο, το διπλανό, τον πλησίον. Καταργείται το "δέν μιλάμε την ίδια γλώσσα" γκρεμίζεται ο πύργος της Βαβέλ και αρχίζει γλώσσες ξένες να μιλά, την όποια γλώσσα, του κάθε άλλου.

Ένα μέλος του σώματος μπορεί να είναι άρρωστο, αναίσθητο, όσο όμως παραμένει μέλος έχει ελπίδα θεραπείας. Καλύτερα άρρωστο και μέλος παρά "υγιές" και αποκομμένο, νεκρό· γρήγορα θα σαπίσει, χωρίς ελπίδα θεραπείας. "Είδον εν ιατρείω τινά κατά τινα χρείαν ετέραν παραγενόμενον, και τη του ιατρού αστειότητι κρατηθέντα, και αποστυφθέντα, και την επικειμμένην τω φωτί αυτού αχλύν αποβαλόντα· και γέγονε τα ακούσια των έν τισιν εκουσίων βεβαιότερά τε, και κυριώτερα". Η θεραπεία μερικές φορές χρειάζεται εγχείρηση. Την διαδικασία της εγχείρησης πιθανόν θα τη νοιώσουμε σαν τιμωρία. Ιδίως σήμερα που έχουμε τη νοοτροπία της δυτικοφερμένης επιφανειακής, επίπλαστης θρησκευτικότητας. Η θρησκεία είναι αρρώστεια που η Εκκλησία θεραπεύει. Μπορεί να νοιώσουμε ότι πιεζόμαστε, βασανιζόμαστε, ταλαιπωρούμαστε. Δεν είναι τιμωρία, ούτε σαδιστική πρόκληση πόνου. Ο έμπειρος γιατρός προσπαθεί να καθαρίσει το πύον. Τότε θα δοθεί η δυνατότητα να έρθει η αγάπη. Έτσι φτάνει κανείς να δεχτεί το δώρο, το χάρισμα και πλέον, έχει αγάπη. "Η εντολή καλεί ημάς "νά αγαπήσωμεν". Επομένως η αγάπη δεν είναι ήδη δεδομένη εις ημάς. Οφείλομεν να αποκτήσωμεν αυτήν δια του αγώνος του προσωπικού ημών αυτοπροσδιορισμού. Η φλόξ της αγάπης ταύτης ελκύει ολοτελώς τον νουν εις την καρδίαν· ...Ο άνθρωπος "ενοποιείται": θεραπεύεται".

Πιστεύω. "Η πίστη σου σέσωκέ σε". Η πίστη είναι φυσική λειτουργία σαν την αγάπη. Ότι απέμεινε από αυτή τη λειτουργία, μάλλον, εννοούμε λέγοντας αυθυποβολή. Είμαι άρρωστος, είμαι άρρωστος ..., πές, πές, αρρωσταίνει τελικά και το ταλαίπωρο σαρκίο. Τη λειτουργία της πίστης αντιστρατεύεται η υπερτροφική διάνοια. Μεγέθη αντιστρόφως ανάλογα. Στην εποχή μας εξαντλητικά καλλιεργούμε το δεύτερο και ατροφεί το πρώτο. Στην Εκκλησία λέμε "Πιστεύω εις έναν Θεόν ..." για πολλούς μας όμως ισχύει το "θά ήθελα να φτάσω νά, Πιστεύω ...". Πιστός δεν είναι αυτός που από κάποια ευπιστία ίσως και αφέλεια δέχεται ασυζητητί ότι τύχον ακούσει. Πιστός είναι ο βεβαιόπιστος αυτός που βλέπει αυτά που πιστεύει· που πιστεύει επειδή βλέπει· που έχει βεβαίαν την πίστην εκ της εν τη καρδία εμπειρίας. Η όποια όμως ικανότητα εμπιστοσύνης μας απέμεινε πολύ προσεκτικά θα πρέπει να "επενδύεται". "Είπερ τις πονηρία και φρόνησις παρ’ ημίν τυγχάνει, τον κυβερνήτην εξετάσωμεν, και ανακρίνωμεν, και ίν’ ούτως είπω, πειράσωμεν· ίνα μη τω ναύτη ως κυβερνήτη, και τω νοσούντι ως ιατρώ, και τω εμπαθεί ως απαθεί, και τω πελάγει ως λιμένι περιπεσόντες, έτοιμον εαυτοίς ναυάγιον προξενήσωμεν". Διότι προειδοποιεί και αλλού ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος: "Ζητητέον σοί τε και πάσι και τούτο· μήπως εκ της των προσερχομένων πίστεως, και ουκ εκ της ημετέρας καθάρσεως η χάρις πλείστα δι’ ημών ενεργείν ωκονόμησε· πολλοί γαρ και των εμπαθών τω προειρημένω τρόπω εθαυματούργησαν".

Έχω πίστη. "Εάν έχητε πίστιν ως κόκκον σινάπεως, ερείτε τω όρει τούτω, μετάβα ένθεν εκεί, και μεταβήσεται· και ουδέν αδυνατήσει υμίν". Ζεί Κύριος ο Θεός ο ειπών, "ο ουρανός και η γη παρελεύσεται, οι δε λόγοι μου ου μη παρέλθωσιν". "Αγάπη κατά μεν την ποιότητα, ομοίωσις Θεού, κατά δε την ενέργειαν μέθη ψυχής· κατά δε την ιδιότητα πηγή πίστεως". "Ουκ αν λάβεις παρά του μη έχοντος".

Κάνε αγάπη. Στο Άγιον Όρος χρησιμοποιούν αυτή την έκφραση. Σού λέει το γεροντάκι, "κάνε αγάπη και φέρε μου ένα ποτήρι νερό". Σαν να λέει· "κάνε ότι θα έκαμνες αν είχες αγάπη και φέρε μου νερό". Άσκηση για να έρθει η αγάπη· προσπαθεί κανείς να φέρεται σαν να είχε αγάπη. Όχι υποκριτικά, αλλά από δίψα για ζωή, γνωρίζοντας τη ξεραήλα της καρδιάς του. Κάνει αυτό που περνάει από το χέρι του ζητώντας, κράζοντας για την ολοκλήρωση του έργου. Ανθρώπινη συνέργια και θεϊκή ενέργεια. Όχι φαρισαϊκά κάνε πώς αγαπάς, αλλά ταπεινά, εν γνώσει της πτωχίας σου, κάνε ότι θα έκαμνες αν είχες αγάπη, κάνε αγάπη. "Δεν υπάρχει αγών πλέον δυσχερής, πλέον επώδυνος, της πάλης δια τον θρίαμβον της αγάπης του Χριστού. Άρχεται αύτη εν ημίν αυτοίς, ύστερον δε εκχέεται προς όλον τον κόσμον. Όντως, η αγάπη αύτη δεν είναι εκ της γής, αλλά εκ του Ουρανού. Η πνευματική ανάβασις εις την Βασιλείαν της Ακτίστου Αγάπης του Θεού απαιτεί λίαν παρατεταμένον ασκητικόν αγώνα. "Η Βασιλεία των ουρανών βιάζεται και βιασταί αρπάζουσιν αυτήν" ".

Ιανουάριος 1999

Ο Ισαάκ απέκτησε δύο παιδιά τον Ησαύ και τον Ιακώβ. Ήταν δίδυμα αλλά πρώτος γεννήθηκε ο Ησαύ. Στις πρωτόγονες κοινωνίες ζούσαν όλο το σόϊ μαζί. Παπούδες, αδέλφια, συνυφάδες, εγγόνια, δούλοι και υπηρέτες. Κάποιος έπρεπε να αποφασίζει· δεν μπορούσαν κάθε μέρα να κάμνουν λαϊκή συνέλευση για το αν θα φάνε φασουλάδα ή φακές· ούτε εθεωρείτο χρήσιμο να κάμνουν κάθε χρόνο εκλογές. Τον οίκο διοικούσε ο πρωτότοκος (στίς ανδροκρατούμενες κοινωνίες). Ο πρωτότοκος στην οικογένεια του Ισαάκ ήταν ο Ησαύ και δεύτερος ο Ιακώβ.

"Εξήλθεν δε ο υιός ο πρωτότοκος πυρράκης, όλος ωσεί δορά δασύς", ο Ησαύ. Μετά "εξήλθεν ο αδελφός αυτού και η χείρ αυτού επειλημμένη της πτέρνης Ησαύ", ο Ιακώβ. Ο πρώτος ήταν κυνηγός άνθρωπος της υπαίθρου, σκληραγωγημένος και δυνατός, ο δεύτερος απλός (όχι πονηρός), ήσυχος και έμενε στο σπίτι. Μια φορά ο Ησαύ επέστρεψε από το κυνήγι κατάκοπος και ζήτησε από τον Ιακώβ να του βάλλει να φάει. Ο Ιακώβ του λέει "πούλησε μου τα πρωτοτόκια σου και θα σού δώσω να φάς". "Εγώ πεθαίνω της πείνας τί να τα κάνω τα πρωτοτόκια;" "Ορκίσου μου τώρα". "Ορκίσθηκε ο Ησαύ και παραχώρησε τα πρωτοτόκια του στον Ιακώβ". "Ο Ιακώβ του έδωσε ψωμί και βρασμένες φακές".

Για τους απογόνους του Αβραάμ τα πρωτοτόκια είχαν διπλή σημασία. Σήμαιναν 1) την εξουσία της πατρικής οικίας όταν ο γέρος πλέον αφέντης δεν θα μπορούσε άλλο να διοικεί, και 2) ότι από τους απογόνους του πρωτότοκου θα γεννιόταν ο Μεσσίας, αυτός θα συνέτριβε το κεφάλι του φιδιού· με το θάνατο Του θα νικούσε τον πτερνιστή Του θάνατο· ο πρωτότοκος θα είχε την ευλογία του Θεού.

Ο Ισαάκ δεν ήξερε για τη συμφωνία των γιών του. Γέρασε και τυφλώθηκε. Τότε λέει στον αγαπημένο του γιό τον Ησαύ: "βγές για κυνήγι, μαγείρεψε μου το θήραμα όπως μου αρέσει, να φάω και να σε ευλογήσει η ψυχή μου πριν πεθάνω". Ο Ησαύ δεν τήρησε την συμφωνία που είχε κάνει με τον αδελφό του και ξεκίνησε για το κυνήγι. Η μητέρα τους, η Ρεβέκκα, που γνώριζε τί είχε προηγηθεί μεταξύ τους, λέει στον Ιακώβ. Πάρε δύο ερίφια να τα μαγειρέψω να φάει ο πατέρας σου και να σε ευλογήσει. Του φόρεσε τα ρούχα του Ησαύ και έβαλε προβιές στα χέρια του να φαίνονται τριχωτά. Τελικά το κόλπο έπιασε και ο Ισαάκ ευλόγησε τον Ιακώβ σαν πρωτότοκο. Ο Ησαύ όταν κατάλαβε τί έγινε ήθελε να σκοτώσει τον Ιακώβ. Έφυγε ο Ιακώβ για τη Χαρράν στη βόρεια Μεσοποταμία (Κουρδιστάν), να πάει να ζήσει με το θείο του τον Λάβαν. Πριν φτάσει στην Χαρράν του εμφανίστηκε ο Κύριος και ανανέωσε και μαζί του τη Διαθήκη που είχε κάνει με τον Αβραάμ και τον Ισαάκ.

Ο Ησαύ ήταν πιο δυνατός και ο Ιακώβ το ήξερε. Θα γλύτωνε από την οργή του μόνο αν έφευγε από την πατρική οικία. Τί να την κάνει λοιπόν την ευλογία του Ισαάκ; τί να τα κάνει τα πρωτοτόκια εξόριστος στο Κουρδιστάν; Τελικά ο Ησαύ δεν έχασε και τίποτα· έφυγε ο αδελφός και τον άφησε μοναδικό αφέντη στον οίκο του πατρός. Καλοπέραση, πλούτο, εξουσία ήθελε και τα είχε. Ο Ιακώβ τί κέρδισε; διώξεις, κινδύνους, προσφυγιά. Στην Χαρράν μάλιστα τον ξεγέλασαν. Όταν ζήτησε τη Ραχήλ για γυναίκα του ζήτησαν να δουλέψει έξι χρόνια για να τη "ξεπληρώσει". Την ώρα του γάμου κάτω από τους φερετζέδες και τα τούλια του δώσανε τη μεγαλύτερη της αδελφή, τη Λεία. Το είχε άγχος ο πατέρας της να την παντρέψει πρώτη. Τελικά, πολυγαμία γάρ, ζήτησε και τη Ραχήλ. Τους δούλεψε άλλα έξι χρόνια για να την πάρει. Κατά κάποιο τρόπο ξεπλήρωσε τη ζαβολιά. Αλλά χαλάλι. Είχε αποκτήσει αυτό που τόσο πολύ επιθυμούσε. Όχι τα πρωτοτόκια με την έννοια της εξουσίας στον οίκο του πατρός. Αυτό το είχε χαμένο από χέρι· ποτέ δεν φαντάστηκε ότι θα ήταν δυνατόν να του το επιτρέψει ο Ησαύ, ο σκληροτράχηλος κοκκινομάλης κυνηγός. Επιθυμούσε μάλλον, και φαίνεται απ’ το φευγιό του, τα πρωτοτόκια με την ιδιαίτερη σημασία που είχαν για τους απογόνους του Αβραάμ· φλεγότανε από την επιθυμία να γεννηθεί από το σπέρμα του ο Μεσσίας, ο Βασιλιάς και Σωτήρας. Αυτό τον πόθο του αντάμειψε ο Θεός ξεπερνώντας τη ψυχρή, ανθρώπινη κανονικότητα, τη δικαιοσύνη της διάνοιας που ιδέα δεν έχει από τα σκιρτήματα της καρδιάς. Έφευγε διωγμένος, κυνηγημένος άδικα από τον επίορκο αδελφό. Εκείνος είχε παρασπονδίσει· στηριζόμενος στην εύνοια του Ισαάκ, στην πατρική προτίμηση και στα γερά του μπράτσα δεν τήρησε τη συμφωνία τους. Τον έζωναν όμως κι’ αυτόν τα φίδια· "τί έκανα; και τη σιγουριά της πατρικής οικίας έχασα (δέν υπήρχαν τότε τα στρατόπεδα προσφύγων) και δεν ξέρω αν ο Θεός δέχτηκε το κόλπο και θα με ευλογήσει". Την ώρα της πλήρους εγκατάλειψης δέχτηκε όραμα εξ ύψους. Είδε την "κλίμακα του Ιακώβ" από τη γη μέχρι τον ουρανό, αγγέλους να ανεβοκατεβαίνουν, "ο δε Κύριος επεστήρικτο επ’ αυτής και είπεν Εγώ Κύριος ο Θεός Αβραάμ του πατρός σου και ο Θεός Ισαάκ", "καί ενευλογηθήσονται εν σοί πάσαι αι φυλαί της γης και εν τω σπέρματί σου". Είδε τον Κύριο, πήρε την άνωθεν επιβεβαίωση και συνέχισε το δρόμο του.

Κόλποις κτώνται τα καλά. Υπάρχουν περιπτώσεις που κάποια φιλότιμα παιδιά πληρώνουν σε συνάλλαγμα. Ο γηγενής αγνοώντας τη συναλλαγματική ισοτιμία νομίζει πώς κάποιο λάκκο έχει η φάβα. Ο λάκκος όμως βρίσκεται στο θάνατο, στην ταφή, εις την εκούσιον αποταγή. Καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ο Θεός ουκ εξουδενώσει. Είδε, λέει, ο ασκητής το βίο του ανθρώπου, πεδίον πλήρες παγίδων, αδύνατον να τη γλυτώσει ο πεζός· και έλαβεν πληροφορίαν, πώς η υψοποιός ταπείνωση δεν αφήνει το θνητό ούτε να αντιληφθεί τις άπειρες παγίδες του εχθρού, ιπτάμενο τον φέρει. Γενηθήτω το θέλημα Σου. Και ο ληστής επάνω στο σταυρό του με ένα μνήσθητι έγινε ο πρώτος μετ’ Αυτού εν τω Παραδείσω.

Ιανουάριος 1999

"Θα με αγαπάς, ρέ· θές, δεν θές, θα με αγαπάς ..." τότε είναι που χάθηκε το παιχνίδι. Όπου ασκείται βία χάνεται και η παραμικρή ελπίδα να ανθίσει η αγάπη. Ο Θεός έκανε τον άνθρωπο αυτεξούσιο. Η καρδιά του ανθρώπου είναι σαν ένα δωμάτιο που η πόρτα του ανοίγει μονάχα από μέσα. Εδώ φαίνεται και η βασική διαφορά μας από τα ζώα. Αυτά είναι υποδουλωμένα στα ένστικτα. Ο λύκος θέλει, δεν θέλει, θα φάει κρέας, εκτός αν τον "βαρέσει" ραδιενέργεια αλλοιωθεί γενετικά και αρχίσει να θέλει χορταράκι. Τότε έχουμε μεταλλαγμένο λύκο αλλά πάλι όχι αυτεξούσιο. Ο άνθρωπος έχει "εγώ", δυνατότητα συνείδησης. Δεν είναι εκατό τοις εκατό ελεύθερος (θά ήθελα να ήταν καλοκαίρι και να κάμνω τα μπανάκια μου) αλλά μπορεί, αν θέλει, να απελευθερωθεί από τα ένστικτα, μπορεί να διαλέξει με ποιόν θα πάει και ποιόν θα αφήσει.

Είμαι ελεύθερος όταν κάνω ό,τι θέλω. Ο πιο σύντομος ορισμός της ελευθερίας και ο πιο βολικός για τη διαφήμηση. Δισεκατομμύρια ξοδεύονται για να μας καταφέρουν να πιούμε coca cola, να πάρουμε αυτό το αυτοκίνητο, εκείνα τα τσιγάρα ή τα ποτά. Ξενυχτούν διακεκρυμμένοι επιστήμονες και εμπνευσμένοι καλλιτέχνες για να καταφέρουν να μπούν στα όνειρά μας. "Γιατί αγόρασες καρό πουκάμισο και μπότες με σπιρούνια;" "Γιατί έτσι θέλω· έτσι μου αρέσει. Ελεύθερος είμαι ότι θέλω αγοράζω!" ... μέχρι να τη ψωνίσω. Η ταινία ήταν και η πρώτη, δράση, ξύλο, πιστολίδι, μαγκιές, μπουνιές· και εκείνος ο καουμπόϋ, ο πρωταγωνιστής, πολύ γκαγκάν, όλους τους καθάριζε. Ιδανικό, λογισμός, είδωλο, πρόληψη, φωτεινό παράδειγμα, ίνδαλμα. Η εικόνα πέρασε μέσα. Τα χρόνια περνούν η ταινία ξεχνιέται το ίδιο και ο πρωταγωνιστής. Θέλω να αγοράσω πουκάμισο, διαλέγω καρό. Θέλω μπότες διαλέγω με σπιρούνια. Ελεύθερος άνθρωπος είμαι ότι θέλω κάνω. Παραμυθιάζομαι ασυνείδητα και νοιώθω σπουδαίος· μερικές φορές βλακωδώς κραυγαλέα. Και ποιός ελέγχει το θέλημα μου; Εγώ διάλεξα όλα αυτά που μου αρέσουν ή κατάφεραν και τρύπωσαν εκμεταλλευόμενα τα ούτως ή άλλως υπάρχοντα πάθη. Το πιο ευτελές προϊόν πρέπει να σερβιριστεί σε ατμόσφαιρα γαργαλιστική για τη φιληδονία, τη φιλαργυρία μου και τη φιλοδοξία. Λές και οι διαφημιστές σπούδασαν τους Πατέρες κι’ έμαθαν ότι τα τρία βασικά πάθη είναι αυτά τα τρία φιλ.... Καλά να κάνω ότι θέλω αλλά που να βρώ το τί να θέλω; Θα ήθελα να ξέρω γιατί θέλω αυτά που θέλω. Θα ήθελα να θέλω αυτά που θέλω, και όχι αυτά που θέλουνε να θέλω. Ο πιο ασφαλής τρόπος για να υποδουλωθώ στα ένστικτά μου, τα πάθη μου και να είμαι πλέον βιβλίο ανοιχτό σε κάθε μορφή εξουσίας είναι να κάμνω ότι θέλω, ότι μου ’ρχεται. Ο δούλος των παθών και του θανάτου είναι το τέλειο υποστατικό, ζωάκι χειραγωγημένο, μάμ, κακά, νταχντιρντί και νάνι. Αριθμός προβλέψιμος, κατευθυνόμενος, δύο κλίκ αριστερά ένα δεξιά, μπρός πίσω, εμπρός μάρς· κανένα απρόοπτο, τίποτα απροσδόκητο, μαστουρωμένος, υπνωτισμένος.

Μετά την πτώση ο άνθρωπος αρρώστησε, μάλλον πέθανε. Αρρώστησε και η ταλαίπωρη η θέληση του. Η καρδιά γεμίζει λογισμούς, ιδανικά, αξίες, εικόνες λαμπερές που εξουσιάζουν την ανθρώπινη θέληση. Η Εκκλησία μας δίνει την δυνατότητα να ελευθερωθούμε από όλα αυτά. Με τη μετάνοια, την όλη άσκηση, ο άνθρωπος δείχνει τη διάθεση του και παρακαλάει να έρθει το χάρισμα το θεϊκό, η θεία Χάρη που τρέφει τον θνητό. Θεϊκή ενέργεια και ανθρώπινη συνέργια. Ο χορτάτος δεν χρειάζεται ενημέρωση περί των δυσμενών επιπτώσεων της βρώσεως των απορριμάτων, εις τον ανθρώπινον οργανισμόν· τα σιχαίνεται και ούτε που το διανοείται να τα πλησιάσει. Η Εκκλησία δεν υπάρχει για να μας δώσει τα καλύτερα ιδανικά και ιδεώδη, τις "αιώνιες", "πραγματικές" αξίες. Το Σώμα του Χριστού δίνει στα μέλη του τροφή αληθινή (α + λήθη) που δεν ξεχνιέται, δεν χάνεται ποτέ, άφθαρτη. Εξ αιτίας του πρώτου Αδάμ καλοί και κακοί βρεθήκαμε θνητοί. Οι γονείς ήταν πλούσιοι, κάνανε μπαγαμποντιές φαλήρισαν, τα χάσαν όλα. Τα παιδιά δεν φταίνε για τη χαζομάρα των γονιών αλλά γεννιούνται πάμφτωχα. Εξ αιτίας του νέου Αδάμ κληρονομούμε τη ζωή. Με το βάπτισμα εγκεντριζόμαστε στο κλήμα, γινόμαστε μέλη του Σώματος του Χριστού. Τα πλουσιόπαιδα δεν κάναν τίποτα για να έχουνε τον πλούτο των γονιών. Καλά, κακά γεννιούνται πλούσια. Το μόνο που μένει είναι να εκδηλωθεί η προσωπική επιθυμία του καθενός, εξαργυρώνεται το βιβλιάριο και φαίνεται ο πλούτος. Η χριστιανική Εκκλησία δεν είναι η τελιώτερη θρησκεία αλλά η θεραπεία της σκλαβιάς που δημιουργεί την ανάγκη για θρησκείες, αξίες, ινδάλματα και ιδανικά. Τρέφοντας τον άνθρωπο του δίνει ελευθερία από όλα αυτά, ακόμα και όταν φιλάνθρωπα χρησιμοποιεί κάποια από αυτά σαν σκαλοπάτια για τον ανώριμο, το δούλο και το μισθωτό. Οδηγεί τον άνθρωπο από τη δουλεία της φθοράς στην ελευθερία της δόξης των τέκνων του Θεού. Θεραπεύει τον θάνατο παρέχοντας ζωή. Θεραπεύει τη φιλαυτία, κοινή ρίζα όλων των παθών, με την αγάπη που ου ζητεί τα εαυτής, με την άνωθεν τροφή. Ελευθερώνει τον θνητό από τα πρότυπα, τα ιδανικά και τις αξίες· δεν ζεί πλέον αυτός αλλά ζεί μέσα του ο Χριστός, αγαπά με την ουράνια αγάπη και κάνει ότι θέλει γιατί θέλει ελεύθερα χωρίς προκαταλήψεις, χωρίς το ίδιον συμφέρον. Είναι όλος αγάπη, όλος αγαθή θέληση, όλος θυσία ζώσα.

