ΠΕΡΙ ΠΟΛΛΩΝ ΚΑΙ ΤΙΝΩΝ ΑΛΛΩΝ

ΠΕΡΙΠΟΛΩΝ ΣΤΗΝ ΑΛΩ  (ΘΟΛΟΥΡΑ)

AFTER ΑΛΩΣΗ ΑΛΛΟΦΡΩΝ ΕΝΙΟΤΕ ΚΑΙ ΑΦΡΩΝ

© Διονύσης Παπαχριστοδούλου

dip88@sch.gr

Τοις όπου γης αδελφοίς ομοφύλοις τε και αλλοφύλοις

Την Κυριακή της Ορθοδοξίας, η Εκκλησία, μας υπενθυμίζει ότι η σχέση μας με τον Τριαδικό Θεό περνάει μέσα από τα αγιασμένα υλικά πράγματα, τα σύμβολα, μέχρι να φτάσουμε στη θέωση (σύμβολο = υλικό πράγμα, τελετή ή λέξη + θεία Χάρη). Την Κυριακή του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά μας θυμίζει ότι αυτή η θεία Χάρη που φορείς της είναι τα Σύμβολα (Μυστήρια, Σώμα και Αίμα Χριστού, Σταυρός, λείψανα αγίων, αγιασμός, εικόνες, αγία Γραφή, κείμενα και λόγια αγίων κ.λπ.) δεν είναι κάτι κατώτερο του Θεού, γινόμενο και απογινόμενο κτίσμα, αλλά είναι άκτιστη, είναι η άκτιστη ενέργεια του Τριαδικού Θεού που η μακρόχρονη εν μετανοία (με πόνο και θλίψη), με άσκηση, αφομοίωσή της οδηγεί τον θνητό στη θέωση, την ένωση με το Θεό, τον κάνει κατά χάρη θεό. Αφού λοιπόν μας προετοιμάσει κατάλληλα μας καλεί την Κυριακή της Σταυροπροσκυνήσεως, εν γνώση και όχι μαγικά, να προσκυνήσουμε τον Τίμιο Σταυρό αιτούμενοι το μέγα Έλεος δηλαδή την ύψιστη δωρεά της θέωσης για τον εαυτό μας προσωπικά και για τον κόσμο όλο ώστε να έρθη ως ιστορική πραγματικότητα και επί γης το πολίτευμα του Σταυρού, η Βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Την Κυριακή του αγίου Ιωάννου της Κλίμακος και την επόμενη Κυριακή της αγίας Μαρίας της Αιγυπτίας μας παρουσιάζει ολόκληρο το φάσμα των δυνατών επιλογών για τον χριστιανό. Ο άγιος Ιωάννης έζησε και μεγάλωσε εντός των κόλπων της Εκκλησίας εκμεταλλεύτηκε την ασκητική και λειτουργική Της παράδοση, αγίασε, και έγραψε και την “Κλίμακα” όπου εκθέτει και περιγράφει με κάθε λεπτομέρεια αυτήν ακριβώς τη οδό της σωτηρίας. Η αγία Μαρία δώδεκα χρονών κοπελίτσα έφυγε από το σπίτι της και έπιασε δουλειά στα πεζοδρόμια … Στα εικοσιεννιά της μετάνοιωσε και κατευθείαν χώθηκε στην έρημο. Απλώς κάποτε είχε βαπτιστεί και ότι έτυχε να ακούσει μέχρι τα δώδεκά της. Μόνη, χωρίς την ασκητική και λειτουργική βοήθεια της Εκκλησίας ασκήτεψε στην έρημο. Μόνη μόνω Θεώ. Αγίασε και όρισε το άλλο άκρο των ποικίλων δρόμων της σωτηρίας των πιστών. Με τις πέντε αυτές Κυριακές η Εκκλησία μας παίρνει από την στιγμή της εξόδου από τον Παράδεισο και μας εισάγει πανηγυρικά στην Άνω Ιερουσαλήμ, στη μόνη πραγματική πραγματικότητα, στη Βασιλεία του Πατρός και του Υιού και του αγίου Πνεύματος. Αμήν.