Ο Θεός είναι παντοδύναμος. Παντοδύναμος όχι σαν ρομπότ αλλά γιατί μπορεί να κάνει ότι θέλει. Θέλησε και έκανε τον άνθρωπο αυτεξούσιο "εγώ", του έδωσε το κάτ’ εικόνα. Θέλησε και έκανε τον άνθρωπο και τους αγγέλους έτσι που αν δεν θέλουνε να μην "μπορεί" να ανοίξει την πόρτα της καρδιάς τους με το ζόρι. Από αγάπη, για να μπορεί ο άνθρωπος να φτάσει στη θέωση "περιόρισε" την ελευθερία Του.Μας έκανε ελεύθερους αρχικά με αυτεξούσιο.Μας έδειξε το δρόμο για να φτάσουμε στην πλήρη ελευθερία που είναι μόνο δικό Του χαρακτηριστικό. Εν παροξυσμώ αγάπης έγινε άνθρωπος για να μας κάνει θεούς. Θεούς σαν και Αυτόν, δεύτερους ήλιους που πάνω τους καθρεπτίζεται Αυτός, ο Ένας, ο Μοναδικός, ο Άκτιστος. Έκανε μια πέτρα τόσο μεγάλη (τόν άνθρωπο) που θέλησε να μη μπορεί να τη σηκώσει. "Η κτιστή υπόστασις αποτελεί θεοειδές κέντρον. Ο Δημιουργός συμπεριφέρεται προς αυτήν ουχί ως προς ενέργημα Αυτού, αλλ’ ως προς τι γεγονός έτι και δι’ Αυτόν. Δια την υπόστασιν δεν υπάρχει εξωτερική αυθεντία. Δυνάμει τούτου ουδέν και ουδείς υπάρχει εν όλω τω κοσμικώ είναι, όστις θα ηδύνατο να επιβάλη εις τον άνθρωπον την θέλησιν αυτού ή να αναγκάση αυτόν δια της βίας εις την μίαν ή την άλλην εκλογήν, είτε νύν, είτε εν τη αιωνιότητι".

Ιανουάριος 1999

"Και έπλασεν ο Θεός τον άνθρωπον χούν από της γης και ενεφύσησεν εις το πρόσωπον αυτού πνοήν ζωής, και εγένετο ο άνθρωπος εις ψυχήν ζώσαν". Πήρε χώμα από τη γη ο Θεός και έπλασε το σώμα του ανθρώπου. Σκοπός της Αποκάλυψης είναι να μας πει αυτά που χρειάζεται να ξέρουμε για να σωθούμε.Μας λέει, λοιπόν, ότι το σώμα του ανθρώπου το έπλασε ο Θεός από προϋπάρχουσα ύλη (χώμα) και μετά σε αυτό το σώμα δημιούργησε ψυχή με το φύσημα Του.

Κατά τους Πατέρες ο άνθρωπος λέγεται και είναι το τελειότερο δημιούργημα. Από την άποψη του σώματος υπάρχουν ζώα με πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες από τον άνθρωπο. Από την άποψη της ψυχής υπάρχουν οι άγγελοι επίσης με μεγαλύτερες δυνατότητες· "ηλάτωσας αυτόν βραχύ τι παρ’ αγγέλους". Ο άνθρωπος όμως είναι το τελειότερο δημιούργημα γιατί είναι η ανακεφαλαίωση όλης της κτίσης. Είναι το μοναδικό όν που μετέχει και στους δύο κόσμους. Έχει σώμα σαν ζώο, και ψυχή σαν άγγελο. Γι’ αυτό και ο Υιός του Θεού έγινε Θεάνθρωπος. Σε διαφορετική περίπτωση η αντίστοιχη κίνηση Του θα άφηνε από έξω ή το λεγόμενο υλικό κόσμο ή το λεγόμενο πνευματικό κόσμο.

Πήρε λοιπόν χωματάκι ο Θεός και έπλασε το σώμα του ανθρώπου. Χώμα. Τί να εννοεί άραγε η Βίβλος λέγοντας χώμα; Οτιδήποτε και αν εννοεί αυτή η πληροφορία δεν έχει να προσφέρει τίποτα στην ασκητική προσπάθεια του κάθε πιστού που ενδιαφέρεται για τη θεραπεία του.Μας πληροφορεί, όμως, ότι το σώμα δεν ήρθε ουρανοκατέβατο, αλλά ο Θεός το διαμόρφωσε από προϋπάρχουσα ύλη. Άλλωστε, τέτοιος είναι, γενικά, ο τρόπος της Εκκλησίας. Προσλαμβάνει και μεταμορφώνει προϋπάρχοντα στοιχεία σε όλους τους τομείς της ζωής Της. Δεν ενδιαφέρει το "χώμα", δεν ενδιαφέρει η μοίρα. Η Εκκλησία υπάρχει όχι για να μας πει τη μοίρα μας αλλά για να μας βοηθήσει να τη ξεπεράσουμε. Παίρνει τον τραυλό (Μωυσή), και τον κάνει αρχηγό λαού σε μια εποχή που το μόνο image που μετρούσε ήταν η πληθωρική παρουσία του ηγέτη.

Η διήγηση λοιπόν της Γένεσης λέει χώμα και εκεί σταματάει. Δεν είναι δουλειά της θεολογίας να ψάξει να βρει τί στο καλό κρύβεται πίσω από το "χώμα". Από την άλλη μεριά, η επιστήμη ερευνά τον λεγόμενο υλικό κόσμο· το τετραδιάστατο χωροχρονικό συνεχές. Στηρίζεται στην όποια εμπειρία μπορεί να έχει μέσω των πέντε αισθήσεων και επεξεργαζόμενη τα στοιχεία, τις πληροφορίες που συλλέγει προσπαθεί να διατυπώσει θεωρίες για την ύπαρξη και λειτουργία του φυσικού κόσμου, του λεγόμενου υλικού, του αισθητού κόσμου. Είναι αρμοδιότητα λοιπόν της επιστήμης να ψάξει και να βρει τί σημαίνει το "χώμα".

Σύμφωνα με τις απόψεις της Βιολογίας: "μέ το χρόνο μέσα από μεταλλάξεις, διεργασίες προσαρμογής και κάτω από την πίεση της Φυσικής Επιλογής συντελέστηκε βαθμιαία η ανθρωπογένεση που έδωσε τους πρώτους πληθυσμούς των Ανθρωπιδών (Hominidae)".

Ένας επιστήμονας βιολόγος που τυχόν είναι και θεολόγος τί θα πει για την προέλευση του ανθρώπου;

Ο άγιος αποκτά εμπειρία πραγμάτων "ά οφθαλμός ουκ είδεν και ούς ουκ ήκουσεν και επί καρδίαν ανθρώπου ουκ ανέβη". Ευρισκόμενος εν τω φωτί ορά φως και μετά χρησιμοποιεί το μυαλό του και τις γνώσεις της εποχής του και μας μιλάει γι’ αυτά που είδε και άκουσε, κυρίως για να μας διεγείρει τον πόθο να κινηθούμε και εμείς οι θνητοί και τεθνεώτες προς την Πηγή της Ζωής. Σε τυφλούς εκ γενετής μιλάει για το κόκκινο και το μπλέ. Όσο έξυπνος και να είναι αυτός που βλέπει και εξηγεί, και όσο επίσης έξυπνος αν είναι ο τυφλός που ακούει θα αποτύχει η μεταφορά, δεν πρόκειται ο τυφλός να καταλάβει τίποτα. Το μόνο που δίνει λόγο ύπαρξης σε μια τέτοια κουβέντα είναι η πιθανότητα να συνειδητοποιήσει ο αόμματος τη στραβωμάρα του, και να αναζητήσει θεραπεία.

Ο ένας λέει ότι το ταβάνι είναι άσπρο και ο άλλος ότι το πάτωμα είναι μωσαϊκό. Θα αρχίσουν να μαλώνουν στην περίπτωση που ξεχάσουν ότι ο ένας μιλάει για το ταβάνι και ο άλλος για το πάτωμα. Αυτό παθαίνουν και πολλοί θεολόγοι και επιστήμονες. Ξεχνάν ότι ο ένας στηρίζεται σε πληροφορίες που προέρχονται από τις Χάριτι μεταμορφωμένες αισθήσεις, και ο άλλος σε πληροφορίες από τις πέντε σωματικές αισθήσεις. Όσο και να ψάχνουν οι επιστήμονες με τις σωματικές αισθήσεις δεν πρόκειται να βρουν ψυχή και ακόμη περισσότερο Θεό. Όχι γιατί είναι ανίκανοι ή λιγότερο οξυδερκείς αλλά γιατί απλούστατα δεν υπάρχει περίπτωση να ακούσεις χρώματα με τα αυτιά σου ή να δείς ήχους με τα μάτια σου. Άλλο πράγμα ο αισθητός, ο λεγόμενος υλικός κόσμος, άλλο ο υπεραισθητός, ο λεγόμενος πνευματικός ή νοερός, κόσμος των αγγέλων, και απείρως άλλο ο άκτιστος Θεός.

Ένας επιστήμονας, λοιπόν, βιολόγος που είναι και θεολόγος τί θα πει για την προέλευση του ανθρώπου; Ως θεολόγος ωφείλει να λέει ότι ο Θεός έκανε τον άνθρωπο από χώμα, και ως βιολόγος ότι "από μεταλλάξεις, διεργασίες προσαρμογής και κάτω από την πίεση της Φυσικής Επιλογής συντελέστηκε βαθμιαία η ανθρωπογένεση".

Ο βιολόγος, και άγιος να είναι, όταν θα μιλάει σε συνέδριο βιολόγων δεν έχει δικαίωμα να χρησιμοποιεί πληροφορίες που προέρχονται από την εν Χάριτι ζωή του και δεν έχουν σχέση με τα όσα μπορούν όλοι οι θνητοί να αντιληφθούν με τις πέντε αισθήσεις. Ο θεολόγος, και άπιστος να είναι, όταν θα μιλάει σε συνέδριο θεολόγων δεν έχει δικαίωμα να λέει εγώ νομίζω, και να ακροβατεί μεταξύ πληροφοριών από τις επιστήμες του αισθητού κόσμου και φιλοσοφικών προκαταλήψεων· ωφείλει να παραθέτει και να αναλύει όσα έχει μάθει από τους φορείς της Αποκαλύψεως, τους αγίους της Εκκλησίας. Ως βιολόγος ωφείλει να πει ο άνθρωπος έγινε έτσι ή αλλιώς, ανάλογα με τις εκάστοτε επικρατούσες θεωρίες της επιστήμης του· ως άγιος θα πει ο Θεός έκανε τον άνθρωπο στηριζόμενος στη διήγηση της Βίβλου και στη δικιά του αποκαλυπτική εμπειρία. Ως βιολόγος δεν έχει το δικαίωμα στη διατύπωσή του να ανακατέψει το Θεό γιατί δεν είναι δυνατόν να έχει περί Αυτού πληροφορίες από τα εμπειρικά δεδομένα της βιολογίας. Ως θεολόγος στηριζόμενος στην άνωθεν εμπειρία των αγίων, δεν υπάρχει λόγος να αναφερθεί με λεπτομέρειες στις επικρατούσες βιολογικές θεωρίες, οι οποίες πιθανότατα στο μέλλον να αναθεωρηθούν, απλώς τονίζει ότι η όποια εξέλιξη δεν έγινε αλλά την προκάλεσε και τη διευθύνει η άκτιστη δημιουργική και προνοητική ενέργεια του Θεού. Οι άγιοι βλέπουν τα όντα αλλά βλέπουν και τους "λόγους των όντων", την άκτιστη δηλαδή δημιουργική ενέργεια του Θεού που κάνει τα όντα να υπάρχουν, κατά το "καί τα πάντα πληρών"· αντιλαμβάνονται τους φυσικούς νόμους αλλά βλέπουν ότι πίσω τους κρύβεται πάνσοφα η άκτιστη προνοητική ενέργεια του Θεού η οποία ενεργόντας με πιστότητα διασώζει την ελευθερία του ανθρώπου. Έτσι μια και απουσιάζουν οι αποδείξεις της παρουσίας Του πανεύκολα μπορούμε να λέμε "δέν πιστεύω".

Δουλειά της επιστήμης είναι να προσπαθεί να βρει τί να ήταν το "χώμα" και της θεολογίας να παραλαμβάνει "ζώο" και να παραδίδει "θεούμενο".

Σύμφωνα με την Οικολογία πάντως "χώμα είναι το πάνω τμήμα του εδάφους που περιέχει σε κυμαινόμενη αναλογία ανόργανες και οργανικές χημικές ενώσεις και στο οποίο ζουν διάφοροι οργανισμοί". Ενώ η στάχτη περιέχει μόνο ανόργανες χημικές ενώσεις. Κατά το "χούς εί και εις χούν απελεύσει" το ανθρώπινο σώμα, μετά το βίαιο χωρισμό του φυσικότατου δεσμού της συμφυΐας με τη ψυχή, μετά που η κατ’ εικόνα Θεού πλασθείσα ωραιότητα βρεθεί άμορφη, άδοξη, μη έχουσα είδος, ενταφιάζεται. Αυτό καταδέχθηκε να υποστεί το σώμα του και ο Κύριος. Αυτός ο τρόπος υιοθετήθηκε επί αιώνες από την Εκκλησία. Αν κάποιος ξέρει ότι η καύση του νεκρού σαρκίου συμφέρει τον εκλειπόντα ας προσπαθήσει να αλλάξει το έθιμο. Τότε όμως θα διαμαρτυρηθούν οι Οικολόγοι γιατί η καύση, ειδικά στην Ελλάδα που έχουμε μεγάλο ποσοστό παχύσαρκων, θα επιβαρύνει σοβαρά με ρύπους την ατμόσφαιρα. Την ώρα που διάφοροι οργανισμοί αναζητούν τρόπους για περιορισμό των καύσεων στον πλανήτη ώστε να περιορισθεί η ατμοσφαιρική ρύπανση κυρίως από το διοξείδιο του άνθρακα εμείς εξετάζουμε το ενδεχόμενο της καύσης των νεκρών. Ίσως θα έπρεπε να ξεκινήσει από την Ελλάδα ένα κίνημα που να ζητάει την σε παγκόσμιο επίπεδο απαγόρευση της καύσης των νεκρών ως ιδιαίτερα βλαβερής για την ατμόσφαιρα.

Φεβρουάριος 1999

Ο χαρταετός· κατασκευή από φθηνά υλικά, χαρτί, σχοινί, καλάμια, εφημερίδες. Εξάγωνο ή άλλο σχήμα, φούντες, ουρά, σχοινί να τον κρατάει το παιδί. Ένας κρατάει το χαρταετό και ο άλλος τρέχει με το σχοινί στο χέρι μέχρι να πάρει ικανοποιητικό ύψος η κατασκευή. Απαραίτητη προϋπόθεση, να φυσά αέρας. Αν πνέει μάλιστα ικανής εντάσεως άνεμος μπορεί να σηκωθεί χωρίς τρεχάλα· τότε αρκεί ο ένας που θα κρατάει το σχοινί. Πετάει ο χαρταετός στον ουρανό ψηλά και στο παιδί φωνάζει αμόλα καλούμπα, δίνε σχοινί για να πετώ.

Καθαρά Δευτέρα. Αρχή της Σαρακοστής. Σαράντα μέρες νηστεία μέχρι την Κυριακή των Βαΐων. Μετά η Μεγάλη Εβδομάδα και το Πάσχα. "Χριστός Ανέστη εκ νεκρών θανάτω θάνατον πατήσας". Καθαρά Δευτέρα. Καθαρή εβδομάδα. "Τριήμερο". Από την Κυριακή το βράδυ μέχρι την Προηγιασμένη Λειτουργία της Καθαρής Τετάρτης. Αυστηρή νηστεία, ούτε νερό. "Ώσπερ αδύνατον όφιν την εαυτού παλαιότητα εκδύσασθαι, μη στενήν εισδύντα οπήν, ούτω και ημείς τας παλαιάς προλήψεις, και την της ψυχής παλαιότητα, και τον του παλαιού ανθρώπου χιτώνα ου μη αποβάλωμεν, εάν μη την στενήν και τεθλιμμένην της νηστείας και ατιμίας οδόν παρέλθωμεν". Νηστεία και ατιμία συντελούν τα μέγιστα στην προσπάθεια για να αποβληθεί το εκ της κάτωθεν περιπλανήσεως αποκτηθέν ειδεχθές προσωπείον ώστε να γιορτάσει ο θνητός το Πάσχα.

Πάσχα η μεγαλύτερη γιορτή της Χριστιανοσύνης, της Ρωμηοσύνης, της πεταλούδας που ξεπετάχτηκε όταν ήρθε η ώρα και άνοιξε η χρυσαλίδα που ήταν η Ελλάδα. Στη Δύση μετά τον εκβαρβαρισμό του σκοταδιστικού Μεσσαίωνα δεχθήκαν για κυρίαρχη γιορτή αυτή των Χριστουγέννων. Σκεφτόμενοι λογικά οι άνθρωποι κατέληξαν: "τή σωτηρία μας τη χρωστάμε στο Χριστό· αν δεν γεννιώταν δεν θα σωζόμασταν· άρα μεγαλύτερη γιορτή τα Χριστούγεννα". Ναί, όμως πότε πανηγυρίζει ο θνητός, στα γενέθλια του νικητή ή τη στιγμή που θα συντρίψει τον εχθρό; Το ανθρώπινο, το αυθόρμητο είναι να πανηγυρίσεις άμα τη επιτεύξη του σκοπού, την ώρα που μπαίνει το γκόλ γίνεται ο χαμός και όχι στα γενέθλια του σκόρερ.

Ξεχάσαν και το νόημα του Πάσχα και το κατάντησαν μελοδραματική, θλιμμένη Σταύρωση, κι ελαφροχαρούμενη, φαμφάρικια Ανάσταση. Πάσχα από την Εβραϊκή λέξη Φάσκα που σημαίνει πέρασμα. Από Φάσκα που ακούγεται κάπως άχαρα στα Ελληνικά, Πάσχα με θεμιτή αλλαγή συμφώνων της ίδιας οικογένειας, φ σε επίσης χειλικό π και κ σε χ· έτσι, για να θυμίζει και το Θείον Πάθος.

Πάσχα, πέρασμα. Για τους Εβραίους, πέρασμα από τη δουλεία της Αιγύπτου στην ελευθερία της ερήμου. Εξ αιτίας του Χριστού, πέρασμα από τη δουλεία του Άδη στην ελευθερία της Βασιλείας των Θεού. Το Πάσχα πράγματι είναι η μεγαλύτερη γιορτή της Χριστιανοσύνης και ολόκληρης της Οικουμένης. Το Πάσχα δεν είναι απλώς μια Χριστολογική γιορτή. Είναι γιορτή ολόκληρης της ανθρωπότητας. Τότε την ώρα του Σταυρικού θανάτου του Χριστού καταργήθηκε ο Άδης. Μέχρι την Παρασκευή πριν το Σάββατο του Εβραϊκού Πάσχα του 781 από κτίσεως Ρώμης όσοι άνθρωποι πέθαιναν πήγαιναν στον Άδη. Άδης, σκοτάδι, απόλυτο μηδέν, παγερή μοναξιά, αιώνιο δεσμωτήριο. Τότε όμως, το 781 από κτίσεως Ρώμης, εφαρμόσθηκε επιτέλους το οφθαλμόν αντί οφθαλμού. Το πρόβλημα υπήρχε από την πτώση του Αδάμ. Ο αποτυχημένος Εωσφόρος (ε ω ς = ανατολή, Εωσφόρος = αυτός που κουβαλάει το φώς), κρύφτηκε σε ένα δημιούργημα, το φίδι και πήρε μαζί του τον Αδάμ. Δεν του εμφανίστηκε ντόμπρα και σταράτα να του πεί, "κύρ Αδάμ, από εδώ είναι ο Χριστός, φώς, χαρά, ζωή αιώνια, και από εδώ η αφεντιά μου, σκοτάδι, θλίψη, θάνατος, μιζέρια· διάλεξε με ποιόν θα πάς και ποιόν θ’ αφήσεις". Με δόλο τον πήρε μαζί του όταν κρύφτηκε σε ένα δημιούργημα, το φίδι. Και όλοι οι απόγονοι εκείνου του θνητού, κληρονόμησαν όχι φυσικά την ενοχή (τί φταίει το παιδί που ο πατέρας κατάντησε από πλούσιος, φτωχός), αλλά τη φτώχια, τη φθορά και το θάνατο. Εξόριστος ο πατέρας, στην εξορία θα γεννηθεί φυσικά κι ο γιός. Αιχμάλωτος ο πατέρας αιχμάλωτος γεννιέται και ο γιός. Αρρώστησε από Aids ο πατέρας άρρωστος θα γεννηθεί ο γιός. Δεν κληρονομεί την ενοχή, μα την κατάσταση του πατέρα.

Με δόλο μας άρπαξε ο εχθρός μας απ’ το φώς, με παρόμοιο τρόπο φωτίστηκε και το σκοτάδι. Κρύφτηκε ο Υιός και Λόγος του Θεού στην ανθρώπινη φύση του Χριστού. Τον έβλεπε που έλλαμπε στην επί γης ζωή Του, μα που να φανταστεί. Εδώ οι Άγγελοι έφριξαν όταν είδαν το μυστήριο της Ενανθρωπίσεως, δεν το χωρούσε, ο νούς τους, ο Αχώρητος χωρείται εν σαρκί. Έβλεπε τον Χριστό να είναι φωτεινός, Τον έβλεπε όμως από έξω, από μακρυά. Το σκοτάδι δεν μπορεί να διεισδύσει μέσ’ στο φώς. Τον έβλεπε φωτεινό αλλά θα έλεγε, "πού θα μου πάει, δεν θα πεθάνει, σε μένα και αυτός θα καταλήξει, στο βασίλειο μου, στον Άδη· τόσοι και τόσοι Δίκαιοι στον Άδη βρίσκονται φυλακισμένοι". Αλλά "έλαβεν όπερ έβλεπε και πέπτωκεν όθεν ουκ έβλεπε". Έκανε το πάν για να Τον πάρει μια ώρα αρχύτερα και επικράνθη· "επικράνθη, και γαρ κατηργήθη· επικράνθη, και γαρ ενεπαίχθη· επικράνθη, και γαρ ενεκρώθη· επικράνθη, και γαρ καθηρέθη· επικράνθη, και γαρ εδεσμεύθη. Έλαβε σώμα και Θεώ περιέτυχεν· έλαβεν γήν και συνήντησεν ουρανώ". Θανάτω θάνατον πατήσας ο Χριστός κατήργησε τον Άδη. Ο Σταυρός δεν είναι το μαχαίρι που σκότωσε το Χριστό. Μπορεί επάνω στο Σταυρό να χωρίστηκε η ψυχή του Χριστού από το σώμα Του, καθένα τους, όμως, παρέμεινε ενωμένο με τη θεότητα και μετά τρεις μέρες ξαναενώθηκαν και μεταξύ τους. Ο Σταυρός του Χριστού είναι το μαχαίρι που σκότωσε τον Άδη, που συνέτριψε την δύναμη του εχθρού. Γι’ αυτό και τον τιμάμε τον Τίμιο Σταυρό.

Το Πάσχα λοιπόν γιορτάζουμε το πέρασμα ολόκληρης της ανθρωπότητας από τον Άδη στην Βασιλεία των Ουρανών. Από την Παρασκευή πριν το Εβραϊκό Πάσχα του 781 από κτίσεως Ρώμης όσοι άνθρωποι πεθαίνουν ασχέτως προσωπικής αξίας ή πίστεως πηγαίνουν πλέον στο Βασίλειο του φωτός στη Βασιλεία των Ουρανών. Άλλοι βρίσκονται εκεί θεραπευμένοι, ανοιχτομάτηδες, χωρίς πληγές και χαίρονται τον Ήλιο· και άλλοι τυφλοί και με εγκαύματα και το μόνο που καταλαβαίνουν από την παρουσία του Ήλιου είναι πόνος. Τα καζάνια της κόλασης δεν υπάρχουν, αλλά υπάρχουν. Δεν υπάρχουν εξωτερικά, ο Ήλιος όλους τους αγαπά, παντού φωτίζει, αλλά εγ ω που είμαι τυφλός και με εγκαύματα μονάχα πόνο νοιώθω, αισθάνομαι σαν να είμαι σε καζάνι γεμάτο πίσσα που κοχλάζει, τί με νοιάζει που δεν υπάρχουν καζάνια, πονάω σαν να είμαι εκεί μέσα.

Επειδή το Πάσχα είναι η μεγαλύτερη γιορτή της Εκκλησίας, και με διαφορά, γι αυτό από τις 365 μέρες του έτους το θυμώμαστε περίπου τις 150 (όλη η περίοδος του Τριωδίου και του Πεντηκοσταρίου 17 εβδομάδες σύν οι 35 Κυριακές των υπόλοιπων 35 εβδομάδων ίσον 154 μέρες). Το Τριώδιο αρχίζει με την Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου.Μας θυμίζει η Εκκλησία ότι το κυριώτερο πράγμα από το οποίο εξαρτάται η σχέση μας με το Θεό είναι η ταπείνωση. Με τη ταπείνωση λέμε ναι και με την περηφάνεια όχι στο Χριστό. Έλα ντε, όμως, που οι περισσότεροι είμαστε γεμάτοι περηφάνεια ως το μεδούλι. Τί μπορούμε να κάνουμε, δεν υπάρχει θεραπεία; Τη δεύτερη, λοιπόν, Κυριακή του Τριωδίου έχουμε την παραβολή του Ασώτου. Νάτο και το φάρμακο. Η μετάνοια. Η έσχατη πτωχεία του Ασώτου και η ανάμνηση της πατρικής αγάπης· "κράτα τον νού σου στον Άδη και μην απελπίζεσαι". Ακολουθεί η Κυριακή της Απόκρεω, και μας θυμίζει τη Μέλλουσα Κρίση αφού πρώτα μας προετοίμασε με την ταπείνωση και τη μετάνοια, να μη μας έρθει ξαφνικά κι απελπιστούμε. Πάει λοιπόν τελείωσε ο κόσμος· και αρχίζει η Σαρακοστή μετά της Τυρινής αφού μιλήσουμε για τη Δημιουργία και τη παρακοή των Πρωτοπλάστων, την πτώση και την έξοδο από τον κήπο της τρυφής. Κομμένη πλέον η τροφή. Όχι για τιμωρία αλλά επειδή: "Ώσπερ τα πολύσαρκα των ορνίθων εις ουρανόν πετασθήναι αδύνατον, ούτω και τον την εαυτού σάρκα τρέφοντά τε και θεραπεύοντα". Υψηπετής γαρ η νηστεία. Μια και χορτάτο αρκούδι δεν χορεύει, προκαλείται εκούσια στέρηση, εκούσια αδυναμία, με μέτρο, ώστε στο ζόρι πάνω να φωνάξει η καρδιά "ελέησόν με"· γιατί δύσκολο στην πολυθρόνα θρονιασμένος να ξυπνήσει ο θνητός. Όταν όμως οι σφαίρες σφυρίζουνε τριγύρω χτυπάει η καρδούλα μια χαρά.

Καθαρά Δευτέρα. Πετάει κι ο χαρταετός για να θυμίζει τον τρόπο της δικιάς μας πτήσης. Καλή κατασκευή χρειάζεται, και κάτω το σχοινί να τον κρατά, όταν φυσάει ο αέρας. Αλλά και ατημέλητη να είναι η κατασκευή αν υπάρχει πολύς αέρας και γερό σχοινί η πτήση θα πετύχει. Ταπείνωση χρειάζεται και ο αέρας, το Πνεύμα να φυσά, να πνέει, να εμπνέει, για να πετάξει κι ο θνητός ψηλά. Αμόλα καλούμπα να τελειώσει το σχοινί και πριν τελειώσει φέρε κι’ άλλο.

Φεβρουάριος 1999

Η μηχανή χάνει λάδια· το τιμόνι λάσκα· ο λεβιές ξεχαρβαλώθηκε· Οι υαλοκαθαριστήρες όποτε θέλουν δουλεύουν· οι ρόδες οχταράκια· οι πόρτες μπάζουν· η εξάτμιση μουγκρίζει, αιθάλη την ατμόσφαιρα γεμίζει· το αμάξωμα σάπιο· τα φώτα θαμπά, τα φλάς, το στόπ, τα αλάρμ, μπλεγμένα. Όλα στραβά κι ανάποδα μα η σακαράκα περπατάει κουτσά στραβά στην εθνική οδό.

Περίπτωση δεύτερη. Λιμουζίνα υπερπολυτελείας πεντακάθαρη, λούξ. Παρκαρισμένη στους πέντε δρόμους. Έχει ξεχάσει ότι κάποτε ταξίδευε. Συνεχής φροντίδα εκ μέρους των ιδιοκτητών. Τί μας χρειάζεται το τιμόνι, τζάμπα χώρο πιάνει, πέταμα. Ο λεβιές, ξήλωμα. Γιατί τα καθίσματα είναι έτσι αντιδημοκρατικά διευθετημένα; Για να μην τα αλλάξουμε επί το φιλολαϊκότερον· περιστρέφουμε τις θέσεις του οδηγού και του συνοδηγού και έτσι είναι πιο λειτουργικό το σαλονάκι· να βλεπόμαστε. Η μηχανή πεντακάθαρη χωρίς πιστόνια και μπουζιά. Πλήρης άγνοια της ύπαρξης υγρών καυσίμων.

Χριστιανός είναι αυτός που "δουλεύει" στη ζωή του με τη θεία Χάρη. "Σύν Αθηνά και χείραν κίνει". Φωνάζει τον παπά να του διαβάσει το σπίτι που γέμισε ποντίκια και παίρνει και μια γάτα. Διαβάζει τα μαθήματά του και κάνει προσευχή για να περάσει. Είναι προπονημένος και καλός ποδοσφαιριστής, κατέχει τη μπάλα, ανάβει και κερί, κρατά και κομποσχοίνι, και κάνει προσευχή για να νικήσει· όταν θα σουτάρει αντί να πάει δοκάρι και έξω, να πάει δοκάρι και μέσα· υποδιαίρεση της μοίρας η διαφορά κατεύθυνσης του σούτ· παράγων ανεξέλεγκτος, που άλλους σπρώχνει σε χαϊμαλιά και γούρια. Χρειάζεται την έμπνευση κι ο μαθητής να κάτσει να διαβάσει πρώτα· θέλω να πάω εδώ, να πάω εκεί, να διασκεδάσω, να χαρώ τη ζωή μου· μα όταν πλημμυρίζει από ζωή η δόλια η καρδιά τί το μπελά μου θέλω; θέλει χρήματα ο άλλος για να χαρεί τη ζωή του· μα όταν τον ξετρελλαίνει που σκιρτά τί να τα κάνει τα λεφτά αφού δεν έχει φράγκο και ξεχειλίζει από χαρά ... να τον απαγάγουν και να τρέχει να πληρώνει λύτρα; Άμα χαίρεται τη ζωή του έχει κουράγιο να κάτσει να διαβάσει όσο χρειάζεται. Και όταν έρθει η ώρα των εξετάσεων· "βρέ παιδί μου, τα ήξερα αλλά τα έχασα, και τα ξέχασα"· προσεύχεται για τότε, να είναι ήρεμος, νηφάλιος που λένε. Διαβάζει ο παπάς να φύγουν τα ποντίκια μα συμβουλεύει πάρτε και μια γάτα. Ο π. Παΐσιος έλεγε: "μού ήρθε κάποιος και μου λέει: θέλω να γίνω παπάς αλλά δεν ξέρω αν έχω κλήση. Βρέ παιδάκι μου, θέλεις να γίνεις παπάς; Θέλω. Ο πνευματικός σού δίνει συγκατάθεση; μου δίνει. Τότε τί περιμένεις, να σού στείλει ο Θεός κανέναν άγγελο να σού πεί: παιδί μου εσύ είναι θέλημα Θεού να γίνεις παπάς; Πάει χάθηκες τότε, θα καβαλήσεις το καλάμι". Ας κάνουμε εμείς το ανθρώπινο και παρακαλάμε να κάνει και ο Θεός το δικό Του αλλά πώς το λένε, να Του δίνουμε κάλυψη· να μη φαίνεται καθαρά ότι πρόκειται για άνωθεν επέμβαση· κυρίως για να προφυλαγόμαστε εμείς από την υπερηφάνια.

"Εδόθη μοι σκόλοψ τη σαρκί, ίνα μη υπεραίρωμαι. Αρκεί σοι η χάρις μου· η γαρ δύναμης εν ασθενεία τελειούται".(Β' Κορ. 12.9) "Για την απόκτηση ακροτάτης απάθειας, και πλούτου χαρισμάτων, και θαυματουργικής ενέργειας, και δύναμης προγνωστικής, πολλοί άδικα καταταλαιπωρούν τα σώματά τους. Λησμόνουν οι ταλαίπωροι ότι, όχι οι κόποι αλλά κυρίως η ταπείνωση είναι μητέρα όλων αυτών ... όποιος θεωρεί τον εαυτό του χρεώστη, ανέλπιστο πλούτο ξαφνικά θα λάβει". "Δεν λέει νήστευσα, ούτε αγρύπνησα, ούτε κοιμήθηκα καταγής, αλλά ταπεινώθηκα και με έσωσε αμέσως ο Κύριος. Η μετάνοια εγείρει· το πένθος κρούει εις ουρανόν· η οσία ταπείνωση ανοίγει". "Χωρίς προρρήσεις και ελλάμψεις και σημεία και τέρατα πολλοί έτυχαν σωτηρίας· χωρίς όμως την ταπείνωση κανείς ποτέ δεν θα εισέλθει στον νυμφώνα". "Ο Θεός εμφανίζεται όχι στους κόπους αλλά στην απλότητα και στην ταπείνωση". "Μπόρεσε η ταπείνωση να θεραπεύσει και τα αθεράπευτα". "Εάν η υπερηφάνια από αγγέλους κάποιους τους έκανε δαίμονες, οπωσδήποτε η ταπείνωση μπορεί από δαίμονες να κάνει αγγέλους".

Χριστιανός είναι αυτός που πηγαίνει στην Εκκλησία μαθαίνει τη διδασκαλία της και αγωνίζεται να την εφαρμόζει στη ζωή του. Θεωρία, δηλαδή εγκεφαλική γνώση· πράξη, δηλαδή εφαρμογή της θεωρίας στη ζωή· συνέπεια· αρχές και ιδανικά και ανθρώπινη ευγένεια, καλλιεργημένος χαρακτήρ, δύναμη της θελήσεως. "Πώς να αποκτήσωμεν ισχυρόν χαρακτήραν". Και ο Θεός που είναι; στον ουρανό διακοπές; Αν πρόκειται εγώ να μάθω το σωστό, να γεμίσω αρχές και ιδανικά, και με την καλλιεργημένη ανθρώπινη μου δύναμη να κάμνω τη θεωρία πράξη, τί τον χρειάζομαι και τον Θεό; Για μεταφυσικό πρεστίζ;

Ανατολή και Δύση. Πολύ συχνά Δύση στην Ανατολή και Ανατολή στην Δύση. Τελικά η περιβόητη διαφορά ανάμεσα σ’ Ανατολή και Δύση είναι μάλλον το 10% του πληθυσμού. Στην Ανατολή καθόλη τη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας της Ρωμηοσύνης, είχε και εδώ ο καθένας τη λόξα του, άλλος αρχαιοελληνική, άλλος ανατολίτικη, μυστικιστική ή ορθολογιστική, παγανιστική ή ιδεαλιστική· αλλά υπήρχε πάντα και το 10%, αυτοί που από τον 14^ο αιώνα ονομάζονται Ησυχαστές, αυτοί που πάντα ήταν το λείμμα, το υπόλοιπο, η ζύμη που ζύμωνε όλο το φύραμα και είχαν οι παπούδες μας ψωμάκι νόστιμο να τρώνε, να μη ψοφίσουμε της πείνας. Στη Δύση μετά την επικράτηση του σκοταδιστικού, ρατσιστικού Μεσσαίωνα κυνηγήθηκε αμείλικτα κάθε τί το διαφορετικό. Η μπόρα πήρε και τους ησυχαστές· αν δεν ήταν η εξόντωση τους, η αιτία της μπόρας. Αυτοί σίγουρα ήταν οι πιο ακλόνητοι ρωμηοί. Πολλά από τα θύματα της Ιερής Εξέτασης πρέπει να ήταν όχι μάγοι, αλλά ρωμηοί "ομφαλοσκόποι", που αγωνίζονταν εν ταπεινώσει και ησυχία. Στη Δύση, οι άνθρωποι είχαν σύστημα και δεν σηκώναν παρεκκλίσεις. Στρατιωτάκια στη γραμμή. Καθάρισαν τον τόπο από κάθε τί αλλοιώτικο. Έτσι εξέλειπε το 10% από τις κοινωνίες της Εσπερίας. Έτσι κατέληξαν να τρώνε άζυμο τον άρτο τους εις τον Ναό. Πολιτισμός αζύμωτος, σκληρός.

Υπάρχει διαμάχη. Πιό είναι το σωστό αμάξι. Αυτό που κινείται ή το άλλο που δεν κινείται. Αυτό που κινείται είναι σακαράκα και μολύνει την ατμόσφαιρα με θόρυβο και ρύπους· μα το άλλο δεν κινείται! Δεν μπορεί να κινηθεί· του έχουν αλλάξει τα φώτα. Πρέπει να τα βρούμε. Ας μην είμαστε απόλυτοι, λίγο ο ένας, λίγο ο άλλος ας υποχωρήσουμε και να συμβιβαστούμε. Το τιμόνι να το βάλουμε στο πόρτ μπαγκάζ, το λεβιέ στην μηχανή και τα μπουζί στην τσέπη· υποχωρώ εγώ, υποχωρείς και σύ. Πολιτισμένα πράγματα. Άντε τώρα ο καημένος οδηγός της σακαράκας να συζητήσει πολιτισμένα, διαλεκτικά· θέση αντίθεση και κάπου ανάμεσα η σύνθεση. Θα του ρημάξουν το αμάξι. Θα βρεθεί με το τιμόνι στο καπό και το λεβιέ στον ουρανό, άντε μετά να προχωρήσει το σαράβαλο. Ο άλλος που το κατάντησε σαλόνι δια δεξιώσεις τί τον πειράζει όσες "υποχωρήσεις" και να κάνει; Αιώνες τώρα για ντεκόρ το έχει το κοντέρ.

Αυτοκίνητο είναι αυτό που του βάζεις βενζίνη ή πετρέλαιο και προχωρά (άντε και υγραέριο). Χριστιανός είναι αυτός που "δουλεύει" στη ζωή του με τη θεία Χάρη. Γιατί τόση σημασία όμως στην ταπείνωση και την υπερηφάνια; Επειδή ο άνθρωπος πλάστηκε αυτεξούσιος. Ο Θεός θέλησε και έκανε μια πέτρα που θέλει να μην μπορεί να τη σηκώσει. Εμείς λέμε το "ναί" ή το "όχι" στο Θεό. Όχι με το στόμα, ούτε γράφοντας εκατό φορές ναί, ναί, ναί. Αυτεξούσιοι είμαστε εις την καρδιά. Εγώ διαλέγω ποιόν θα αγαπάω και ποιόν όχι. Με ποιόν θα πάω και ποιόν θ’ αφήσω. Κανένας δεν μπορεί να εκβιάσει τη φιλία. Με την καρδιά θα πούμε ναι ή όχι. Ο υπερήφανος, όσο καλός χριστιανός και αν είναι εξωτερικά το πολύ να είναι σαν τους φαρισαίους. Κεκονιαμένος τάφος. Η υπερηφάνια δεν είναι ηθικά κακό, δεν είναι απλώς μια κακή συμπεριφορά· η υπερηφάνια είναι θάνατος· είναι άρνηση ζωής. Ζωή είναι ο Θεός. Τροφή της ψυχής είναι η θεία Χάρη. Ο υπερήφανος δεν υπάρχει περίπτωση να ζητιανέψει. Εγώ είμαι, είμαι αυτό ή το άλλο, τί ανάγκη έχω; Ο ταπεινός αισθάνεται σκουπίδι, σκουλήκι, ανάξιος και της ζώου μορφής. Μά είναι άγιος κάνει θαύματα δεν το βλέπει; το βλέπει αλλά ξέρει ότι αυτός είναι ένα τίποτα και η άκτιστη θεία Χάρη είναι που μέσω αυτού του χειρότερου αμαρτωλού απλώς ενεργεί, και αλλοίμονό του αν ξεχαστεί και νομίσει ότι κάποιος είναι.

Στις 28 Ιανουαρίου γιορτάζει ο άγιος Ιάκωβος ο ασκητής. "Ούτος ο όσιος εκατοίκησεν εις έν σπήλαιον δεκαπέντε χρόνους πλησίον εις την κωμόπολιν Πορφυριώνην. Εις τούτον τον όσιον ήλθέ ποτε γυνή, η οποία πηδήσασα επάνω εις αυτόν αναισχύντως τον παρεκίνει εις ασελγείαν. Ο δε όσιος έκαμεν αυτήν να μετανοήση και να προσέλθη εις τον Χριστόν. Εις άρχων ένδοξος έχων θυγατέρα δαιμονιζομένην επρόσφερεν αυτήν εις τον όσιον τούτον δια να την ιατρεύση. Ο δε άγιος προσευχηθείς παρευθύς ηλευθέρωσεν αυτήν από το δαιμόνιον. Ο δε πατήρ της κόρης φοβηθείς, μήπως πάλιν ο δαίμων ενοχλήση αυτήν αφήκε την κόρην ομού με τον νέον αδελφόν της εις το σπήλαιον του οσίου". Ποιός ξέρει ίσως υπερηφανεύτηκε ο ασκητής, ή οικονομικώς υπέστη άρση της Χάριτος, και πλέον ήταν απλώς, ένας άνδρας με μια κοπέλα σε μια σπηλιά. "Ο δε όσιος νικηθείς από την επιθυμίαν, φεύ του παραπτώματος! διαφθείρει την κόρην· έπειτα τί γίνεται; Φοβηθείς να μη φανερωθή η βδελυρά αύτη πράξίς του φονεύει μεν την γυναίκα, φονεύει δε ομού και τον αδελφόν της και τα νεκρά σώματά των ρίπτει εις τον ποταμόν. Εκ τούτου δε απελπισθείς τελείως δια την σωτηρίαν του ώρμησε δια να υπάγη εις τον κόσμον· αλλ’ ενώ απήρχετο, απαντά αυτόν ευλαβής τις μοναχός, εις του οποίου τας παραινέσεις και συμβουλάς υπακούσας ο όσιος εκλείσθη εντός ενός τάφου και εκεί υπέμεινε πάσαν σκληραγωγίαν και κακοπάθειαν. Μετά ταύτα γενομένης ξηρασίας και αβροχίας εις την χώραν εκείνην προστάζει ο Θεός τον επίσκοπον της πόλεως ότι, αν ο Ιάκωβος, όστις είναι κλεισμένος εις τον τάφον δεν προσευχηθή, δεν θέλει λυθή η αβροχία. Τότε λοιπόν υπήγεν εις τον όσιον ο επίσκοπος με όλον τον λαόν και πολλά παρακαλέσας αυτόν τον έπεισε δια να προσευχηθή· όθεν ευθύς άμα προσηυχήθη έγινε βροχή πολλή".

Φεβρουάριος 1999

Ένδοξος τις αρχαίος ημών πρόγονος εναυάγησεν. Βούλιαξε το καράβι και βρέθηκε στη θάλασσα. Βυθιζόμενος επεκαλείτο εις βοήθειαν την θεά της σοφίας. Ευρισκόμενος προ του εσχάτου κινδύνου εδέχθει άνωθεν απάντησιν: "σύν Αθηνά και χείρα κίνει". Κούνα τα χεράκια σου βρέ τεμπέλη και άσε την Αθηνά να φροντίσει για τους καρχαρίες.

Οι Ισραηλίτες με αρχηγό τον Ιησού του Ναυή πέρασαν τον Ιορδάνη και βάδισαν εναντίον της Ιεριχώ. Πανύψηλα τείχη προστάτευαν την πόλη. Μπροστά η Κιβωτός της Διαθήκης πίσω οι σάλπιγγες και παραπίσω ο λαός γυρόφεραν την πόλη επτά φορές. Τα τείχη έπεσαν κατόπιν επεμβάσεως του Ουρανού.