Διάδρομος Νοσοκομείου. Αναμονή. Ο άλλος τρέχει και ρωτάει τους γιατρούς· "μήν έχω αυτό, εκείνο ή το άλλο; πονάω εδώ, πονάω εκεί". Ιατρικές ορολογίες. Αγωνία. Αναμονή σ’ έναν μακρύ διάδρομο. Οι θάλαμοι στο πλάι άδειοι. Δεν πρόκειται για λαϊκό νοσοκομείο, μα για πολυτελείας ... για τους λίγους. Παραδίπλα σ‘ ένα θάλαμο ο ασθενής και οι επισκέπτες· κάποιοι γνωστοί και μια γιαγιά. Προσφέρονται κεράσματα. Είναι Παρασκευή. Νηστεία. "Πάρε γιαγιά". "Ευχαριστώ νηστεύω". "Έλα γιαγιά πάρε". "Ευχαριστώ δεν τρώω". "Φάε ρε γιαγιά η αμαρτία δικιά μου ...".

Συχνά τυχαίνει σε παρέες κάποιος να μη νηστεύει και να λέει με “αυτοθυσία” στον άλλο που νηστεύει "φάε, η αμαρτία δικιά μου". Λές και η νηστεία είναι φόρος που θα μπορούσε να πληρώσει ο συνέταιρος. Η προτροπή αυτή δείχνει τη νομικιστική αντίληψη που έχουμε για τη σχέση μας με την Εκκλησία. Έγκλημα και τιμωρία. Νόμος, παράβαση, ενοχή, χρέος, ποινή, εξιλέωση, πληρωμή. Αντίληψη που οφείλεται στο μεσαιωνικό εκβαρβαρισμό που κυριάρχησε στη χώρα μας κυρίως μετά το 1821. Οι κανόνες της Εκκλησίας υποβιβάζονται σε στείρους νόμους και κυριαρχεί το άγχος μην τυχόν τους παραβεί κανείς, οπότε θα ακολουθήσει η τιμωρία.

Ο νόμος του κράτους απλώς καταπιέζει, αλλά τον ανεχόμαστε, προκειμένου να λειτουργεί στοιχειωδώς η κοινωνία. Ο νόμος της Εκκλησίας, οι κανόνες, υπάρχουν για να μας θεραπεύουν. Όποιος τους εφαρμόζει, κερδίζει τη θεραπεία ολόκληρης της ύπαρξής του· όποιος δεν τα καταφέρνει, κερδίζει τουλάχιστον τη θεραπεία της συνείδησής του. Η συνείδηση είναι "λάστιχο", προσαρμόζεται. Μπορεί ο άνθρωπος να φθάσει να κάνει τα μεγαλύτερα εγκλήματα και επειδή βρήκε ένα επιχείρημα, μια δικαιολογία, πορώνει τη συνείδηση. Το συντριβάνι μπορεί να βγάζει βρώμικο νερό ή και να έχει εντελώς αχρηστευτεί. "Έλα ρε, αφού όλοι κλέβουν". "Ου κλέψεις". Καθαρίζει η κατάσταση. Γι’ αυτό είναι έγκλημα η "φιλάνθρωπη" προσαρμογή στην κοινωνική πραγματικότητα. "Αφού κανείς ή οι περισσότεροι δεν εφαρμόζουν κάτι, ας το διαγράψουμε". Είναι έγκλημα αυτή η "ρεαλιστική" νοοτροπία, γιατί καταστρέφει τη δυνατότητα για μετάνοια. Οι κανόνες της Εκκλησίας δείχνουν την ευθεία οδό, και η "οικονομία" της, επιτρέπει στον άνθρωπο, ακολουθώντας μία ταλάντωση, σιγά σιγά να ισορροπήσει τη ζωή του, αντλώντας δύναμη εν μετανοία.