"Βασιλεύ ουράνιε ..." "ουράνιαι δυνάμεις". Ουρανός μία λέξη τρεις έννοιες. Στην δεύτερη περίπτωση λέγοντας ουρανό εννοούμε τον κτιστό υπεραισθητό κόσμο των αγγέλων. "Εν αρχή ο Θεός εποίησε τον ουρανόν και την γήν". Πρώτα έφτιαξε ο Θεός τον κτιστό πνευματικό κόσμο των αγγέλων και μετά τον κτιστό αισθητό κόσμο, τον λεγόμενο υλικό. Ο ουρανός είναι πάνω μας, σημαίνει κάποια κατάσταση ανώτερη από το δικό μας περιβάλλον, το απροσπέλαστο, το ανώτερο. Ο δικός μας ο κόσμος υπάρχει εν χώρω και χρόνω. Ο ανώτερος, ο ουρανός εν ετέρω χώρω και άλλω χρόνω. Ο χώρος μας έχει τρεις διαστάσεις, ύψος, μήκος, πλάτος. Ο άλλος, άλλες. Υπάρχει όμως και άλλος Ουρανός, ο άκτιστος. Σε αυτόν αναφέρεται η πρώτη περίπτωση. Ουρανός ο άκτιστος Θεός. Όταν με τη λέξη Ουρανός και πνευματικός εννοούμε τον Θεό, τότε μπορούμε να χαρακτηρίσουμε και τον κόσμο των αγγέλων υλικό αλλά από ανώτερο υλικό σε σχέση με τον αισθητό κόσμο μας. (Αν η απόσταση ανάμεσα στον κτιστό αισθητό και τον κτιστό υπεραισθητό κόσμο είναι α τότε η απόσταση ανάμεσα στον κτιστό υπεραισθητό κόσμο και τον άκτιστο Θεό είναι α^ν, όπου ν τίνει στο άπειρο).

Είχε ανάγκη ο παντοδύναμος Θεός τους γύρους των Ισραηλιτών για να ρίξει τα τείχη της Ιεριχώ;

Μπορεί ο Θεός να σώσει τον άνθρωπο; Αν η ερώτηση τεθεί έτσι ως έχει τότε η σωστή απάντηση είναι: όχι. Δεν μπορεί ο Θεός να σώσει τον άνθρωπο από μόνος Του. Ο Θεός θέλησε και έκανε μια πέτρα τόσο βαρειά που θέλει να μην μπορεί να τη σηκώσει. Για να σωθεί ο άνθρωπος χρειάζεται η άκτιστη ενέργεια του Θεού, η θεία Χάρη, και η ανθρώπινη συνέργια. Δεν λέει η ανθρώπινη συγκατάθεση αλλά η ανθρώπινη συνέργια. Σύν + έργο. Το "ναί" πρέπει να το πει ο άνθρωπος όχι με το μυαλό, δεν είναι αποτέλεσμα εγκεφαλικής λειτουργίας, δεν είναι φαντασιακή σύλληψη, δεν είναι διανοητική έκφραση μόνο. Θέλω να ξέρω αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά. Θέλω, αλλά, δεν βαριέσαι, ποιός κάθεται τώρα να μαθαίνει. Θέλω αλλά δεν συνεργώ, δεν μπαίνω στη διαδικασία παραγωγής έργου. Άρα το θέλω με το μυαλό μου και όχι με την καρδιά μου. Σκέφτομαι και λέω: θέλω· το μόνο που διεγείρεται είναι τα κύτταρα του εγκεφάλου η καρδιά παραμένει ασυγκίνητη (συγκίνηση = σύν + κίνηση)· αλλιώς θα καθόμουν σε αναμμένα κάρβουνα μέχρι να πετύχω το ποθούμενο. Εκεί βρίσκεται το αυτεξούσιο μας. Η καρδιά είναι ένα δωμάτιο που έχει μια πόρτα που ανοίγει μόνο από μέσα. Εγώ αποφασίζω ποιόν θα αγαπώ και ποιόν όχι· με ποιόν θα πάω και ποιόν θα αφήσω. Έπρεπε οι Ισραηλίτες να κάνουν τους γύρους για να εκφράσουν τη θέληση τους, ήταν η συνέργιά τους. Η πίστη η εγκεφαλική που δεν συνεγείρει και την καρδιά δεν ωφελεί· "καί τα δαιμόνια πιστεύουσιν και φρίσσουσιν".(Ιακ. 2.19) "Αβραάμ ο πατήρ ημών ουκ εξ έργων εδικαιώθη, ανενέγκας Ισαάκ τον υιόν αυτού επί το θυσιαστήριον; βλέπεις ότι η πίστις συνήργει τοις έργοις αυτού και εκ των έργων η πίστις ετελειώθη". (Ιακ. 2.21-22) "ώσπερ γαρ το σώμα χωρίς πνεύματος νεκρόν εστιν, ούτως και η πίστις χωρίς έργων νεκρά εστιν". (Ιακ. 2.26) Η ανθρώπινη συνέργια "επιτρέπει" στο Θεό να σώσει, να θεραπεύσει τον άνθρωπο.

Η Δ.Ε.Η. έχει το δίκτυο. Στο δωμάτιο υπάρχει η λάμπα και ο διακόπτης. Πρέπει να πατήσω το διακόπτη για να ανάψει η λάμπα. Δεν παράγω εγώ το ηλεκτρικό ρεύμα που θερμαίνει την αντίσταση του λαμπτήρα, αλλά από μένα εξαρτάται το αν θα φωτιστεί το δωμάτιο. Από το δικό μου έργο, το οποίο βέβαια αν δεν υπάρχει το δίκτυο της Δ.Ε.Η. είναι μια ασήμαντη, άχρηστη κίνηση. Ο πιστός καλείται να νηστεύσει, να κάνει μετάνοιες, να κοπιάσει, να ιδρώσει, να χύσει αίμα στον ασκητικό αγώνα. Όλα αυτά είναι απλώς το πάτημα του διακόπτη. Αλλοίμονο αν νομίσει κανείς ότι έτσι παράγει ρεύμα, την πάτησε για τα καλά. Η, με οποιοδήποτε έργο, εκφραζόμενη ανθρώπινη συνέργια είναι το "ναί" που επιτρέπει στην άκτιστη θεία Χάρη να ενεργήσει και να επιτελέσει τη θεραπεία του θνητού και τεθνεώτος. Ο Θεός από την μεριά του επιθυμεί διακαώς "πάντα άνθρωπο σωθείναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν".

Είχε ανάγκη ο παντοδύναμος Θεός τους γύρους των Ισραηλιτών για να ρίξει τα τείχη της Ιεριχώ;

Φυσικά όχι, μπορούσε να το κάνει εν ριπή οφθαλμού. Το έχουν όμως ανάγκη οι πιστοί για να προπονούνται στη συνέργια. Το έχουν ανάγκη και οι άπιστοι για να μπορούν να πούν: "άντε ρε, συντονισμός επήλθε από τον ήχο των σαλπίγγων και έτσι έπεσαν τα τείχη". Το έχει ανάγκη η ανθρώπινη ελευθερία για να εκφραστεί είτε ως "ναί" είτε ως "όχι". Δεν υπάρχει απόδειξη για την ύπαρξη του Θεού στον αισθητό μας κόσμο. Αυτό είναι η απόδειξη της απόλυτης ελευθερίας που έχουμε στο θέμα της πίστης μας προς τον Θεό. Είναι ακριβώς 50 - 50. Εγώ θα πω πιστεύω ή όχι. Ό,τι και να συμβουλεύουν οι σαρανταπέντε κατασκευαστές πλυντηρίων ... σε μένα εναπόκειται η τελική επιλογή. Απόδειξη υπάρχει μόνο στην περίπτωση του βεβαιόπιστου. Περιμένει ο Θεός την ανθρώπινη ελευθερία να εκδηλωθεί· και όταν θετικά ανταποκριθεί ο εν φθορά διάγων θνητός, σιγά σιγά θεραπεύεται, μεταμορφώνεται, καθαίρεται, φωτίζεται, θεώνεται και τότε, ναί, έχει πλέον ισχυρότατη απόδειξη ότι πράγματι υπάρχει Θεός ζών.

Βέβαια υπάρχει και κάποιο κόλπο στην υπόθεση της "χείρας". Αρχικά η έκφραση της συνέργιας απαιτεί κόπο. Αλλά υπάρχει και το κόλπο. Η αγάπη. "αφέωνται αι αμαρτίαι αυτής αι πολλαί, ότι ηγάπησεν πολύ".(Λουκ. 7.47) Κανονικά ο Θεός περιμένει να πούμε το "ναί" με την καρδιά μας, με την αγάπη. Τί να κάνει όμως ο σκληρόκαρδος λαός οι πέτρινες καρδιές, δεν έχουμε ελπίδα; Χωρίς αγάπη πώς να πει η καρδιά το "ναί"; Για μάς, για να μπορέσουμε και εμείς να πούμε ένα κάποιο "ναί" με την καρδιά υπάρχουνε τα έργα. Για όσο καιρό τυγχάνει ο θνητός να είναι όνος υπάρχει στην διάθεση του, ο πόνος, ο κόπος, τα έργα, τη συνέργια να δείξει. Και όπως υπάρχει το θετικό κόλπο η ταπεινή αγάπη, υπάρχει και το αρνητικό κόλπο η υπερήφανη καρδιά. Παίρνει την πένσα και κόβει το καλώδιο πριν από το διακόπτη. Όσο και να πατά πλέον κανείς, η λάμπα δεν ανάβει. Ο Φαρισαίος, ο κάθε υπερήφανος και πρωταθλητής να είναι ως προς τα έργα, μέγας ασκητής, άριστος χριστιανός, νηστευτής, θεολόγος πολυμαθής, ιεραποστολικότατος, φιλανθρωπότατος, κοινωνικότατος, ευγενέστατος, σε όλα πρώτος, αρκεί η υπερήφανεια στη καρδιά για να ακυρώνει της αμεσότητας τα "ναί". Η υπερηφάνεια είναι ΤΟ ΟΧΙ. Γιατί στο βάθος, βάθος υπάρχει η αίσθηση πώς είμαι "κάποιος", ότι "εγώ ειμί", αυτόφωτος και όχι ταπεινός καθρέπτης.

"Σύν Αθηνά και χείρα κίνει" για να μπορείς να πείς το "ναί", για να μπορούν να πούν το "όχι", για να αποφύγεις, λέγοντας το "ναί" να εννοείς το "όχι".

Φεβρουάριος 1999

Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος αναφέρει ότι, κάποιος από τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, λέει: "Θεόν νοήσαι μεν χαλεπόν· φράσαι δε αδύνατον"· μάλλον εννοεί τον Πλάτωνα. Ιδεαλιστικά, ο φιλόσοφος, πιστεύει ότι είναι αδύνατον να εκφράσει κανείς το θείον αλλά όμως είναι δυνατόν, αν και πολύ δύσκολο, να "νοήσει" κάποιος το θείον, εν εκστάσει, κατά τη διάρκεια κάποιας "υπερλογικής" εμπειρίας κτιστής τάξεως· να συλλάβει με το νού του γνώση κρυμμένη από τους πολλούς, κάτω από εντελώς ειδικές συνθήκες. Ο άγιος, όμως, διορθώνει εμπειρικά: "φράσαι μεν αδύνατον, νοήσαι δε αδυνατώτερον". Ο άνθρωπος είναι κτίσμα και ο Θεός άκτιστος. Αυτό το "ασήμαντο" "α" κρύβει ένα απλό και καθοριστικό νόημα: ο άνθρωπος δεν έχει καμμία δυνατότητα να προσεγγίσει το Θεό με τις δικιές του δυνάμεις μέσα από οποιαδήποτε "μεταφυσική" εμπειρία, μέσα από οποιαδήποτε "ανάταση" της ύπαρξής του. Το μάτι μπορεί να είναι υγιές ή άρρωστο, αλλά σε καμμιά περίπτωση δεν μπορεί να δεί. Για να δημιουργηθεί το αίσθημα της όρασης απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας σε μήκος κύματος από το ερυθρό μέχρι το ιώδες. Ελλείψει ακτινοβολίας του φάσματος του ορατού φωτός, το μάτι μένει ανενεργό, τα ραβδία και τα κονία του αμφιβληστροειδή δεν ερεθίζονται· ο άνθρωπος δεν βλέπει. Στην καλύτερη περίπτωση, ίσως, μπορεί να φτάσει να βλέπει "πνεύματα", αγγέλους ή και δαίμονες· μπορεί αυτό να είναι εφικτό καλλιεργόντας τις όποιες κτιστές δυνατότητες διαθέτει. Θεό, όμως, δεν πρόκειται να δει κανείς χωρίς την άνωθεν έλλαμψη, χωρίς την "τηλεόραση", χωρίς την παρουσία του Φωτός Του. "Εν τω φωτί Σου οψόμεθα φώς".

Ο Αβραάμ, ο γιός του Θάρα, έζησε γύρω στα 1800 π.Χ. Γεννήθηκε στην Ούρ, στη Νότια Μεσσοποταμία (κάπου στα σύνορα του Ιράκ με το Κουβέϊτ). Εκεί πήρε για γυναίκα του τη Σάρα που ήταν στείρα. Ο Θάρα μετανάστευσε, παίρνοντας μαζί του τον Άβραμ, στη Βόρεια Μεσοποταμία, στη Χαρράν (στά σημερινά σύνορα του Ιράκ με την Τουρκία). Όταν πέθανε ο Θάρα, ο Άβραμ ήταν 75 χρονών. Τότε του φανερώθηκε για πρώτη φορά ο Κύριος, ο Ελωχίμ, ο Ερχόμενος, δηλαδή ο Χριστός. "Και είπεν Κύριος τω Άβραμ έξελθε εκ της γης σου και εκ της συγγενείας σου και εκ του οίκου του πατρός σου και δεύρο εις την γήν, ήν αν σοι δείξω". Που τον έστελνε να πάει; Άγνωστο· στο άγνωστο, στο πουθενά ... στη γη που θα σού δείξω ... "τρέχα γύρευε". "Και επορεύθη Άβραμ, καθάπερ ελάλησεν αυτώ Κύριος".

Και τί του υποσχόταν ο Θεός; "καί ποιήσω σε εις έθνος μέγα και ευλογήσω σε". Δηλαδή "τόν δούλευε ψιλό γαζί!" Σε έναν άνθρωπο 75 χρονών που είχε μία στείρα γυναίκα, υποσχόταν να τον κάνει μεγάλο έθνος. Και του ζητούσε να παρατήσει γή, και συγγενείς, για να κερδίσει το ανέφικτο. Να χάσει, να θυσιάσει, να εγκαταλείψει το πατρικό σπίτι, για να πετύχει το αδύνατο. "Και επορεύθη Άβραμ ... ".

Μέχρι την στιγμή που του φανερώθηκε ο Χριστός τί ήταν ο Αβραάμ; σε ποιόν Θεό πίστευε; Όλοι οι άλλοι κάπου πίστευαν, στον ήλιο, τα άστρα, τα μοσχάρια, τα φίδια, τα δένδρα, τα βουνά. Αυτός, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο, δεν πίστευε στα ψευτοείδωλα. Όχι από έναν στείρο ψευτομηδενισμό, "δέν πιστεύω σε τίποτα επειδή ξέρω ότι δεν υπάρχει τίποτα". Σε αυτήν την περίπτωση ο άνρθωπτος κοροϊδεύει τον εατόν του. "Ξέρει ότι δεν υπάρχει τίποτα". Που το ξέρει; Το είδε; Είχε εμπειρία; Είδε τα πάντα όπως πραγματικά είναι και είδε ότι δεν υπάρχει τίποτα; Μάλλον πιστεύει ότι δεν υπάρχει τίποτα. Πιστεύει αυθαίρετα κάτι, εμπιστεύεται και αν ψάξει θα βρει ... τί θα βρεί; θα βρει σε τί τον βολεύει αυτή η πίστη στο "μηδέν". Το "μηδέν" μπορεί να νοηθεί μόνο ως αίτημα· μόνο σαν μια κίνηση προς το "μηδέν", αυτοαναίρεση, εκούσια ταφή.

Κάθεται κανείς άπνους, χωρίς τίποτα, χωρίς διάθεση για τίποτα, όλα που του δίναν δύναμη αναγνωρίζει ότι είναι ψεύτικα, είναι φαντάσματα· δόξα, χρήματα, απολαύσεις· γι’ αυτά ζεί, αν είναι ζωή αυτό. Κυνηγά τα χρήματα και κοροϊδεύει τον εαυτό του και τους άλλους πώς τα θέλει τάχα για τους άλλους. Πράγματι, όμως, δεν κρατά φράγκο για τον εαυτό του. Παίρνει, μαζεύει, και όπως τα παίρνει έτσι τα δίνει. "Προσφέρει". Προσφέρει στον εαυτόν του τη ψευδαίσθηση ότι κάτι κάνει, κάτι είναι. Χαίρεται και μόνο που βλέπει τα χρήματα. Δεν τα κρατάει για τον εαυτό του αλλά και μόνο που τα βλέπει που τα διαχειρίζεται, παρηγοριέται. Αν θελήσει να δει κανείς με ειλικρίνεια τα τάχα καλά έργα του, θα διαπιστώσει ότι συχνά δεν είναι και τόσο ανιδιοτελής ο κόπος του. Και αν θελήσει να απαρνηθεί όλα τα τάχα ... τίποτα δεν θα εμπνέει, τίποτα δεν θα δίνει δύναμη για ζωή, ... και μετά, μετά θα περιμένει σαν τον παράλυτο στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ μπάς και τον πετάξει κανένας στο νερό. Όλα τα "κάτι" φαντάζουν ένα μεγαλοπρεπές "τίποτα".

Κάθεται λοιπόν άπνους, κατά το δυνατόν (συνήθως κάτι ψιλοκινείται)· και περιμένει, περιμένει κάτι που μπορεί να έρθει, μπορεί και να μην έρθει. Πάντως διψάει για ζωή. Δεν είναι σαν το Βουδιστή ή όποιον άλλο ψευτομηδενιστή που το "μηδέν" το έχει αναγάγει σε αρχή σε "κάτι" και χαίρεται, να καταστρέφει τη ζωή. Διψάει για ζωή, σαν κάθε ζωντανό οργανισμό. Για ζωή και όχι για ψευτοπαρηγοριές, της στιγμής ψευτοχαρές που μόνο να κοιμίζουν ξέρουν.

Θέλω χρήματα για να χαρώ. Άρα δεν χαίρομαι τώρα. Διψάω για ζωή και πιστεύω ότι θα χαρώ με τα χρήματα. Ηλιθίως εμπιστεύομαι κάτι πολύ χρήσιμο προκειμένου να αγοράσω αυτοκίνητο, σπίτι, εξοχικό, αεροπλάνο, ελικόπτερο, σκάκι, καφέ ή σοκολάτα, μα αδύναμο να μου γεμίσει τη ζωή.

Ζούμε όπως ζούμε στην Ελλάδα. Αν λέγαμε σε κάποιον που ζεί στη Σιβηρία, χωρίς θέρμανση, στους μείον δεκατρείς, χωρίς ψωμί, που περιμένει με τις ώρες στην ουρά για ένα νεροζούμι, ότι από τον άλλο μήνα θα ζεί όπως εμείς θα τρελαινόταν από την χαρά του, θα περίμενε πώς και πώς τη μεγάλη εκείνη μέρα. Να φτάσει να ζεί όπως εμείς. Εμείς που αν μας έλεγε κανείς ότι από τον άλλο μήνα θα έχουμε δυο τρία δίσεκατομύρια θα τρελαινόμασταν από την χαρά μας, και θα περιμέναμε πώς και πώς εκείνη την ημέρα που θα ζούμε σαν αυτούς που έχουνε τα δις και έχουν μπαϊλντίσει από τη ζωή και προσπαθούν με του κόσμου τις παραξενιές και τα τρελά τα βίτσια να ξεγελάσουνε τη πείνα τους, τί δίψα τους, το θάνατο που κουβαλάνε μέσα στην κατ’ όνομα ζωή που ζούνε. Νοιώθω να μη ζώ τη ζωή μου, να μη χαίρομαι τη ζωή μου και εμπιστεύομαι τα χρήματα. Πιστεύω, ο αφελής πιστός, ο εύπιστος, πώς τότε θα χαρώ επιτέλους τη ζωή μου. Μά τα πιθάρια είναι τρύπια· όσο νερό και αν κουβαλούν του Δαναού οι κόρες ποτέ δεν θα γεμίσουν. Αχόρταγον το πάθος, αχόρταγος ο άνθρωπος. Φτιαγμένος για την ατελεύτητη, τη συνεχή ατέλειωτη τελείωση. Τον Άρτο της Ζωής διψά κι’ αχόρταγος θα μένει όσο στα κτιστά ορμά.

Το "μυριζόταν" φαίνεται ο Αβραάμ, πώς, ό,τι ο άνθρωπος μπορεί να καταφέρει, μπορεί να φανταστεί, μπορεί να συλλάβει, μπορεί να νοήσει, αποκλείεται να είναι θεϊκό. Αυτός φρόντιζε να κάνει ότι περνούσε από το χέρι του· να καθαρίζει τον εαυτό του από καθετί φθαρτό. Να στρέφεται προς το "μηδέν", το "τίποτα", το "Ούτις", το "έν οίδα ότι ουδέν οίδα". Διότι "επιστρέφοντες εις το μηδέν γινόμεθα "ύλη", εξ ής ίδιον εις τον Θεόν ημών είναι να δημιουργή". Τότε ο άνθρωπος είναι πρόσφορος, ανοικτός για να "αφουγκραστεί" και να δεχτεί ό,τι τυχόν έρθει, αν έρθει, όταν έρθει, Όποιον έρθει, ... τον Ελωχίμ, τον Ερχόμενο που τελικά ήρθε. Τον Κύριο μας και Χριστό που σταύρωσαν όχι οι άπιστοι Ρωμαίοι, ή κάποιοι βασιλείς· αυτοί "ένιψαν τας χείρας των"· αλλά οι πιστοί! οι φανατικά, τυφλά πιστοί, χαζόπιστοι, φαρισαίοι και ιερείς, και ο λαός, το θύμα τους.

Πολλοί, με αφέλεια, πιστεύουν όποιον βρεθεί μπροστά τους, ο άγιος Ιωάννης όμως της Κλίμακος μας προειδοποιεί: "πρό της εισόδου, είπερ τις πονηρία και φρόνησις παρ’ ημίν τυγχάνει, τον κυβερνήτην εξετάσωμεν, και ανακρίνωμεν, και ίν’ ούτως είπω, πειράσωμεν· ίνα μη τω ναύτη ως κυβερνήτη, και τω νοσούντι ως ιατρώ, και τω εμπαθεί, και τω πελάγει ως λιμένι περιπεσόντες, έτοιμον εαυτοίς ναυάγιον προξενήσωμεν". Αν πιστεύει κάποιος χωρίς να υπάρχουν ικανά πιστήρια, άλλης φύσεως, (όχι ανθρώπινα, συναισθηματικά, συμφεροντολογικά), καλόν είναι ... ίσως είναι καλύτερα να ... μη πιστεύει. Να ελευθερώνεται από τις όποιες προκαταλήψεις του, τα "κάλπικα νομίσματά" του, τις δήθεν αντικειμενικές του κρίσεις, και να περιμένει ξύπνιος. Ο Αβραάμ ήταν ο πιο ξύπνιος της εποχής του και αξιώθηκε να γίνει πατέρας πλήθους αν και είχε μοναδικό απόγονο τον Ισαάκ που δέχτηκε να θυσιάσει.

Φεβρουάριος 1999

Ειδωλολάτρες ή ιδεαλιστές; Στον Παράδεισο ο Αδάμ είχε να διαλέξει· αν έτρωγε από το δένδρο της γνώσεως του καλού και του κακού θα έχανε τη σχέση με το Θεό, αν δεν έτρωγε θα τη διατηρούσε· ή θα διάλεγε την υπακοή στο θέλημα του Θεού, την ταπεινή και ρεαλιστική άρνηση του "εγώ ξέρω" και θα ήταν φωτεινός καθρέπτης ή με την παρακοή, διαλέγοντας το "εγώ ξέρω", θα σκοτείνιαζε, θα πέθαινε, θα έχανε την θεία Χάρη. Το ξύλο της γνώσεως, ένα υλικό πράγμα. Από τη σχέση του ανθρώπου με ένα υλικό πράγμα καθορίστηκε η σχέση του με το Θεό. Αν έμενε στον Παράδεισο θα έτρωγε από το ξύλο της ζωής και θα γινόταν αθάνατος.

Για να γλυτώσουν τα παιδιά των Ισραηλιτών από την τελευταία πληγή του Φαραώ, τη θανάτωση των πρωτότοκων, έπρεπε οι Ισραηλίτες να βάψουν τις παραστάδες και το ανώφλι της εξώπορτάς τους με το αίμα του πασχαλιάτικου αμνού. Για να περάσουν την Ερυθρά ο Μωϋσής με το ραβδί του τη χτύπησε, και με το ραβδί του πάλι την έκλεισε και πνίγηκαν οι Αιγύπτιοι. Στην πηγή Μερρά γλύκανε το νερό βυθίζοντας ένα ξύλο. Με το ραβδί του χτύπησε το βράχο Χωρήβ και έτρεξε νερό. Καθόταν με απλωμένα τα χέρια έτσι που με το σώμα του να σχηματίζει το σχήμα του Σταυρού για να νικήσουν οι Ισραηλίτες τους Αμαληκίτες. Όταν οι κατασκήνωση τους γέμισε με δηλητηριώδη φίδια, έκανε ένα χάλκινο ομοίωμα φιδιού, το σήκωσε ψηλά σ’ ένα κοντάρι και όσοι το κοιτούσαν γλύτωναν. Επτά γύρους κάναν γύρω από την Ιεριχώ για να πέσουν τα τείχη της.

Είχε ανάγκη ο Κύριος το αίμα του αρνιού για να αναγνωρίσει τα σπίτια τους; Είχε ανάγκη το ραβδί του Μωϋσή; Γιατί τον ταλαιπωρούσε τον Μωϋσή να κρατάει τα χέρια του ανοιχτά; Είχε ανάγκη από τη γυμναστική του για να νικήσει ο λαός Του; Τί το ήθελε το χάλκινο ομοίωμα του φιδιού; ας έλεγαν ένα απλό "Κύριε ελέησον"; Γιατί τόση ζαλάδα;

Από την εποχή του Αδάμ βλέπουμε ότι ο Κύριος καθιερώνει δύο τρόπους επικοινωνίας με το δημιούργημα Του τον άνθρωπο· τον άμεσο και τον έμμεσο. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να δει τον Θεό. Δεν είναι μέσα στις δυνατότητες του. "Θεόν ουδείς εώρακε πώποτε". Δεν μπορούμε να δούμε τί εκπέμπουν οι τηλεοπτικοί σταθμοί. Δεν είναι μέσα στις δυνατότητες του σώματός μας. Αγοράζουμε μια τηλεόραση και ξεμπερδεύουμε. Ο π. Παΐσιος έλεγε: "εγώ έχω ασπρόμαυρη τηλεόραση ενώ ο Πορφύριος έχει έγχρωμη". Το μάτι όσο υγιές και αν είναι δεν μπορεί να δει αν δεν υπάρχει φώς. Το φως αντανακλάται στα αντικείμενα και δημιουργεί το αίσθημα της όρασης. Κάπως έτσι συμβαίνει και με το Θεό. Και πεντακάθαρος να είναι ο άνθρωπος, άσπιλος, αμόλυντος, τέλειος, μέγας ασκητής, Θεό δεν πρόκειται να δει αν δεν του δοθεί άνωθεν. "Εν τω φωτί Σου οψόμεθα φώς". Γι’ αυτό εκείνη η κατάσταση λέγεται και είναι θέωση. Τότε μόνο υπάρχει άμεση επικοινωνία κτιστού και ακτίστου, χάρη στον Θεάνθρωπο.

Εκτός όμως από την άμεση έχουμε και την έμμεση. Με κάποια διαδικασία, κάποια υλικά πράγματα γίνονται φορείς της άκτιστης Ενέργειας του Θεού. Άγια υλικά πράγματα. Αγιάστηκαν είτε χάρη στη μεσολάβηση κάποιου αγίου είτε χάρη στη μεσολάβηση κάποιου ιερέως ή εξ αιτίας του Μεγάλου Αρχιερέως Χριστού. Αυτό λέγεται μυστήριο. Υπάρχει κάτι που φαίνεται, η τελετή, το υλικό πράγμα, το κτιστό· και κάτι που δεν φαίνεται, η θεία Χάρη, το άκτιστο. Στην Εκκλησία καθημερινά ο πιστός έρχεται σε επαφή με τέτοια άγια υλικά πράγματα. Θεία Κοινωνία, αντίδωρο, αγιασμός, λαδάκι Ευχελαίου, Αγία Γραφή, άγια λείψανα κ.λπ. Ποιά είναι η διαφορά ανάμεσα σε ένα ποτήρι νερό και ένα ποτήρι αγιασμό; Ο αγιασμός είναι νερό σύν θεία Χάρη. Κανονικά θα έπρεπε κάθε φορά που διαβάζει κανείς την Αγία Γραφή να αισθάνεται ότι δέχεται την θεία Χάρη. Δεν γίνεται όμως μαγικά, αυτόματα. Μπαίνει στη μέση η ανθρώπινη συνέργεια. Και κάθε μέρα να πίνω ένα κιλό αγιασμό αν δεν αγωνίζομαι να καθαρίζω την καρδιά μου από τα εμφωλεύοντα πάθη και κυρίως από την υπερηφάνεια, δεν πρόκειται να νοιώσω τίποτα.

Η ανθρώπινη συνέργεια εκφράζεται ή με την αγάπη ή όταν λόγω πώρωσης της καρδιάς απουσιάζει η αγάπη με την όποια άσκηση, με τον σωματικό κόπο. Πάλι η καρδιά καλείται να πει το ναι δια της παραγωγής έργου. Ισχύει ο ασκητικός κανόνας: "δός αίμα λάβε πνεύμα". Βέβαια χρειάζεται προσοχή να μην αυτονομείται η όλη προσπάθεια και γίνεται πρωτάθλημα και ακυρώνεται το έργο λόγω της υπερηφάνειας. Από την άλλη μεριά υπάρχει το κόλπο της ταπείνωσης. "Τα καλά κόποις κτώνται" αλλά ο ταπεινός και άπιστος να είναι (σέ τέτοιο περιβάλλον μεγάλωσε) έχει παράθυρο μές στην καρδιά του ανοιχτό προς τον Θεό και σίγουρα θα λάβει Πνεύμα. "Κύριος υπερηφάνοις αντιτάσσεται, ταπεινοίς δε δίδωσιν χάριν"(Παρ. 3.34), "Εάν κάποιος (ο Εωσφόρος) χωρίς άλλο πάθος, με αυτό (υπερηφάνεια) μόνο από τον ουρανό έπεσε, να ζητηθεί μήπως, χωρίς άλλη αρετή, με μόνη την ταπείνωση είναι δυνατόν να ανεβαίνει κανείς στον ουρανό". Η υπερηφάνεια είναι το κατ’ εξοχήν "όχι" προς το Θεό γιατί ο καθρέπτης νομίζει ότι το φως είναι δικό του και αποστρέφεται τον ήλιο. Η ταπείνωση είναι το κόλπο που κράζει "ναί".

Πριν φτάσει λοιπόν κάποιος στην άμεση δια της θεώσεως επικοινωνία με τον Θεό έχει στη διάθεση του την έμμεση, μέσω των αγίων υλικών πραγμάτων. Με αυτόν τον τρόπο της έμμεσης, μέσω των αγίων υλικών πραγμάτων, επικοινωνίας εξασφαλίζεται η δυνατότητα να λέει ο θνητός ναι στον Κύριο του και Θεό καθώς αν προτιμά να δύναται να πει και όχι. Αυτή η έμμεση επικοινωνία δίνει τη δυνατότητα να πούμε ναί, γιατί ... "εντάξει, θέλω να πω ναί, στο Θεό, θέλω ... αλλά που θα Τον βρώ;" Πηγαίνει λοιπόν κανείς στο Ναό, και με τη συμμετοχή του στην καθημερινή λατρεία της Εκκλησίας εκφράζει αυτό το "ναί" μέχρι να του δοθεί η δωρεά της άμεσης μαζί Του κοινωνίας. Στην αντίθετη περίπτωση πάλι έχει την δυνατότητα να τραβήξει ένα Χ, τα διαγράφει όλα με μία μονοκονδυλιά, "άσε μας, παραμύθια για γιαγιάδες και παιδιά είναι όλα αυτά", αναφωνεί και πάει έληξε το θέμα. Δεν υπάρχει απόδειξη, το μόνο που βλέπει είναι ψωμάκι, κρασί, νερό, λαδάκι, γράμματα, όστα. Πάνσοφα εξασφάλισε τη δυνατότητα του "ναί", και διαφύλαξε κι’ αυτήν του "όχι", μια και δεν υπάρχει απόδειξη καμμιά στην αμεσότητα, στον κόσμο των κτιστών, περί του άκτιστου Θεού.

Την πρώτη Κυριακή της Σαρακοστής γιορτάζει η Εκκλησία την Κυριακή της Ορθοδοξίας. Γιορτάζουμε την αναστήλωση των Εικόνων. Τον 8^ο και 9^ο αιώνα μ.Χ. συντάραξε τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία η εικομαχική έριδα. Τη λήξη εκείνης της φοβερής κρίσης μας θυμίζει η Εκκλησία την πρώτη Κυριακή της Νηστείας. Οι Εικονομάχοι αρνιόνταν ακριβώς αυτή τη δυνατότητα για έμμεση σχέση. Τη θεωρούσαν ειδωλολατρία. Την αφορμή την είχαν δώσει βέβαια οι Εικονολάτρες. Αυτοί έκαμναν παράλογη χρήση των υλικών πραγμάτων, παγανιστική. Η Εκκλησία καθιέρωσε να χρησιμοποιούμε τα πράγματα με την φυσιολογική τους χρήση. Αυτοί έξυναν τη μπογιά από τις εικόνες και την έπιναν μέσα στο νερό για να τους περάσει το κεφάλι. Αν θέλεις να σού περάσει το κεφάλι πίνοντας κάτι, ζητώντας την επέμβαση της θείας Χάρης, υπάρχει ο αγιασμός, γιατί την καταστρέφεις την εικόνα; Η φυσιολογική χρήση του ξύλου δεν είναι η βρώση και η πόση. Βλέπε την εικόνα και άντε φίλα την, όπως φιλάει κανείς αγαπημένων προσώπων τις φωτογραφίες. Η ζωγραφιά δεν είναι για χόρτασμα ... Στην μια περίπτωση είχαμε παράλογη χρήση και στην άλλη άρνηση οποιασδήποτε δυνατότητας για χρήση. Εικονολάτρες και Εικονομάχοι. Οι παρατάξεις όμως δεν ήταν δύο αλλά τρείς· αυτοί οι δυο και οι Εικονόφιλοι. Οι Εικονόφιλοι είναι που επικράτησαν τελικά και πρέσβευαν τη χρήση μεν των υλικών πραγμάτων αλλά με την προϋπόθεση πώς η τιμή θα μεταβαίνει στο πρωτότυπο. Δεν φιλάμε την εικόνα ως είδωλο - θεό αλλά γιατί αγαπάμε τον εικονιζόμενο άγιο. Δεν πίνουμε τον αγιασμό γιατί είναι θεός αλλά επειδή είναι φορέας της άκτιστης θείας Χάρης. Και όλη αυτή η σχέση με τα άγια υλικά πράγματα δεν λειτουργεί μαγικά. Διαβάζει κανείς την Αγία Γραφή και λόγω της αγάπης, της όποιας άσκησης, της ταπεινής καρδιάς εκτός από τα νοήματα που καταλαβαίνει νοιώθει μέσα στην καρδιά μια ζεστασιά, μια ζάλη, μία ρύθμιση. Διαβάζει την Γραφή και μέσω της αγιασμένης ύλης της γραφής τρέφεται η ύπαρξή του όλη. Την Κυριακή δηλαδή της Ορθοδοξίας διασφαλίστηκε η χρήση των εικόνων από την Εκκλησία και όχι μόνο. Η Εκκλησία διαφύλαξε ένα βασικό της τρόπο. Υπάρχει η δυνατότητα της έμμεσης επικοινωνίας με τον άκτιστο Θεό, υπάρχουν τα μυστήρια, τα άγια υλικά πράγματα, οι φορείς της θείας Χάρης· το σώμα αγιάζεται κι’ αυτό.

Τη δεύτερη Κυριακή της Σαρακοστής η Εκκλησία τιμά τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά.Μας θυμίζει ότι αυτή η θεία Χάρη δεν είναι κάτι που "γίνεται και απογίνεται" κάποιο δημιούργημα, κάποιο κτίσμα και άρα "χείρων νοήσεως" αλλά η άκτιστη Ενέργεια του Θεού.

Την τρίτη είναι της Σταυροπροσκυνήσεως. Στο μέσον της Σαρακοστής μας δίνει η Εκκλησία να προσκυνήσουμε το Σταυρό για να πάρουμε δύναμη να συνεχίσουμε τον αγώνα της νηστείας, αφού προηγουμένως μας προετοίμασε να τον προσκυνήσουμε σωστά. Ούτε σαν είδωλο, αυτόφωτο θεό, ούτε σαν σκέτο σύμβολο, ένα νεκρό αναμνηστικό του Αρχηγού της πίστης. Προσκυνάμε το Σταυρό, φιλάμε την απόδειξη της άπειρης αγάπης Του, φιλάμε το τρόπαιο της νίκης Του πάνω στο θάνατο, "θανάτω θάνατον πατήσας" και ζητάμε να μεθέξουμε του μυστηρίου του Σταυρού. Ζητάμε τη θεία Χάρη. Στην Εκκλησία δεν υπάρχει ούτε παγανισμός (θεοποίηση της ύλης, του σώματος) ούτε ιδεαλισμός (υποτίμηση της ύλης, του σώματος) υπάρχει η κεφαλή Της, ο Θεάνθρωπος ("ο Λόγος σάρξ εγένετο και εσκήνωσεν εν ημίν") και τα μέλη Της, οι άγιοι και οι δούλοι του εσφαγμένου Αρνίου θεραπευόμενοι θνητοί, αυτοί που συνειδητά ή ασυνείδητα (σάν τα μικρά παιδιά) τρέφονται απ’ των αγγέλων την τροφή. Ζωντανά μέλη της Εκκλησίας δεν είναι ούτε όσοι ιδεαλιστικά πιστεύουν - αποδέχονται τις "αρχές" Της, ούτε όσοι παγανιστικά τηρούν τα έθιμα Της σαν κάτι μαγικό. Μέλη της Εκκλησίας είναι οι Εικονόφιλοι που προσκυνούν την άχραντον Εικόνα Του αιτούμενοι συγχώρησιν των πταισμάτων τους.

Μάρτιος 1999

Μαύρες τρύπες. Αστρικά σώματα με εξαιρετικά ισχυρό πεδίο βαρύτητας. Προέρχονται από το "θάνατο" μεγάλων άστρων και έχουν τόσο ισχυρό πεδίο βαρύτητας που δεν επιτρέπουν ούτε στο φως να διαφύγει. Απόλυτο σκοτάδι.

Στην ηθική δεν υπάρχει άσπρο μαύρο. Μπορεί ένας να κάνει δέκα θαύματα και να πάει στη κόλαση, και άλλος δέκα εγκλήματα και να πάει στο παράδεισο, όπως έλεγε ο π. Παΐσιος. Ποιός ξέρει σε τί πεζοδρόμια μεγάλωσε ο δεύτερος και ήταν να κάνει εκατό εγκλήματα, ένιωθε όμως ότι κάτι δεν πάει καλά, προσπάθησε να κρατηθεί και η περιορισμένη, κτιστή ανθρώπινή του δύναμη τόσο κατάφερε, έκανε μόνο δέκα εγκλήματα. Επειδή έτυχε να μεγαλώσει μακρυά από την Εκκλησία δεν μπόρεσε να εκμεταλλευτεί την παντοδύναμη θεία Χάρη, την άκτιστη, πανσθενουργό, θεραπευτική δύναμη που δωρεάν προσφέρει ο Χριστός μέσω των μυστηρίων της Εκκλησίας Του. Κοινωνικά είναι εγκληματίας, για το Θεό ό,τι μπορούσε έκανε. Πηγαίνει στον παράδεισο. Ο πρώτος, πάλι, ποιός ξέρει σε τί εκκλησίες μεγάλωσε και αν ανταποκρινόταν θα έκαμνε εκατό θαύματα. Ας πούμε για να κάνει ένα θαύμα έπρεπε να προσευχηθεί δύο ώρες. Βαρέθηκε, δεν αξιοποίησε όλες τις ευκαιρίες που είχε. Ενώ μπορούσε να κάνει εκατό έκανε μόνο δέκα θαύματα. Για τη κοινωνία είναι άγιος, για το Θεό δεν ανταποκρίθηκε και πάει στη κόλαση. Ο ένας ξεκινάει από το σύν εκατό και καταλήγει στο σύν τριάντα. Η κίνηση του είναι αρνητική κατά μείον εβδομήντα. Ο άλλος ξεκινάει από το μείον εκατό και καταλήγει στο μείον εξήντα. Η κίνηση του είναι θετική κατά σύν σαράντα. Για όποιον κρίνει στηριζόμενος σε αντικειμενικά ηθικά κριτήρια, στα φαινόμενα, στα εξωτερικά γεγονότα, το σύν τριάντα είναι ανώτερο από το μείον εξήντα. Ο Θεός όμως ο ετάζων καρδίας και νεφρούς, ο παντογνώστης Κύριος, που γνωρίζει το πλάσμα του όπως κανένας άλλος, κρίνει δίκαια. Το "μή κρίνετε ίνα μη κριθήτε" δεν είναι ηθικός κανόνας, μια οδηγία καλής συμπεριφοράς. Το να κρίνουμε απλώς είναι αντιεπιστημονικό. Ούτε για τον εαυτό μας δεν ξέρουμε από που ξεκινήσαμε, τί θα μπορούσαμε να είχαμε πετύχει και τί σημαίνει η όποια προσπάθεια κάναμε. Κάποιος έλεγε ότι στη Μέλλουσα Κρίση θα συγκλονιστούμε όταν θα δούμε τί θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει και τί κάναμε. Πώς θα μπορούσαμε να είχαμε περάσει τη ζωή μας αν ποθούσαμε να γίνεται το θέλημα Του και δεν αλλιώναμε το δρόμο της ζωής μας με τα χαζά μας θέλω, νομίζω, ξέρω. Θα δούμε το χάλι μας και τί ζημιά προκλήθηκε εξαιτίας μας στο κόσμο όλο και από την άλλη το πώς θα είμασταν και τί αποτελέσματα θα είχε φέρει αυτό στην ανθρωπότητα αν εν μετανοία περνούσαμε το βίο μας.

Στην ηθική λοιπόν δεν υπάρχει άσπρο μαύρο γιατί η ανθρώπινη κρίση είναι ελλιπής, δεν διαθέτει ο άνθρωπος τις απαραίτητες προϋποθέσεις, πληροφορίες για να εκφέρει δίκαιη κρίση. Βλέπει μόνο την κορυφή του παγόβουνου, τα φαινόμενα, τις πράξεις, άντε και κανά δυο εσωτερικές κινήσεις άμα κατέχει από ψυχαναλυτικά κολπάκια. Δεν μπορεί όμως να ξέρει, ούτε για τον εαυτό του, τί θα μπορούσε να έκαμνε και σε ποιό βαθμό ανταποκρίθηκε. Όμως "ουδείς δύναται δυσί κυρίοις δουλεύειν· ή γαρ τον ένα μισήσει και τον έτερον αγαπήσει, ή ενός ανθέξεται και του ετέρου καταφρονήσει· ου δύνασθε Θεώ δουλεύειν και μαμωνά". Υπάρχει άσπρο μαύρο στη καρδιά μας. Εκεί παίζεται το παιχνίδι. Κάθε μας επιλογή και η πιο ουδέτερη ηθικά τείνει προς μια κατεύθυνση. Δύο είναι τα άκρα, το φως και το σκοτάδι. Το άκτιστο θείο φως η αληθινή ζωή, χαρά, έμπνευση, και το σκοτάδι, τα ψεύτικα κτιστά φώτα της ηδονής, του πλούτου, της δόξας που ή σε λίγο σβήνουν ή μετά από λίγο τα συνηθίζουμε και θέλουμε και άλλο, και άλλο, και πιο πολύ, και καταλήγει ο ταλαίπωρος θνητός αιχμάλωτος της ίδιας της ζωής του, σαν εκείνες τις κόρες του Δαναού που τιμωρήθηκαν ξεπατωμένα κιούπια να γεμίζουν.

Πλαστήκαμε για να γίνουμε δεύτεροι ήλιοι και όταν ο Αδάμ παράκουσε, κατάντησε μια μαύρη τρύπα (black hole). Φυσική μας κατάσταση είναι, η αγάπη σαν τον ήλιο να ακτινοβολεί και να θερμαίνει, να ζωογονεί το γύρω χώρο. Κανονικά, η αγάπη πρέπει να λάμπει προς τα έξω, φιλοθεία και φιλανθρωπία, αγάπη για όλους και για όλα και τα πιο ασήμαντα και τα πιο μικρά, αγάπη δίκαιη με ιεράρχηση, όχι οικολογία, κούφια λόγια περί του οίκου μας (γιά να γλυτώσει ένα δένδρο σκοτώνω δυο ανθρώπους), αλλά παροχή ενέργειας που φέρνει τη ζωή, καθρέπτης που τα κτιστά τα σώζει, τα λούζει με το άλλο φώς· την Αυτοζωή. Λόγω της πτώσης, όμως, πάθαμε βραχυκύκλωμα. Η αγάπη στρέφεται ξανά στον εαυτό της. Αγαπάμε υπερβολικά τον εαυτούλη μας. Αντί να κατευθύνεται προς τα έξω στριφογυρνά προς τα μέσα. Γίνεται φιλαυτία. Το μόνο που ζητάμε είναι να μας αγαπάνε, να μάς, να μάς. Το φυσικό μας ήταν, τρεφόμενοι από το άκτιστο να ακτινοβολούμε σαν άλλοι ήλιοι, αλλά το "εγώ ξέρω" μας κατάντησε black hole. Δεν αφήνει τίποτα να διαφύγει. Φίλαυτα, εγωκεντρικά όλα και όλοι για μένα ωφείλουν να υπάρχουν. Πλανητάρχης, ο καθένας μας.