Ο Γκάλης έκαμνε την προετοιμασία του, το ίδιο και ο Πύρρος Δήμας και όλοι οι πρωταθλητές. Αν την ώρα της προπόνησης εμφανιστεί κάποιος φίλος και του πεί, "άντε ρε, πάμε να τα πιούμε, η αμαρτία δικιά μου ..." κι’ εκείνος τον ακούσει, απλώς θα χαλάσει την προετοιμασία του, και δεν θα μπορεί να τα δώσει όλα στον αγώνα. Τί μπορεί άραγε να ελπίζει από την "αυτοθυσία" του φίλου; Κάπως έτσι είναι και με τη νηστεία. Δεν είναι ζήτημα αμαρτίας-παράβασης, αλλά ζήτημα απώλειας της ευκαιρίας για προπόνηση. Η νηστεία είναι ένα είδος προπόνησης. Στην Εκκλησία όλα τα είδη της προπόνησης γενικά λέγονται άσκηση. Αν διακόπτεται η άσκηση επειδή κανείς εύκολα ξεπερνάει τον "εγωϊσμό" του και ακολουθεί τους όποιους "φιλάνθρωπους" άλλους, δε θα επιτευχθεί ο στόχος, που είναι η θεραπεία, η κάθαρση από τα πάθη, ο φωτισμός του νού, η θέωση, η θεραπεία του κόσμου όλου.

Αρκεί βέβαια η προπόνηση να μην γίνεται πρωτάθλημα. Να μην απολυτοποιείται και επικεντρώνεται η προσπάθεια απλά και μόνο στην αυστηρότερη τήρησή της, στην μεγαλύτερη δυνατή καταπόνηση. Ο νούς οφείλει να είναι στον αγώνα. Η ύπαρξη του φιλότιμου είναι απαραίτητη, η συνεχής βελτίωση αναγκαία, αλλά με κέντρο τον τελικό σκοπό και όχι τη μονόπλευρη τελείωση του μέσου. Αυτό ήταν το λάθος των Φαρισαίων, έκαμναν σκοπό το μέσο. Νηστεία για τη νηστεία, όσο πιο πολύ νηστεύω, τόσο καλύτερος είμαι, τηρώ το νόμο και μου χρωστάει πλέον ο Θεός. Έτσι λόγω της υπερηφάνειας ακυρώνεται ολόκληρη η προσπάθεια. Αντί το μέσο να φέρει Έμπνευση, πνίγει την ύπαρξη στην κόλαση της αυτοδικαίωσης.

Οι αθλητικές ομάδες (ποδοσφαίρου, μπάσκετ κ.λπ.) κάθε χρόνο κάνουν, εκτός από τις εβδομαδιαίες προπονήσεις, και την ετήσια προετοιμασία τους. Πηγαίνουν σε κάποιο αθλητικό κέντρο για να προετοιμαστούν για ολόκληρη τη χρονιά. Κάτι τέτοιο είναι για το χριστιανό η Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Κάνει μια έντονη προπόνηση, για να βγάλει ολόκληρη τη χρονιά.

Οι πρωταθλητές στην Εκκλησία λέγονται ασκητές. Φυσικά, άσκηση υπάρχει για όλους τους χριστιανούς, αλλά διαφορετική άσκηση θα κάνει ο ερημίτης και διαφορετική κάποιος "αγύμναστος" χριστιανός. Ο ένας παίρνει το απότομο μονοπάτι για την κορυφή, ο άλλος τον ομαλό δρόμο που ανεβάζει σιγά σιγά. Και οι δύο όμως κατευθύνονται προς την ίδια κορυφή. Ο σκοπός είναι κοινός για όλους, η αποκατάσταση του κατ’ εικόνα, η επίτευξη του καθ’ ομοίωση.