Ριχτήκαμε στη γη και ζούμε βιώνοντας το θάνατο. Όλη μας η ζωή μια προπόνηση. Κάθε στιγμή καλούμαστε να διαλέγουμε το Θεό ή το μαμωνά. Με ποιόν θα πάμε και ποιόν θα αφήσουμε. Σιγά σιγά εθιζόμαστε. Συνηθίζουμε. Άλλος μαθαίνει να είναι δεκτικός στη θεία Χάρη, στην άκτιστη θεία ενέργεια· άλλος εξοικιώνεται με το κτιστό σκοτάδι, το φως της αμαρτίας. Σε ακραίες περιπτώσεις (μάγοι, σατανιστές, πλανεμένοι), ο άνθρωπος έχει να κάνει με σατανική ενέργεια. Κτιστή ενέργεια δηλαδή που προέρχεται από συγκεκριμένο δαίμονα. Συνήθως όμως συμβαίνει κάτι άλλο. Αμαρτία είναι η κίνηση του ανθρώπου προς λάθος κατεύθυνση (αμαρτία=αστοχία). Λέω, εγώ ξέρω, δεν έχω ανάγκη το θέλημα Του, και προσπαθώ να γίνω θεός με κτιστά μέσα. Αυτό είναι λάθος όχι ηθικό αλλά επιστημονικό, πραγματικό, οντολογικό. Ανάμεσα στα κτίσματα και τον άκτιστο Θεό υπάρχει τεράστια διαφορά, τεράστια απόσταση, άβυσσος. Το κτιστό είναι αδύνατον να προσεγγίσει το άκτιστο. Εκτός εάν το άκτιστο θελήσει και φανερωθεί. Η όποια αυτόνομη προσπάθεια του ανθρώπου να πετύχει την αυτοθεοποίηση του είναι ανοησία, αμαρτία. Κάθε αμαρτία σβήνει το φώς, νεκρώνει τη ψυχή, είναι θάνατος. Η ηδονή, η όποια χαρά προκαλείται, δεν είναι αληθινή. Μά αφού χαίρομαι, "τή βρίσκω" πραγματικά, είναι αυτό ψέμα; Δεν είναι ψέμα, πραγματικό είναι, αλλά δεν είναι αληθινό με την αρχική σημασία της λέξης. Αλήθεια = α+λήθη· αλήθεια, αυτό που δεν ξεχνιέται που δεν τελειώνει ποτέ. Το μόνο που μπορεί να δώσει αληθινή χαρά, ζωή, απόλαυση, έμπνευση είναι το άκτιστο θείο φώς, αυτό που δεν φθείρεται, παρά μόνο, από την αμαρτία σβήνει. Έτσι, αμαρτάνοντας, ο άνθρωπος συνηθίζει, εξοικειώνεται, εθίζεται να έχει πάρε δώσε με δαιμονιώδη πλέον ενέργεια. Δαίμονας είναι άγγελος χωρίς θεία Χάρη. Η ψυχή είναι σαν άγγελος και όταν αμαρτάνει χάνει τη θεία Χάρη, η όποια δηλαδή ενέργειά της είναι πλέον δαιμονιώδης (δαίμων+είδος)· όχι δαιμονική, δεν υπάρχει συγκεκριμμένος δαίμονας που την προκαλεί αλλά είναι της ίδιας τάξεως, του ίδιου είδους, δαιμονική ως προς το είδος, δαιμονιώδης.

Όταν ξεψυχήσουμε θα κληθούμε να διαλέξουμε, μια για πάντα, με ποιόν θα πάμε και ποιόν θα αφήσουμε. Εκείνη η επιλογή μας θα έχει αιώνιες συνέπειες. Από τη μιά, με κάποιο τρόπο, ο Χριστός, η θεία Χάρη· εκκλησία, εικόνες, θυμιατά, απλώς ένα ωραίο φως στο βάθος του τούνελ ... Κύριος οίδεν. Από την άλλη τα "τελώνια", η ζωή μας όλη, χρήματα, δόξες, ηδονές, φαντάσματα, τα όποια πάθη μας. Όπου διαλέξουμε να πάμε εκεί θα μείνουμε για πάντα. Στη κόλαση· τυφλοί και με εγκαύματα, στον ήλιο να μας καίει. Ή στο παράδεισο· τον ίδιο ήλιο να χαιρόμαστε θεραπευμένοι, με μάτια υγιή. Θα πει κανείς: "κοίτα να σού πώ, δεν πιστεύω αυτά που λέει η Εκκλησία για Μέλλουσα Κρίση και αιώνια ζωή. Αλλά για το ένα τοις εκατό που τυχόν θα είναι έτσι τα πράγματα, θα το θυμάμαι, θα το βάλω καλά στο μυαλό μου. Αν τυχόν μετά που θα πεθάνω δώ ότι είχε δίκιο η Εκκλησία, χαζός είμαι; Θα πάω με τον Χριστό". Μόνο που τότε δεν θα λειτουργεί το μυαλουδάκι μας, το κομπιούτερ θα έχει κλείσει. Τότε αυθόρμητα η ψυχή θα πάει εκεί που έχει συνηθίσει να πηγαίνει. Γι’ αυτό η Εκκλησία μας τονίζει, στη καρδιά παίζεται το παιχνίδι. Καρδιά, το κέντρο. Το κέντρο του σώματος, το κέντρο της ψυχής (ότι έχει απομείνει από την ταλαίπωρη ψυχή μας ζωντανό, εν ενεργεία). "Καρδιά ο χώρος που δημιουργείται με την άσκηση και στον οποίο φανερώνεται ο Θεός". Το ναί, το λέμε, ή με την αγάπη, ή με την άσκηση (όταν δεν έχω ακόμη αποκτήσει την αγάπη), και έτσι συνηθίζουμε τη σχέση με τη θεία Χάρη, στη καρδιά με πόνο και με κόπο, με πένθος ή και ζάλη.

Ο Χριστός ήρθε για να νικήσει το θάνατο. Θανάτω θάνατον πατήσας. Σαν άνθρωποι, απόγονοι του Αδάμ γεννιόμαστε μαύρες τρύπες, άσχετα με την τυχόν ατομική αξία μας ηθική ή άλλη. Καλοί κακοί, ενάρετοι καθάρματα, γλυκούληδες και άξεστοι, μέσα μας κουβαλάμε το θάνατο. Ριγμένοι στη ζωή προς θάνατον. Ο πατέρας μας έπαθε Aids, μοιραία το κληρονομήσαμε και μείς. Δεν κληρονομήσαμε την ενοχή αλλά τη συνέπεια. Από αυτή τη συνέπεια ήρθε να μας γλυτώσει ο Χριστός. Να ενώσει το κτιστό με το άκτιστο, ο Θεάνθρωπος. Έλαμψε ο νοητός ήλιος της δικαιοσύνης, ήρθε ο νέος Αδάμ. Τώρα όσοι θέλουν, με το βάπτισμα, διαλέγουν να γίνουν απόγονοί Του, και με τη συνεχή μετάνοια, την αλλαγή του νού, το "εγώ φταίω", κατεβαίνουν σιγά σιγά στην αντεστραμμένη πυραμίδα, που είναι η ανθρωπότης όλη, με κορυφή της, κάτω, τον Χριστό ο οποίος φορτώνεται τις αμαρτίες όλων των θνητών. Στην αρχή αναλαμβάνουν τα δικά τους λάθη, μετά του άλλου, του διπλανού, του παραδίπλα και τέλος πενθούν με δάκρυα καυτά της μετανοίας για όλων των θνητών τη νέκρωση, τον Άδη. Δια της προσευχής υπέρ του κόσμου όλου, των ανθρώπων που έζησαν και θα ζήσουν από τον Αδάμ μέχρι τη Δευτέρα Παρουσία, πλησιάζουν στη κορυφή της αντεστραμμένης πυραμίδας και από φίλαυτες black holes γίνονται φιλότιμα παιδιά του Ήλιου, ήλιοι λαμπροί που τα κτιστά φωτίζουν.

Μάρτιος 1999

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΕΘΕΣΠΙΣΕ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ ΙΑ’ ΑΙΩΝΟΣ ΕΠΙ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΟΝΟΜΑΧΟΥ (1042-1052) ΚΑΙ ΚΑΘΙΕΡΩΣΕ ΕΠΙ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΟΣ ΑΛΕΞΙΟΥ ΚΟΜΝΗΝΟΥ την εορτή των ΤΡΙΩΝ ΙΕΡΑΡΧΩΝ.

ΑΠΟ ΤΟ 1842 ΜΕ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΚΛΗΤΟΥ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ εορτάζεται στην σύγχρονη Ελλάδα.

Το Συναξάρι της ημέρας που διαβάστηκε στον όρθρο γράφει: "Τη Λ' του αυτού μηνός μνήμη των εν αγίοις Πατέρων ημών και οικουμενικών διδασκάλων, Βασιλείου του Μεγάλου, Γρηγορίου του Θεολόγου και Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Στη συνέχεια προς τιμήν τους παραθέτει 33 στίχους ενώ συνήθως έχει 2-3 για κάθε άγιο που γιορτάζει.

Είναι δίκαιο, λέει, να υμνούμε μαζί τους τρεις Εωσφόρους (Εώς = Ανατολή) τους τρεις δηλαδή που φέρνουν την Ανατολή, αυτούς που γίνονται στη ζωή μας πηγή του Φωτός της Τρισηλίου Θεότητος. Οι άνθρωποι είχαν χάσει τη πίστη στο Θεό και πίστευαν στα είδωλα, στα κτίσματα· όμως οι τρεις μας πείθουν να λατρεύουμε την αγία Τριάδα· ο Γρηγόριος σαν να πνέει πύρ, φλογερός μας ανασηκώνει τους λιπόθυμους από τα πάθη· αναπνοή μας δίνουνε του Βασιλείου οι λόγοι και ο χρυσός στη καρδιά και το στόμα μας ξεκουράζει από την ταλαιπωρία που μας προκαλούν τα πάθη. Λάμποντας τρισήλιος λάμψη από τα γήϊνα μας ανυψώνουν τους θνητούς.

Των Τριών Ιεραρχών σήμερα συγκεντρωθήκαμε στο Ναό να γιορτάσουμε τους προστάτες της Παιδείας και η Εκκλησία μας μιλάει για τους τρεις μεγίστους φωστήρες, τις τρεις πηγές κατά χάριν του Φωτός της Τρισηλίου Θεότητος, που ποτίζουν την κτίσιν πάσαν με τα νάματα της θεογνωσίας.

Μήπως έχει γίνει κάποιο λάθος; Τί σχέση μπορεί να έχει η γιορτή της Παιδείας με τα πάθη που μας σκοτώνουν με το Φώς του Θεού που μας ανασταίνει;

Κατ’ αρχήν σαν άνθρωποι οι Τρείς Ιεράρχες, όπως όλοι γνωρίζουμε, συγκαταλέγονταν στους μορφωμένους της εποχής τους. Ο Χρυσόστομος έζησε αρχικά στην Αντιόχεια όπου εξάσκησε για λίγο το δικηγορικό επάγγελμα με τόση επιτυχία ώστε έγινε περιζήτητος στους κοσμικούς κύκλους της ελληνιστικής αυτής μεγαλούπολης. Ο Βασίλειος σπούδασε στην Καισάρεια, την Κωνσταντινούπολη και την Αθήνα, όπου έμεινε τέσσερα χρόνια μελετώντας φιλολογία, φιλοσοφία, νομικά, ρητορική, γεωμετρία, αριθμητική, αστρονομία, μουσική, ιατρική· άσκησε στην πατρίδα του το επάγγελμα του συνηγόρου με τόση επιτυχία που ανακηρύχτηκε δάσκαλος της ρητορικής. Τέλος ο Γρηγόριος σπούδασε στην Καισάρεια, την Αλεξάνδρεια και την Αθήνα, όπου έμεινε έξι χρόνια σπουδάζοντας φιλολογία, φιλοσοφία, νομικά, αριθμητική, γεωμετρία, μουσική και μάλιστα τον τελευταίο χρόνο δίδασκε, μια και του προσφέρθηκε καθηγητική έδρα στην Αθήνα.

Μορφωμένοι λοιπόν οι Τρείς Ιεράρχες στο μυαλό. Όμως για την Εκκλησία μας το μυαλό δεν είναι παρά το σωματικό όργανο του ανθρωπίνου λόγου. Το παιχνίδι παίζεται αλλού· κέντρο του ανθρώπου είναι αυτό που οι άγιοί μας λένε καρδιά· θα λέγαμε ότι οι σύγχρονοι ονομάζουν ασυνείδητο ή υποσυνείδητο, το σκοτεινό σπήλαιο, το υπόγειο που κρύβεται κάτω από το περιποιημένο διαμέρισμα της συνείδησής μας. Ο εσωτερικός μας εαυτός απ’ όπου πηγάζουν τα συναισθήματα, οι σκέψεις, οι επιθυμίες και οι "ορμές", που κατευθύνουν την ζωή μας. Αυτόν τον εσωτερικό μας εαυτό, την καρδιά προσπαθεί να καλλιεργήσει η Εκκλησία με την δικιά της Παιδεία. Προσπαθεί να μας ελευθερώσει από τα πάθη, τις εσωτερικές μας αρρώστιες, τις κακές συνήθειες, τα απωθημένα αν θέλετε, ώστε να αρχίσουμε να νοιώθουμε την ζωή που φέρνει το Φώς του Χριστού, την Ανάσταση.

Αυτής της παιδείας κυρίως προστάτες οι Τρείς Ιεράρχες, της παιδείας της καρδιάς, που καθαρίζει τον άνθρωπο, τον φωτίζει, τον κάνει κατά χάριν Θεό· δίκαια γιορτάζονται σαν προστάτες και της δικιάς μας της παιδείας, της παιδείας του μυαλού· γιατί την προστατεύουν από λοξοδρομήσεις γιατί μας προστατεύουν από την απολυτοποίησή της.

Οι Τρείς Ιεράρχες πέτυχαν την ιδανική ισορροπία εφαρμόζοντας το ρητό, "τα του καίσαρος τω καίσαρι και τα του Θεού τω Θεώ" στο θέμα της παιδείας. Έδωσαν στο μυαλό τις γνώσεις που χρειαζόταν για να καλλιεργηθεί, να γίνει κοφτερό μαχαίρι, και στη καρδιά την κάθαρση· καλλιέργησαν την πίστη, την ελπίδα και την αγάπη· πλημμύρισε το είναι τους με το Φώς του Χριστού που είναι Αγάπη· έτσι ώστε αυτό το οξύ όργανο, το κοφτερό μαχαίρι, το δυνατό μυαλό, να μην πληγώνει, να μην σκοτώνει αναίσθητα τον συνάνθρωπο, αλλά να τεμαχίζει τον Άρτο της Ζωής και να Τον προσφέρει με πόνο, σταυρικά, για να ζήσει ο κόσμος.

Χρησιμοποίησαν το καλλιεργημένο μυαλό για να εκφράσουν αυτά που ένοιωθαν, Αυτόν που ζούσε μέσα στην καρδιά τους. Το Άγιο Πνεύμα φωτίζει τις καθαρές καρδιές τους. Ζούν την Αποκάλυψη ενώνονται με τον Άγιο Τριαδικό, τον ζώντα Θεό, κι έτσι μπορούν να μιλήσουν, να γράψουν, να διδάξουν, να ψάλλουν την δόξα του Ονόματός Του. Πηγή η θεία Χάρη, η Αποκάλυψη, η Ζωή, το Φώς που δέχονται μεσ’ στη καθαρή καρδιά, μέσα στο κέντρο της υπάρξεώς τους· αλλά δεν χάνεται ο άνθρωπος, το μυαλό, οι γνώσεις, η ευαισθησία τους· αξιοποιούνται δίνουν σώμα σύγχρονο στον Σαρκωθέντα Υιό και Λόγο του Θεού.

Και το Συναξάρι τελείωνει: "των τριών τούτων πρεσβείαις, Χριστέ ο Θεός ημών και πάντων των αγίων τας των αιρέσεων επαναστάσεις κατάβαλε -δηλαδή αυτών που με το δυνατό μυαλό τους μόνο χωρίς την φώτιση στην καθαρή καρδιά, χωρίς την Αποκάλυψη, προσπαθούν να καταλάβουν το Θεό και λοξοδρομούν, τις επαναστάσεις ταπείνωσε- και ημάς εν ομονοία και ειρηνική καταστάσει διαφύλαξον και της ουρανίου βασιλείας αξίωσον. Βοήθησέ μας μέσα σε ειρήνη και ομόνοια να ζούμε και αξίωσέ μας της ουρανίου σου βασιλείας. Αξίωσέ μας να καθαριστούμε ώστε να μπορέσουμε να νοιώσουμε μέσα μας την ενέργεια της τρισηλίου θεότητος.

Ιανουάριος 1988

 

 

 

 

 

 

25^η ΜΑΡΤΙΟΥ

25^η Μαρτίου· αρχή της απελευθέρωσης του ανθρωπίνου γένους από την κυριαρχία του θανάτου, αρχή του απελευθερωτικού αγώνα των Ελλήνων.

Για την περίοδο του αγώνα, από τα κείμενα που διασώθηκαν, προβάλλουν μια σειρά διαπιστώσεις σχετικά με την Επανάσταση και το μαχόμενο ελληνισμό:

Όλες οι μεγάλες Δυνάμεις, αρχικά καταπολέμησαν την Επανάσταση και υπερασπίσθηκαν την ακεραιότητα της οθωμανικής αυτοκρατορίας. "Όταν όμως διαπίστωσαν ότι η Επανάσταση δεν ξεριζώνεται προσπάθησαν, κάθε μια για λογαριασμό της, να εξασφαλίσουν τον πολιτικό έλεγχο της χώρας με επιδέξιες επεμβάσεις, με τα Κομιτάτα, με τις υπονομεύσεις και τους εμφυλίους πολέμους."

"Η Επανάσταση άρχισε χωρίς καμμιά στρατιωτική προετοιμασία. Ξέσπασε όμως στην κατάλληλη στιγμή. Ποτέ ώς τότε δεν είχε αντιμετωπίσει η Πύλη τόσους κρίσιμους εσωτερικούς περισπασμούς και τόσες εξωτερικές περιπέτειες."

"Όλοι οι ηρωισμοί, όλες οι θυσίες ήταν εθελοντικές. Για του Χριστού την πίστη την αγία και της πατρίδος την ελευθερία, με καρδιά, από φιλότιμο. Ασύντακτοι και απειθάρχητοι χωριάτες και θαλασσινοί κατατρόπωσαν τουρκικές στρατιές, αναχαίτισαν εισβολείς, εξόντωσαν οργανωμένα εχθρικά τμήματα, καταναυμάχησαν στόλους. Φαινόμενο μοναδικό στην ιστορία. Όπου εφαρμόστηκε η ευρωπαϊκή μέθοδος πολέμου οδήγησε - σχεδόν πάντοτε - σε συμφορές. Από την μάχη του Πέτα ως τη μάχη του Ανάλατου."

"Η απελευθέρωση ήταν αποτέλεσμα της απέραντης καρτερίας του ελληνικού λαού, της ανεξάντλητης αντοχής του. Έφθασε στα όρια του ολοκληρωτικού αφανισμού ο λαός αλλά δεν προσκύνησε. Κανείς από τους ξένους δεν πίστευε στη νικηφόρα έκβαση του Αγώνα. "Δεν έχω ούτε την ελάχιστη ελπίδα για ευνοϊκή λύση", έγραφε στις 22 Ιανουαρίου 1827 ο Hamilton στον Αρμοστή των Επτανήσων Adams."

"Αυτή η καρτερία, η μέχρι θανάτου αντίσταση του λαού έφερε, κάτω από την πίεση της φιλελεύθερης παγκόσμιας κοινής γνώμης, τη διεθνή συμφωνία για τη δημιουργία ανεξάρτητου ελληνικού κράτους, μικρού όμως σε έκταση και πληθυσμό και ανίσχυρου, ώστε να μην επηρεάσει την πολιτική των Δυνάμεων απέναντι στην Τουρκία, και ολότελα ακίνδυνου για τον Μεγάλο Ασθενή της Ανατολής, την οθωμανική αυτοκρατορία και τα εμποροναυτικά συμφέροντα των Μεγάλων της εποχής. Μικρού κράτους και κυρίως εξαρτημένου και ελεγχόμενου."

Αρχίζοντας με δοξολογία προς τον Θεό γράφει ο στρατηγός Μακρυγιάννης την πρωτοχρονιά του 1851. "Εις την δόξα, εις την δόξα, εις την δόξα του Θεού, της αϊά Τριάδος, της Θεοτόκος, του α-Γιάννη του Βαφτιστή και πάντα των αγίων και του αγίου Βασιλείου, να πρεσβέψει εις την παντοδυναμίαν του και εις την Βασιλείαν του να μας λευτερώσει από την κακία μας, από την διοτέλειά μας και από τα πάθη μας και από την επιβουλίαν των ξένων."

Ας δούμε στην συνέχεια ένα περιστατικό που αναφέρει ο στρατηγός, μια συζήτηση, σχετική με τη σημερινή γιορτή, που είχε με κάποιους δυτικοθρεμμένους νεοέλληνες της εποχής του. "Του α-Γιαννιού του Θεολόγου το βράδυ ήταν κάτι λογιότατοι εις το σπίτι μου, μισομαθείς και άθρησκοι. Πιάνει ο ένας και λέγει: Πώς ο Θεός θα διόριζε την Θεοτόκο να γεννήσει τον Χριστόν και να μείνει παρθένο, πώς γένεται αυτό; Του λέγω: Εις το σκολειόν όπου πάτε, θεολογίαν σπουδάζετε και φιλοσοφία ή το ένα; Λέγει: Φιλοσοφίαν μόνον. Τον άφησα, δεν του ματάκρινα τίποτας, και πέσαμεν σ’ άλλες ομιλίες, δια ν’ αστοχήσει αυτό. Μετά από καιρόν του λέγω: Εσύ, φίλε, είσαι κουτσός· διατί κάνεις αδρασκελιές δια δύο ποδάρια, εις καιρόν οπού έχεις ένα ποδάρι μόνον; Όχι, λέγει, δύο έχω, και καλά! Του λέγω, ένα μόνον έχεις, και εκείνο τσακισμένο. Όχι, λέγει, δύο! Σώπα, του λέγω, ψεύτη! Σηκώνεται απάνω, λέγει: Ορίστε οπού ’χω δύο και περπατώ. Βρέ αδελφέ, του λέγω, δεν σε ρώτησα εγώ, εκεί όπου σπουδάζεις τί μαθαίνεις, θεολογικά και φιλοσοφικά, και μου είπες μόνος σου ότι μαθαίνεις φιλοσοφικά μόνον; και διατί σπουδάζεις το ένα και κάνεις κρίση δια τα δύο και είσαι μισόθρησκος και θιαμαίνεσαι πώς η Θεοτόκο γέννησε τον Χριστόν κι έμεινε παρθένο; εσύ δεν μπορείς να το γνωρίζεις, ότ’ είσαι κουτσός· αυτός ο άγιος ο σημερινός και ο άγιος Βασίλειος και οι άλλοι πατέρες της Εκκλησίας το γνωρίζουν, ότι είχαν πρώτα αρετή, ηθική, και σπούδαξαν και την θεολογίαν πρώτα και την φιλοσοφία και γνώρισαν με την εντέλειαν το ένα και τ’ άλλο και έγιναν και καλοί χριστιανοί ορθόδοξοι θεολόγοι και καλοί φιλόσοφοι, και τότε έλαβαν και την φώτιση του Θεού και την ευλογίαν του και της βασιλείας του και έγιναν πατέρες της Εκκλησίας και άγιοι, και δι’ αυτά όλα τους έκαμαν εικόνες και τους προσκυνούμεν, και αυτείνοι ξέρουν πώς ήταν η Θεοτόκο, ποιά αρετή, ποιά αγαθότη, και πώς εσαρκώθη και πώς εγεννήθη και πώς εσταυρώθη, να σώσει εσένα τον παλιάνθρωπον, τον αχάριστον, και απάνω να σού δείξω πώς, δια να γιομίσει το ξεροκέφαλό σου, και σέναν και των ομοίων σου. Δεν σηκώνεταν, να μην τον χτυπήσω, ότι μ’ έβλεπε θυμωμένον οπού του μιλούσα. Με το στανιό τον σήκωσα, του λέγω: Έμπα εις την άλλη κάμαρη μέσα, και εις της κλειδωνιάς την τρύπα να βάλεις τ’ αυτί σου, και ό,τι σού ειπώ κρυφά να μας ειπείς όταν θα βγείς έξω. Μπήκε μέσα, έβαλε το αυτί του εις την κλειδωνότρυπα. Του λέγω: Βάλ’ το πλησίον - και εγώ απ’ όξω φυσάγω πολύ. Έβγα, του λέγω, να μας ειπείς τί σού είπα. Βήκε, λέγει: Ένας αγέρας μου γιόμωσε το αυτί μου. Του λέγω: Και αυτό της θεία-Πρόνοιας με την Θεοτόκον αγέρας είναι, είπε και έγινε, δεν είναι ανθρώπινον έργον, και δια τούτο εγεννήθη και έμεινε παρθένος· έλα να σού δείξω και το έργον ποίον είναι. Παίρνω ένα καρφί και το βαρώ και μπαίνει εις τον τοίχο· τότε το βγάζω, του λέγω: Αυτό λέγεται, λογιότατε, έργον, ότι χάλασε τον τοίχον." Έργο ανθρώπινο ήταν κι η πτώση των πρωτοπλάστων που έφερε αποτέλεσμα, φυσική συνέπεια, το θάνατο. Το ανθρώπινο έργο προκαλεί φθορά χαλά τον τοίχο και όχι μόνο· ενώ το θεϊκό σε αρμονική σχέση με το περιβάλλον γίνεται· αγέρας, πνεύμα, πνοή· πνέει και φέρνει τη ζωή.

Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο και τον έβαλε στον παράδεισο να χαίρεται την Δόξα Του, την Βασιλεία Του, να δέχεται το Φώς του Θεού και να έχει ζωή αιώνια. Όμως εμείς αποφασίσαμε υπερήφανα πώς δεν Τον έχουμε ανάγκη, ότι μπορούμε μόνοι μας. Σεβόμενος λοιπόν ο Κύριος την ελεύθερη εκλογή του πλάσματος Του, πήρε το Φώς Του κρύφτηκε· κι έτσι χάσαμε την Πηγή της ζωής και κυριάρχησε ο θάνατος. Στην Εκκλησία όταν λέμε θάνατο εννοούμε την έλλειψη του Φωτός του Θεού, της ζωοποιού θείας Χάρης, και εκδηλώνεται σε τρεις περιπτώσεις: 1) Έχουμε τον ψυχικό ή πνευματικό θάνατο, τον χωρισμό της ψυχής από το Φώς του Θεού· εφόσον δηλαδή κάποιος κατά τη διάρκεια της επίγειας ζωής του δεν βλέπει το Φώς του Θεού ή έστω δεν αισθάνεται τα αποτελέσματά Του (δύναμη, μετάνοια, χαρά, ζωντάνια, αγάπη κ.λ.π. ζώντας μέσα στην Εκκλησία) θεωρείται πνευματικά ή ψυχικά νεκρός. 2) Τον σωματικό ή βιολογικό θάνατο, το χωρισμό δηλαδή της ψυχής από το σώμα, αυτό που όλοι μας λέμε θάνατο. Και 3) τον Άδη, τον μετά θάνατον θάνατο, την κατάσταση που υπήρχε μέχρι τον ερχομό του Χριστού, που οι ψυχές όλων των νεκρών δεν μπορούσαν να δέχονται το Φώς του Θεού. Άδης, από το στερητικό Α και το θέμα ΙΔ δηλαδή δεν βλέπω, δηλαδή σκοτάδι.

Τον θάνατο, λοιπόν, ήρθε να νικήσει ο Χριστός, να ενώσει πάλι το πλάσμα Του με τον Θεό, και συνέτριψε τα δεσμά του Άδη, εξαφάνισε το κράτος του με τον σταυρικό Του θάνατο· "θανάτω θάνατον πατήσας". Από τότε δεν υπάρχει Άδης, παρά, κόλαση και παράδεισος για τις ψυχές των κεκοιμημένων· δηλαδή όσοι έχουν μετανοιώσει βλέπουν το Φώς του Θεού και χαίρονται ενώ όσοι διάλεξαν να αρνηθούνε τον Χριστό αισθάνονται το Φώς Του αλλά σαν βάσανο, φωτιά που τους κατακαίει, όπως ο τυφλός δεν μπορεί να χαρεί τον ήλιο.

Τον σωματικό θάνατο τον νίκησε με την Ανάσταση Του, ο Κύριος, και θα τον καταργήσει οριστικά μετά την Δευτέρα Παρουσία. Και τον ψυχικό ή πνευματικό τον κατήργησε την ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Τη στιγμή δηλαδή της Σύλληψης συνέβη για πρώτη φορά να βρεθεί ένας άνθρωπος, (η ανθρώπινη φύση δηλαδή του Θεανθρώπου Χριστού), να είναι ενωμένος με τον Θεό, να έχει έσωθεν το Φώς του Θεού. Αυτό είναι το καλό, το χαρούμενο, άγγελμα ΕΥ-ΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ, ο ερχομός του Σωτήρα Χριστού, η νίκη επί του θανάτου.

Από τότε, όσοι δέχονται το κήρυγμα της Εκκλησίας, βαπτίζονται κι έτσι γίνονται απόγονοι του ΝΕΟΥ ΑΔΑΜ, του Χριστού, υιοί φωτός, γιοί της ημέρας, εφόσον συνεχίζουν με ταπείνωση τον αγώνα τον πνευματικό, τον δρόμο της μετάνοιας, τρεφόμενοι από τα μυστήρια της Εκκλησίας, που υπάρχει για να ζήσει ο κόσμος.

Στις 25 Μαρτίου γιορτάζουμε την αρχή της Επανάστασης και της Ανάστασης για να θυμόμαστε, για να νοιώθουμε, ότι η Επανάσταση του 21 δεν έφερε με μιας την ελευθερία, ήταν η αρχή μόνο, ενός μεγάλου αγώνα. Η Επανάσταση του 21 είναι τρόπος ζωής, ο αγώνας για εξασφάλιση και διαφύλαξη της ελευθερίας, αγώνας εναντίον κάθε μορφής υποδούλωσης. Και ότι ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, ο Αναστημένος Χριστός, δεν μπορεί να μας σώσει αν εμείς δεν θελήσουμε, αν εμείς δεν αγωνιστούμε "νά μας λευτερώσει από την κακία μας από την διοτέλεια μας και από τα πάθη μας".

Το 1821 τη μέρα του ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΥ ύψωσε ο Δεσπότης της Πάτρας το λάβαρο που έγραφε ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ή ΘΑΝΑΤΟΣ νοιώθοντας το νόημα της γιορτής που πρόσφερε την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ από τον ΘΑΝΑΤΟ.

Μάρτιος 1986

 

Περί MILLENIUM

Το 532 ο Διονύσιος ο Μικρός υπολόγισε ότι ο Χριστός γεννήθηκε το 753 από κτίσεως Ρώμης. Ο Ιουστινιανός όρισε το 754 από κτίσεως Ρώμης ώς το 1 μ.Χ.. Το 753 από κτίσεως Ρώμης είναι το έτος γέννησης του Χριστού (όχι έτος μηδέν) και το 752 από κτίσεως Ρώμης είναι το 1 π.Χ..

Μόνο αν ο Ιουστινιανός είχε ορίσει την ημέρα της γέννησης του Χριστού ως πρωτοχρονιά, θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ως συνεχόμενα τα έτη 1 π.Χ. και 1 μ.Χ..

Το πρόβλημα δηλαδή δεν είναι μαθηματικό αλλά μάλλον ιστορικό. Αν πράγματι ο Ιουστινιανός όρισε το 754 από κτίσεως Ρώμης ως το 1 μ.Χ., το 753 ως έτος γέννησης του Χριστού, και το 752 ως 1 π.Χ., τότε σωστά γιορτάζουμε φέτος την έναρξη της τρίτης χιλιετίας μετά Χριστόν. Σωστά εξ επόψεως έτους όχι όμως και ημέρας.

Τη πρωτοχρονιά του 2000 γίναμε μάρτυρες πρωτοφανών εορταστικών εκδηλώσεων με αφορμή, τη συμπλήρωση δύο χιλιάδων χρόνων από τη γέννηση του Χριστού. Στην πραγματικότητα όμως οι εορταστικές αυτές εκδηλώσεις περιστρέφονταν όχι γύρω από το πρόσωπο του Χριστού αλλά γύρω από έναν αριθμό, το 2000. Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας που γιορτάστηκε παγκόσμια με τέτοια λαμπρότητα ένα γεγονός και οι εορταστικές αυτές εκδηλώσεις έγιναν με αφορμή έναν αριθμό, εν πλήρει αρρυθμία τε και ραθυμία, με μια επίπλαστη ευθυμία που το θυμό σκοτώνει και εξάπτει. Παλιότερα, οι ειδωλολάτρες Ρωμαίοι, για τρεις αιώνες, έχυναν το αίμα εκατοντάδων χιλιάδων χριστιανών ζητώντας την πίστη σε κάποιο πρόσωπο, τον θεοποιημένο ρωμαίο αυτοκράτορα. Η Εκκλησία του Χριστού πλούτισε με εκατομμύρια μαρτύρων και με την υπομονή, την καρτερία της, νίκησε την κοσμοκράτειρα Ρώμη, σε πείσμα της λογικής των αριθμών.

Τη γέννηση του Χριστού εδώ και πολλούς αιώνες τη γιορτάζουμε στις 25 Δεκεμβρίου, οπότε, για να είμαστε συνεπείς προς τα περί γενεθλίων έθιμα, που τόσο οικεία πλέον μας είναι, θα έπρεπε οι εορταστικές εκδηλώσεις να κορυφωθούν τα Χριστούγεννα του 2000, γιατί τότε συμπληρώνονται δύο χιλιάδες χρόνια από τη γέννηση του Χριστού, και όχι την πρωτοχρονιά του επετειακού αυτού έτους. Εκτός και αν όλη αυτή η φασαρία έγινε για να συνηθίζουν οι θνητοί να τιμάν μάλλον τους αριθμούς παρά τον την αρρυθμία του βίου τούτου θεραπεύοντα Χριστό.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι κάποιοι αύξησαν τα αριθμητικά μεγέθη των εσόδων τους και οι πολλοί τις πιθανότητες να καταντήσουμε σκέτοι αριθμοί στα λογιστικά φύλλα των κάθε λογής στατιστικολόγων, οικονομολόγων, εκλογολόγων και λοιπών, άλογον και όχι εύλογον εχόντων λόγον· λόγω απώλειας του Λόγου.

Καλό millenium, λοιπόν, με το καλό να ζήσουμε την τρίτη χιλιετία μέσα στο κάλλος του Νυμφίου, ερώμενοί τε κι εραστές Αυτού.

8-1-2000

Η ΠΕΝΤΑΜΟΡΦΗ ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΡΑΣ

Κάτι σαν πρόταση για μάθημα θρησκευτικών σε "μεγάλα παιδιά", ή αν προτιμάτε η τέχνη του να βγάζεις από τη μύγα ξίγκι.

ΗΜΙΣΚΟΥΜΠΡΙΑ 2030 : "Η ΠΕΝΤΑΜΟΡΦΗ ΚΑΙ ΤΟ ΤΕΡΑΣ"

.... μασουλά τα αρσενικά σαν κριτσίνα του Κρις Κρις .... Το κοντό της το φουστάνι για το βλέμμα σου κλειδί Ξεκλειδώνει την θολούρα στον αμφιβληστροειδή........ Σε κοιτάζει και τα μάτια της πετάνε ακτίνες γάμμα...... Σε στεγνή αντροπαρέα προκαλεί πάντα το σάλο... Στον κάδο θα πετάξει Αφρικης το μενταγιόν Και στη θέση του λαιμού σου θα προσθέσει παπιγιόν.... θα σου κόψει το μουστάκι σαν του Φαίδωνος Γεωργίτση για χάρη της θα φτιάχνεις τόστ στην κορυφή του Everest........ Επικίνδυνη, αδίσταχτη απλά θανατηφόρα θα σου φάει όλη την ψίχα θα σου μείνει μόνο η κόρα. "ΤΙ ΚΙ ΑΝ ΕΙΜΑΙ ΟΜΟΡΦΑΝΔΡΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΛΑΜΠΡΟΣ ΑΣΤΕΡΑΣ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΠΕΝΤΑΜΟΡΦΗ ΚΙ ΕΓΩ ΕΙΜΑΙ ΤΟ ΤΕΡΑΣ"

Η ωραία γυναίκα: "Σε κοιτάζει και τα μάτια της πετάνε ακτίνες γάμμα ..."

"Το κοντό της το φουστάνι για το βλέμμα σου κλειδί. Ξεκλειδώνει την θολούρα στον αμφιβληστροειδή", σού ξεθολώνει το σαν χαλασμένο ψάρι θολό σου μάτι, εν ολίγοις, σε εκπαιδεύει να βλέπεις , ρέ στραβάδι. ... Ενώ χαζεύεις αφηρημένα μόλις εμφανιστεί στο οπτικό σου πεδίο ένα τέτοιο πλάσμα αμέσως ξυπνάς, σχεδόν χτυπάει συναγερμός. Έτσι έχουμε την εκπαίδευση στην μετά τεταμένης προσοχής παρατήρηση, και τον αφανισμό της χαζεμάρας. Δεν είναι δε σπάνιες οι περιπτώσεις που για διάφορους λόγους π.χ. ύπαρξη συνοδού "ντουλάπας" είναι υποχρεωμένος κανείς να καλλιεργήσει την περιφερειακή του όραση. Αλλού να φαίνεται ότι κοιτά κι αλλού να βλέπει.

Συντελεί τα μέγιστα στήν, εντός του μίζερου αχθοφόρου του καθημέραν βίου, ανάδυση της πίστης στο ανέφικτο. "Σιγά μη μου δώσει σημασία εμένα του κοινού θνητού, του κακάσχημου" υποβάλλει ο προσγειωμένος στην αμεσότητα λογισμός της λογικής ενώ ο άλλος ο τρελλούτσικος της πίστεως εις το θαύμα θα αντιπροτείνει με θράσος "πάει στοίχημα;"

Καλλιεργεί την ευφυία, την ευρηματικότητα. Ο παρατηρητής αισθανόμενος την ανάγκη κάπως να απαντήσει, συχνά ψάχνει τρόπο να τραβήξει την προσοχή της, ει δυνατόν να προκαλέσει έκπληξη που διώχνει την πλήξη και αφήνει πάντα ανοικτό το ενδεχόμενο να προκληθεί απορία, ερώτηση και γιατί όχι έρωτας. Τότε είναι όμως που καλείται πλέον ο θνητός να ασκηθεί διπλά να υπερβεί εαυτόν, γιατί άμα ενδώσει και δουλικά προσκολληθεί στη Κίρκη, είναι: "Επικίνδυνη, αδίσταχτη απλά θανατηφόρα, θα σου φάει όλη την ψίχα θα σου μείνει μόνο κόρα", διότι "μασουλά τα αρσενικά σαν κριτσίνα του Κρις Κρις"

Η σημαντικότερη όμως προσφορά της είναι ότι συνήθως σε "γράφει", σημασία δεν σού δίνει, γεμάτη αυτοπεποίθηση και υπεροψία, μπουχτισμένη από το συνήθες βλακωδώς κοινότυπο "καμάκι", που της δημιουργεί την εντύπωση ότι μάλλον πρόκειται περί αράς (κατάρα η ομορφιά της) και όχι περί δώρου προς την ανθρωπότητα, όπως και είναι. Οι διάφοροι λεκτικοί τύποι που συχνότερα φτάνουν στα αυτιά της, συστημένοι γιαυτήν, συνήθως καταλήγουν στην εύηχη κατάληξη: "-άρα!" Έτσι σε βοηθάει να προσγειωθείς να ταπεινωθείς, να νιώσεις τη μηδαμινότητά σου. Σε ταΐζει δηλαδή, τη παιδική εκείνη τροφή, που έλεγε ο Πεντζίκης ότι χρειάζεται για να μετατραπεί το άμεσο ερωτικό συναίσθημα σε ερωτικό αίσθημα, χυλόπιτα ζεστή. (καλή χώνεψει μόνο, γιατί πάντα ελοχεύει ο κίνδυνος της βαρυστομαχιάς. Ο καλός ο μύλος βέβαια, με υπομονή και μη απελπισία, όλα τα αλέθει). Γιουφκάδες λοιπόν ώστε μέσω της γιούφκας σου, της αποτυχίας να βρείς τη μπάλλα πάνω στο σούτ, να πάρει δρόμο εκείνο το άτιμο το "συν-" που "εγώ σακάτικο και υπερφίαλο" το λένε, ο δολοφόνος εκείνος του πραγματικού σου "εγώ", ο δεσμοφύλακας που σε κρατάει δέσμιο μέσ’ τη μορφή του όνου, του χοίρου, του ίππου, ή του όποιου άλλου κτήνους. Τότε είναι που πλέον αρχίζεις να μαθαίνεις να βλέπεις κενούμενος, εκούσια παραιτούμενος της αναγνωρισμένης και τόσο γνωστής και αυτονόητης για σένα ωραιότητός σου, όπως πολύ παραστατικά το εκφράζει το ρεφρέν: "ΤΙ ΚΙ ΑΝ ΕΙΜΑΙ ΟΜΟΡΦΑΝΔΡΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΛΑΜΠΡΟΣ ΑΣΤΕΡΑΣ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΠΕΝΤΑΜΟΡΦΗ ΚΙ ΕΓΩ ΕΙΜΑΙ ΤΟ ΤΕΡΑΣ". Εν τω μεταξύ καλείσαι να δεχτείς, να συναινέσεις μετά ενθουσιασμού στην αντικατάσταση του θηλυκού "αυτή" με το πρώτο πληθυντικό "αυτοί", η ανθρωπότης όλη, οι ξένοι και εχθροί όλοι σε ένα εμείς σε ένα εγώ που ως εγώ εννοεί να νοιώθει τον όλο Αδάμ, από τον πρώτο άνθρωπο μέχρι και τον τελευταίο.

Σε αυτή τη κατάσταση η περίπτωση σου πλέον μοιάζει πολύ με την περίπτωση του μικρού παιδιού που θαυμάζει και απορεί για τα πάντα, που χαίρεται με όλα και παίζει συνεχώς χωρίς να μας εμπαίζει, το τσογλανάκι, όσες πλάκες κι αν μας κάνει· κάθε άλλο, μας αγαπά, και μας θυμίζει κάποιον Άλλον που μας αγαπά, ανείπωτα, ασύλληπτα, λαμπρά, εκείνο το Παιδίον το Νέον που ήρθε ανάμεσά μας, καταδέχτηκε να έχει για καλύτερη παρέα Του, παιδιά, τελώνες τε και πόρνες που μας προάγουν στην Βασιλεία των Ουρανών αυτές οι συνεχώς προαγόμενες, γιατί αυτές είναι οι μόνες που δεν πουλάνε τον έρωτα μα το φτωχό κορμί τους· γιατί αυτοί, τω καιρώ εκείνω τουλάχιστον, ήταν οι μόνοι που είχαν μόνιμα το σάλιο των συνανθρώπων τους στα μούτρα τους επάνω· και ήταν ανοιχτοί να Τον νοιώσουν και να Τον δεχτούν στη συντροφιά τους, γιατί έτσι, με σάλιο και χώμα (πού είναι το σώμα) φτιάχνεται ο άνθρωπος. Ο άνθρωπος που σημαίνει άνω θρώσκω, άνω όχι σε θεούς και τρίχες από "πράσσειν άλογα" αλλά απλώς άνω, αυτός που προς τα πάνω ξεχειλίζει από ζωή, από έμπνευση, από χαρά και χάρη σε σημείο που να λέει φτάνει, όταν θα έχει γίνει όμοιος με το Παιδί το μόνο καινούριο υπό τον ήλιο που μας σύστησε ότι αν δεν κενωθούμε και δεν γίνουμε σαν εκείνο το παιδάκι που τόσο χαριτωμένα και διδακτικά για μας τους μη παρατηρητικούς δασκάλους, (πού καλούμαστε να διδάξουμε το οράν και το εράν, χωρίς να το ’χουμε μάθει πρώτα οι τυφλοί μέσα στην αβλεψία μας) καθότανε με το σκουφί στη πόρτα τη Πέμπτη για πρώτη και μοναδική φορά αυτούς τους τρεις μήνες (από την 1-11-99 μέχρι την Πέμπτη 26-1-2000, μετά 44 συναντήσεις) μας έκανε τη χάρη με τέτοια αφελώς χαριτωμένη επιμονή να κάθεται και να μας κοιτά εμάς τους κυρίους και τις κυρίες που εκπαιδευόμασταν να μάθουμε στα καλομαθημένα συνομίληκά του τί διδάσκει ο Μέγας Βασίλειος περί πλούτου και χρημάτων. Σαν τις ιστορίες εκείνες των παιδικών μας χρόνων που μας έλεγαν για το Χριστό που χτύπησε πολλές φορές σαν μικρό παιδάκι την πόρτα εκείνου που του είχε υποσχεθεί στον ύπνο του ότι την άλλη μέρα θα τον επισκεπτόταν και ο περιχαρής πιστός προετοιμαζόμενος "άψογα" για την υποδοχή του Θεανθρώπου έδιωχνε το Παιδί Θεάνθρωπο μη του χαλάσει τη γιορτή. "Άφετε τα παιδία ελθείν προς με ..." ρέ, και θα τους δείξω εγώ τί τους τρώγετε ... που μας έχουν πρήξει με τη τρέλλα τους.

"Η άρρωστη ψυχή είναι υπεροπτική, ενώ η υγιής ψυχή αγαπά την ταπείνωση, ... Κι αυτά τα γράφω τώρα από πόνο για τους ανθρώπους, πού, όπως κι εγώ, είναι υπερήφανοι και γι’ αυτό πάσχουν. Τα γράφω για να μάθουν την ταπείνωση και να βρουν ανάπαυση κοντά στον Θεό.