Στην εποχή που τα οικονομικά μεγέθη καθορίζουν τις σχέσεις των κρατών και όχι μόνο, η Εκκλησία παρέχει το κατ’ οικονομία, την παραχώρηση, για κάθε "αγύμναστο" καί, παράλληλα, διαφυλάττει ως κόρη οφθαλμού την ακρίβεια του κανόνα. Φιλάνθρωπα δίνει στον αρχάριο τη δυνατότητα να ξεκινήσει χωρίς να αποκρύπτει το ρεκόρ, τον ακρογωνιαίο Λίθο, το αμετάθετο Θεμέλιο, το Θεάνθρωπο. Αυτόν που δύναται και λέει και το εννοεί: "η αμαρτία σας δικιά μου".

Μετά το θάνατο του Σολομώντα το 975 π.Χ., ο λαός ζήτησε από τον διάδοχο, ελάφρυνση της βαριάς φορολογίας. Ο Ροβοάμ αρνήθηκε και οι δέκα βόρειες φυλές του Ισραήλ, ανακήρυξαν βασιλιά τους τον Ιεροβοάμ, πρώην αξιωματούχο του Σολομώντα, που τα τελευταία χρόνια της βασιλείας του συνωμότησε εναντίον του καί, όταν απέτυχε, κατέφυγε στην Αίγυπτο. Ο Ιεροβοάμ ίδρυσε το βασίλειο του Ισραήλ με πρωτεύουσα τη Βαιθήλ (σπίτι του Θεού) και υπηκόους τις δέκα φυλές του Ισραήλ, εκτός από τις φυλές του Ιούδα και του Βενιαμίν, που έμειναν πιστές στο Ροβοάμ.

Η διαίρεση ήταν πολιτική και πρόσκαιρη. Ο λαός μαζευόταν για να λατρεύει το Θεό στο Ναό του Σολομώντα, στα Ιεροσόλυμα. Υπήρχε πάντα, για τον Ιεροβοάμ, ο κίνδυνος της επανένωσης, λόγω της συχνής επικοινωνίας. Σε αυτή την περίπτωση θα έχανε τη βασιλεία του, μια και αυτός ήταν ο σφετεριστής, ενώ ο Ροβοάμ ο νόμιμος. Από πολύ νωρίς, λοιπόν, φρόντισε να δημιουργήσει δύο ιερά, ένα στη Βαιθήλ και ένα στη Δάν. Φρόντισε, δηλαδή, την πολιτική διαίρεση να την κάνει και θρησκευτική, με την ελπίδα να γίνει μόνιμη. Όπως και έγινε. Μέχρι τα χρόνια του Χριστού υπήρχε μεγάλο μίσος ανάμεσα στους Σαμαρείτες (απογόνους των δέκα φυλών) και τους Ιουδαίους.

Στα τέλη του 8^ου αιώνα μ.Χ. οι Φράγκοι κυριαρχούσαν στις περιοχές της δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Οι υπόδουλοι στους Φράγκους δυτικοί Ρωμαίοι περίμεναν βοήθεια από τους ελεύθερους ανατολικούς ελληνόφωνους Ρωμαίους. Κάτι αντίστοιχο με την προσπάθεια του Ιουστινιανού και του Βελισσάριου πριν ενάμισυ αιώνα . Ο Καρλομάγνος (742-814), θέλοντας να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μακροχρόνια επιβίωση του κράτους του, έπληξε αυτή ακριβώς την αυτονόητη ενότητα των ανατολικών και δυτικών Ρωμαίων. Το 794 στη Σύνοδο της Φραγκφούρτης αποκάλεσε, για πρώτη φορά επίσημα, τους ελληνόφωνους Ρωμαίους, Γραικούς.

Από τους πρώτους αιώνες μ.Χ. "Έλληνας", σήμαινε "ειδωλολάτρης", είχε πάψει να είναι εθνικό όνομα των ελληνόφωνων οι οποίοι, από πολύ νωρίς, πιθανόν και πριν την εμφάνιση του Χριστιανισμού, όλο και λιγότερο ήθελαν να αποκαλούν τον εαυτό τους Έλληνα, προτιμώντας ως εθνικό όνομα το "Ρωμαίος".