Ισχυρίζονται μερικοί πώς όλα αυτά γινόταν "τώ καιρώ εκείνω", αλλά τώρα είναι πια ξεπερασμένα. Για τον Κύριο όμως τίποτε δεν μειώνεται ούτε αλλάζει ποτέ. ... Όποιος ζητά τη χάρη, σ’ αυτόν δίνει ο Κύριος τα πάντα - όχι γιατί είμαστε άξιοι, μα γιατί ο Κύριος είναι σπλαχνικός και μας αγαπά.

Το να μάθη κανείς την κατά Χριστόν ταπείνωση είναι μεγάλο αγαθό. Μ’ αυτήν γίνεται εύκολη και ευχάριστη η ζωή και όλα γίνονται αγαπητά στην καρδιά. Μονάχα στους ταπεινούς εμφανίζεται εν Αγίω Πνεύματι ο Κύριος κι αν δεν ταπεινωθούμε δεν θα δούμε τον Θεό. Η ταπείνωση είναι το φώς, μέσα στο οποίο μπορούμε να δούμε τον Θεό - Φώς, όπως ψάλλεται: "Εν τω φωτί Σου οψόμεθα φώς".

Τέτοιος είναι ο παράδεισος του Κυρίου. Όλοι θα βρίσκωνται μέσα στην αγάπη και από την κατά Χριστόν ταπείνωση όλοι θα χαίρωνται να βλέπουν τους άλλους ανώτερούς τους. Η ταπείνωση του Χριστού κατοικεί στους μικρότερους κι αυτοί χαίρονται που είναι μικροί." (Άγ. Σιλουανός σ. 336-7)

"ΤΙ ΚΙ ΑΝ ΕΙΜΑΙ ΟΜΟΡΦΑΝΔΡΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΛΑΜΠΡΟΣ ΑΣΤΕΡΑΣ

ΑΥΤΟΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΠΕΝΤΑΜΟΡΦΟΙ ΚΙ ΕΓΩ ΕΙΜΑΙ ΤΟ ΤΕΡΑΣ"

Με άλλα λόγια, "από την Πόλη έρχομαι και στη κορφή κανέλα".

Διονύσης Παπαχριστοδούλου

Ιανουάριος 2000

 

Το παραπάνω κείμενο διαβάστηκε στα πλαίσια ενός Σεμιναρίου (εξαμηνιαίου) για θεολόγους εκπαιδευτικούς. Ήταν η πρόταση αυτού που το έγραψε στις ατέλειωτες ώρες παιδαγωγικών ζαβλακοθεωριών περί στοχοθεσίας, σχεδίου και λοιπών δολοφονικών μεθόδων. 17 χρόνια στην Εκπαίδευση ευθαρσώς δηλώνει ο γράψας ότι ουδέποτε κατάφερε να μπει στην Τάξη και να εφαρμόσει προσχεδιασθέν σχέδιο μαθήματος. Και όσες φορές προετοιμάστηκε άλλα είχε ετοιμάσει και άλλα του ‘ρχονταν εκείνη την ώρα.

Μόλις είχα προλάβει να διαβάσω στο 30-μελές κοινό των συναδέλφων τις τρεις πρώτες γραμμές και κάποιος φίλα προσκείμενος προς τας “Χριστιανικάς” Οργανώσεις νεαρός σχετικά αλλά “φαλάκρας απ’ έξω κι από μέσα”, πετάχτηκε φωνάζοντας Ε! φτάνει πιά. Αποχωρώ. Και ξεκίνησε για να βγει. Ο αναγιγνώσκων βρισκόταν ακριβώς στη φράση: “ … σε εκπαιδεύει να βλέπεις …” και με ακόμη πιο δυνατή φωνή στραμμένος προς τον εξερχόμενο του φωνάζει “ … ρε στραβάδι!” ενημερώνοντας τους υπόλοιπους ότι απλούστατα συνεχίζει την ανάγνωση. Το “ρε στραβάδι” ήταν γραμμένο στο κείμενο!

 

ΤΕΛΕΙΩΣΕ ΤΟ ΛΑΔΑΚΙ, ΕΣΒΗΣΕ ΤΟ ΚΑΝΔΗΛΑΚΙ

Στο μύθο του Δευκαλίωνα και της Πύρρας ο Δίας θέλησε να εκδικηθεί τους ανθρώπους και έκανε τον Κατακλυσμό. Στο έπος του Γκιλγκαμές οι μεγάλοι θεοί αναστατώθηκαν από τις φωνές των ανθρώπων, αποφάσισαν ότι οι βρυχηθμοί τους ήταν ανυπόφοροι, δεν μπορούσαν να κοιμηθούν, και για λόγους κοινής ησυχίας πρόθυμα αποφάσισαν να εξαπολύσουν τον Κατακλυσμό. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις ο αμετανόητος άνθρωπος κάνει το θαύμα του. Φαντάζεται το Θεό ως αίτιο του κακού που τον βρίσκει. "Πιστεύω ότι υπάρχει Θεός Δημιουργός"· στον κόσμο κυριαρχεί το κακό· τις πταίει; φυσικά όχι εγώ. Άρα φταίει ο Θεός. Δώστου θυσίες μετά και προσφορές για να εξιλεωθεί αυτός ο φοβερός και τρομερός Θεός. Μαζεύω όλο το κακό που υπάρχει στη ζωή και το φορτώνω στο Θεό και Τον κάνω τρομερό Θεό που με καταπιέζει, "σαδιστή Πατέρα". Μόνο και μόνο για να μη πω εγώ φταίω.

"Τέλειωσε το λαδάκι, έσβησε το κανδηλάκι". "Ο Θεός", λέει, "παίρνει τον άνθρωπο όταν δεν υπάρχει ελπίδα να πάει καλύτερα". Κατ’ αρχήν "ο Θεός παίρνει ..." γιατί υπάρχει περίπτωση να μην με πάρει ο Θεός αλλά να με στείλουν πριν της ώρας μου οι άνθρωποι. Ο Θεός θέλησε και έκανε μια πέτρα τόσο βαρειά που θέλει να μη μπορεί να τη σηκώσει. Θέλησε και έκανε τον άνθρωπο αυτεξούσιο. Η καρδιά του ανθρώπου είναι σαν ένα δωμάτιο που η πόρτα του ανοίγει μόνο από μέσα. "Θα με αγαπάς, ρέ· θές δεν θές θα με αγαπάς!" Τότε είναι που χάθηκε το παιχνίδι. Όπου ασκείται βία χάνεται και η παραμικρή ελπίδα να ανθίσει η αγάπη. Εδώ φαίνεται και η βασική διαφορά μας από τα ζώα. Αυτά είναι υποδουλωμένα στα ένστικτα. Ο λύκος, θέλει δεν θέλει, θα φάει κρέας εκτός αν τον "βαρέσει" γενετικά η ραδιενέργεια ή ότι άλλο και αρχίσει να ζητάει χορταράκι. Τότε έχουμε μεταλλαγμένο λύκο, αλλά πάλι, όχι αυτεξούσιο. Στο χέρι μας είναι να αποφασίσουμε με ποιόν θα πάμε και ποιόν θα αφήσουμε. Στο χέρι μας είναι να καλλιεργούμε αυτή μας την ελευθερία, το αυτεξούσιο. Στο χέρι μας είναι, αν το θεωρήσουμε πιο βολικό, να παραιτηθούμε από αυτό το μέγα δώρο και να ασκηθούμε ώστε να μας κατευθύνουν σχεδόν αποκλειστικά τα όποια ένστικτά μας.

"Ο Θεός παίρνει τον άνθρωπο όταν δεν υπάρχει ελπίδα να πάει καλύτερα". Ο άνθρωπος πάει χειρότερα αμαρτάνοντας, κάνοντας λάθος, παραβαίνοντας το θέλημα του Θεού, δηλαδή αρνούμενος αυτά που του ταιριάζουν και πέφτοντας σε άλλα. Πάει καλύτερα, με τη μετάνοια. Μετάνοια το να στρέψω τη προσοχή μου από τον αλλότριο στον ημέτερο κάλο. Εγώ φταίω. Το αυθόρμητο όμως είναι να βλέπω τον αλλότριο κάλο και να θαυμάζω το ημέτερον κάλλος. Αυθόρμητο, αυτό που μου ’ρχεται. Το αντίθετο λοιπόν χρειάζεται κόπο, δύναμη. Όλα τα ανθρώπινα έχουν όρια. Κάποτε τελειώνουν. Το ίδιο και η ανθρώπινη δύναμη, αν θέλετε, η δύναμη για ζωή, αυτό που βραχυκυκλώνεται με την απελπισία, ευτυχώς συχνά όχι εκατό τοις εκατό. Κάτι σαν μπαταρία λοιπόν η δύναμη του ανθρώπου. Άλλος σιγά σιγά με "σύνεση" τη σπαταλά και άλλος ορμά στο βραχυκύκλωμα και πάει ...

Ξεκινάει λοιπόν τον βίον ο θνητός, φορτισμένη καινούργια μπαταρία· αρχίζει από την πρώτη μέρα η φθορά. Ζεί προς θάνατον. Ζεί το θάνατο, τη ξεραΐλα της καρδιάς, τη ταραχή της πείνας και της δίψας, τη ξεραΐλα του ξερόλα. Αματράνει - πέφτει, μετανοιώνει - ανεβαίνει· ας το φανταστούμε σαν ένα διάγραμμα πορείας του ΧΑΑ, κατεβαίνει ο δείκτης και ξανανεβαίνει. Μετανοιώνει - ανεβαίνει και ψηλοφορτίζεται. Ο συσσωρευτής, επαναφορτιζόμενος, όχι μιας χρήσεως αλλά χιλίων, δύο χιλιάδων, τριών ... ποικίλουν τα μοντέλα. Πάντως κάποτε χάνεται οριστικά η δυνατότητα επαναφορτίσεως. Τότε λοιπόν λέμε ότι δεν υπάρχει περίπτωση να πάει καλύτερα. Βουτιά ο δείκτης θα κάμνει πλέον αιωνίως. Αμετάκλιτα πτωτική η πορεία· εξασφαλισμένη χίλια τα εκατό. Και που το ξέρουμε; Μά δεν το ξέρουμε εμείς ούτε για τον εαυτούλη μας αυτό. Ο παντογνώστης Θεός το ξέρει. Και τότε Αυτός μας παίρνει.

Υπάρχει όμως η περίπτωση αυτό το οριστικό "βραχυκύκλωμα" να συμβεί ταυτόχρονα σε μια ομάδα ανθρώπων, μια οικογένεια, μια φυλή, ένα έθνος, ή και την ανθρωπότητα ολόκληρη. Κάτι τέτοιο συναίβει στον Κατακλυσμό και στα Σόδομα και τα Γόμορα. Όλοι τους, δεν υπήρχε περίπτωση να πάνε καλύτερα. Κάποιος είπε για τον Κατακλυσμό ότι επειδή ήταν κοντά ακόμα γενετικά τα είδη μπερδεύτηκαν οι άνθρωποι με τα ζώα, και είχαμε "μουλάρια". Επιστροφή καμμιά. Στα Σόδομα και τα Γόμορα πάλι ήταν τόσο μουλάρια που μαζεύτηκαν έξω από το σπίτι του Λώτ και θέλαν οπωσδήποτε να "κανονίσουνε" τους ξένους. Αγγέλους είχανε απέναντι τους και αυτοί ντίπ ... Πάντως ακόμα και εκεί θα υπήρχε δυνατότητα σωτηρίας αν υπήρχαν ανάμεσά τους 10 δίκαιοι. Χαρακτηριστικό είναι το "παζάρι" που έκανε ο Αβραάμ με το Θεό του. Ξεκίνησε ρωτώντας τον Κύριο αν θα κατέστρεφε τα Σόδομα και τα Γόμορα αν υπήρχαν 50 δίκαιοι, και αφού απέσπασε αρνητική απάντηση (δέν θα τα κατέστρεφε) διαδοχικά κατεύβηκε στους 45, 40, 30, 20 και τελικά στους 10. Όμως υπήρχε μόνο ο Λώτ και δεν αρκούσε η παρουσία του για να ζυμώσει το άρρωστο φύραμα.

Το χειρότερο που μπορεί να πάθει κανείς είναι η θεία εγκατάλειψη. Αν τους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος τους εγκαταλήψει η μαγνητική δύναμη του ήλιου θα τους ψάχνουμε στο διάστημα. Αν τα ηλεκτρόνια των ατόμων πάψουν να κρατάνε τις αποστάσεις και καταρεύσει το άτομο και βρεθούν χωρίς ενδιάμεσο κενό χώρο τα ηλεκτρόνια, τα πρωτόνια, τα νετρόνια και όποια άλλα του πυρήνα τότε έχουμε "μαύρη τρύπα". Μαύρη μαυρίλα, τίποτα δεν ξεφεύγει από κεί, ούτε το φώς. Αν τον άνθρωπο τον εγκαταλείψει ο Θεός ούτε άνω πλέον μπορεί να θρώσκει και ούτε καν να ζεί. Όταν κρύβεται ο ήλιος κυριαρχεί το σκότος και έχει πλέον εξουσία να κάνει ότι θέλει ο του σκότους άρχων. Και πάντα, όταν, ο κύριος σκότος αισθανθεί ότι έχει εξασφαλίσει την αυτοδυναμία κάνει αυτό που θέλει. Μαζί του παίρνει αυτούς που τον εμπιστεύθηκαν.

Ο Μωϋσής, για να μιλήσει στη καρδιά του σκληροτράχηλου εκείνου λαού χρησιμοποίησε εικόνες βαθιά τυπωμένες στη μνήμη του ταλαίπωρου κοσμάκι. Φαραώ δυνάστης τιμωρός. Παρόλα αυτά τα φρικιαστικά που βάζει το Θεό να κάμνει αυτοί τίποτα, χαμπάρι δεν πήραν, καρφί δεν τους καιγόταν, καρφάκι δεν μας καίγεται. Και όχι μόνο αυτό, αλλά αποφασίζουμε φιλάνθρωπα ότι δεν Του ταιριάζουν του θεούλη μας αυτές οι βαρβαρότητες πρέπει να είναι πιο σίκ, πιο Γλυκούλης περίπου ως "αι κυρίαι των τιμών". Παληό το κόλπο. Κατ’ εικόνα και ομοίωση ημών ωφείλει ο Θεός να είναι.

Το λαδάκι, λοιπόν, θέλει προσοχή να μη το κλέβουμε από το κανδήλι και το χρησιμοποιούμε για την προσωπική μας προβολή και την πρόοδο μας την οικονομική, την κοσμική, την κοινωνική, γιατί τελειώνει και σβήν’ η φλόγα της ζωής.

 

ΑΣ ΠΟΥΜΕ ΠΟΙΗΜΑΤΑ …

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΧΟΡΟΥ

Μαθήματα χορού, μαθήματα ρυθμού, μαθήματα ζωής, ρυθμικής, χορευτικής· ζωής ρυθμικά χορευτικής, χορού στο ρυθμό της ζωής, ρυθμού ζωηρού, χορού εν χορώ, στο χώρο. Συνείδηση σπουδαίου, σημαντικού, μεγάλου. Κυνήγι πρωτειάς. Φωτιά, όχι μίζερη κοκορομαχία. Αρχοντική πεποίθηση εις την ρευστότητα του "είναι" ή μάλλον του "μή είναι"· του "είναι" εν τη απουσία της αίσθησης του "είναι"· ρυθμός, ενέργεια.

Το κύμα δεν είναι σωματίδιο (άν και υπό ορισμένες συνθήκες εμφανίζει σωματιδιακή συμπεριφορά). Μέσα από μια ρυθμική κίνηση, ακίνητο, ξεχειλίζει ενέργεια, μεταφέρει ζωή· χορός, ρυθμική ταλάντωση. Χιλιάδες αυτόνομα "εγώ" εκούσια αυτοαναιρούνται. Συντονίζονται. Παραιτούνται. Κύμα. Ελάχιστη κίνηση, χωρίς παρεκτροπές και άχρηστες καταστροφικές πρωτοβουλίες. Συντονισμός, ρύθμιση, κατάργηση του αριθμού. Παλλόμενη μονάδα. Συσσώρευση ενέργειας. Μοναδική δημιουργία, ξεχείλισμα, ωρίμανση, καρποφορία.

Αποδιοργάνωση, αυτόνομη κίνηση, ταραχή. Εγώ είμαι. Ψευδαίσθηση, φυλακή. Ζώο, ζωή στη στέρηση. Στέρηση ζωής. Αριθμός. Ότι αρπάξει σε μία φαντασίωση, ψευδαίσθηση ζωής, παγερός σφετερισμός του όντος. Εγώ είμαι. Το κύμα έσβησε. Ξερό βαρύγδουπο "εγώ" φορτώνεται με "έχειν" και τάχα "είναι". Μανία αύξησης των αριθμών εν πλήρει αρρυθμία. Εγκλωβισμός στα πράγματα. Τύχη μεγάλη που βρέθηκε να έχει. Ευτυχώς. Δυστυχώς. Δεν έχει, κατέχει. Τα πράγματα που έχω με κατέχουν. Απουσιάζει η θυσία. Η πίστη έχει σβήσει. Τάχα έχει, τάχα είναι. Φώτα χυδαία σβήνουν το σκοτάδι. Σκοτάδι μαύρο, σπινθηροβόλο γόνιμο κενό της απουσίας, ελπίδα, έμπνευση, ένταση.

Σφουγγάρι γεμάτο νερό, σκουλήκι λικνίζεται σαν κύμα με ρυθμό. Ενέργεια. Κάτι μεγάλο κυνηγά. Οι λέξεις χρώματα διάφανα που σβήνουν χωρίς υπόστρωμα και πλαίσιο, αραιωμένα χορεύουν με τη φύση, το προϋπάρχον υλικό. Ρυθμός, χορός, ζωή που μεταφέρει τη ζωή. Πνοή, γαλήνια έκρηξη ζωής. Ταλάντωση νεκρών σωματιδίων. Ρυθμός ζωής, μαθήματα χορού, ένα παιχνίδι. Παιχνίδισμα για το παιδί. Μαθήματα ζωής. Στράτα στρατούλα. Καλό ταξίδι.

Έδεσσα 12-12-97

 

ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΥΣΑΛΙΔΑ

Ελλάδα, ελ, Ελωχίμ, Αλλάχ, Θεός, θέα που από την παρουσία του φωτός προκύπτει· άδης, α σύν ιδ ίσον σκοτάδι, η απουσία του φωτός. Ελλάδα· ο τόπος που το σκοτάδι και το φως αρμονικά χορεύουν· η χώρα που άδει τον ήλιο και το φώς, που τραγουδά κι αρμονικά χορεύει ανάμεσα στον ήλιο και τον άδη, το φως και το σκοτάδι πάνω στις πέτρες τις ξερές, στα μαρμαρένια αλώνια.

Για μια Ελλάδα νέα και παλιά. Σε ένα νησάκι του Λυδία ποταμού, ανάμεσα σε δυο βουνά, πηγάζει, κατρακυλάει, πέφτει, σέρνεται, απ’ το μηδέν περνάει, του Μίδα το μπαχτσέ αρδεύει, την αλμυρή τη θάλασσα τη γαλανή παιδεύει. Σ’ ένα νησάκι, αναπαύεται βοσκός αιγοπροβάτων ενίοτε και χοίρων, όνων, ημιόνων ή πτηνών. Στην όχθη στο νησάκι πλάϊ, γερμένος στον άδειο καναπέ, στην τρύπια την καρέκλα.

Ελλάδα, σε φθείρανε τα τέκνα σου αισχρά, γενίτσαροι στου κάθε τύραννου το μύλο. Αλλά χαλάλι. Το φως και το σκοτάδι ποτέ δεν φθείρονται, και η ωδή ποτέ δεν σταματάει.

Στην τρύπια την καρέκλα ονειρεύεται· χώροι αρχαιολογικοί, ήλιος καυτός, γυμνό τοπίο, πέτρες. Σόρτς, τιραντούλες, αντηλιακά, μαύρα γυαλιά, ψαθάκι και μαντήλι. Στρατόπεδο μετά την αποψίλωση. Πειθαρχημένα, καθαρά, νεκρά. Προς πώλησιν. Δεί δη χρημάτων, όντως. Ο Εφιάλτης πέρασε, ό,τι πουλιόταν πούλησε στους Μήδους και τους Πέρσες. Τουλάχιστον κάποιοι ζητάνε να τα δούν. Να δούνε, να ακούσουν τη σιγή. Σιγή ιχθύος που ’χει δαγκάσει το αγκίστρι.

Και πάλι ονειρεύεται· χώροι με μάρμαρα και βρύσες· δένδρα, δρομάκια και σκαμνιά, σταμνιά. Ήλιος, φιλάνθρωπη σκιά και λίθοι· δροσιά. Ρυάκια, πέτρες και νερό· μνημεία. Ακούραστοι εργάτες καταβρέχουνε τις πέτρες τις ξερές. Τί ωραίες που είναι οι πέτρες βρεγμένες! Δροσερές, ζωντανές. Εδώ και εκεί οργανοπαίχτες, χαϊδεύουν τα μνημεία με τους ήχους φιλάνε το μαρμαρωμένο βασιλιά μπάς και ξυπνήσει, χορεύουν. Δεί δη χρημάτων, ναί, αλλά να αξίζει για όλους, και γι’ αυτόν που πουλιέται και γι’ αυτό που πουλιέται και γι’ αυτόν που αγοράζει, και γι’ αυτόν που κοιτάζει, όλοι να λένε χαλάλι· όλα να έχουν την αξία που τους πρέπει, με αξιοπρέπεια. Για τέτοια ομορφιά, για τέτοια αρμονία, για τέτοιο πανηγύρι ας πάει και το παλιάμπελο και φύλακας θα γίνω.

Ιανουάριος 1999

 

 

Οσμή λόγω κοσμήματος

 

Ουκ εν τω πολλώ το εύ,

ενίοτ’ όμως συμβαδίζουν

ή και συναγωνίζονται.

Ουκ εν τω καλώ το εύ

καί ουκ εν τω ωραίω·

τό εύ είν’ άλλης φύσεως.

Ουκ ο τόπος άλλ’ ο τρόπος

ουχί ακόπως και απόνως.

Ουαί τοις γνώμην έχουσιν

άνευ ευγνωμοσύνης.

Τί απομένει στους βροτούς;

Η αίτηση συγγνώμης.

Ταις δι’ ευχών πρεσβείες του

πάσης αγαθοσύνης

δέκτας γενέσθαι τους θνητούς

πάσης της υφηλίου.

Φεβρουάριος 1999

 

 

 

ΑΕΤΟΣ

Το βλέμμα τ' αετού

σ' Ανατολή και Δύση

τό Δένδρο της Ζωής

στά έγκατα της γης καλλιεργεί

κι’ ανθεί και φέρει κι’ άλλο.

Χρυσός δικέφαλος επί πορφύρας.

 

ΜΕΡΟΣ

1ο

2ο

3ο

4ο