Ονομάζοντας, λοιπόν, τους ανατολικούς Ρωμαίους, Γραικούς, πέτυχε, μεταξύ άλλων και τα ακόλουθα. Έμενε ελεύθερο το ένδοξο όνομα Ρωμαίος για όποια μελλοντική χρήση, π.χ. Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους. Μπορούσε πλέον να καταδικάσει ελεύθερα τους ανατολικούς Ρωμαίους ως αιρετικούς και μάλιστα ειδωλολάτρες. Προκαλούσε ένα βαθύ ρήγμα μεταξύ των ανατολικών και δυτικών Ρωμαίων. Ακόμη, τόσο μάγκας ( -μάγνος, magnus, μέγας) ήταν αυτός ο Κάρολος, που διακήρυξε την ανωτερότητα των θεολόγων του, πριν καλά καλά αυτοί υπάρξουν, προς το παρόν ήταν ένας ... ο Αλκουίνος. Δηλαδή οι Φράγκοι πρώτα διακήρυξαν την ανωτερότητα της θεολογικής τους παράδοσης και μετά την δημιούργησαν και την καλλιέργησαν ... Με αυτή την αίσθηση της ανωτερότητας, οι Φράγκοι άρχισαν να προσθέτουν και να αφαιρούν από τη δογματική διδασκαλία της Εκκλησίας. Σπουδαίο στήριγμα βρήκαν στη θεολογία του Αυγουστίνου, που τους έδινε τη δυνατότητα να ισχυρίζονται ότι όλα αυτά ήταν τάχα μία πρόοδος στην κατανόηση των δογμάτων.

Σχετικά με το πρόβλημα της Εικονομαχίας, οι Φράγκοι με σφοδρή πολεμική, απέρριπταν και την εικονοκλαστική θέση, όταν οι εικονομάχοι κυριαρχούσαν στην Κωνσταντινούπολη, και την προσκύνηση των εικόνων αργότερα, όταν καταδικάστηκε η Εικονομαχία, χωρίς να επηρεάζονται από την αντίθετη άποψη του Πάπα Αδριανού Α' (772-795), ο οποίος υποστήριζε τους είκονόφιλους. Το μόνο που τους ενδιέφερε ήταν να βρίσκονται σε αντίθεση με την Ανατολή. Αν και η λατινική μετάφραση των πρακτικών των ρωμαϊκών Συνόδων που είχαν στη διάθεσή τους παραμόρφωνε το πραγματικό νόημα, εξ αιτίας χονδροειδών μεταφραστικών λαθών και παρερμηνειών, σε περίοδο ουσιαστικής αγραμματοσύνης, επεδίωκαν να προβάλλουν τη θεολογική τους ανεξαρτησία και ανωτερότητα έναντι των ελληνόφωνων Ρωμαίων της Κωνσταντινούπολης. Το ίδιο συνέβη και σχετικά με το ζήτημα του Filioque, το οποίο, αυθαίρετα και παρά την αντίδραση του Πάπα Λέοντα του Γ' (796-816), προσέθεσαν στο Σύμβολο της Πίστεως.

Όταν τελικά το 1046 κατάφεραν να καταλάβουν οριστικά το Πατριαρχείο της Ρώμης, επιβάλλοντας με τη δύναμη των όπλων δικούς τους Πάπες, το Σχίσμα που υπήρχε από το 794 μεταξύ των Φράγκων και των ελληνόφωνων και λατινόφωνων Ρωμαίων έγινε, από το 1054, Σχίσμα μεταξύ της φραγκοκρατούμενης πλέον Ρώμης και των ελεύθερων Ρωμαίων της Ανατολής. Ο Καρλομάγνος άρχισε και οι απόγονοι του ολοκλήρωσαν, το κόλπο του Ιεροβοάμ σε νέα έκδοση μετά 2.000 περίπου χρόνια. Την πρόσκαιρη πολιτική διαίρεση, ανάμεσα στη φραγκοκρατούμενη Δύση και την ελεύθερη ρωμαίϊκη Ανατολή, την έκαναν θρησκευτική και συνεπώς βαθιά και μόνιμη.

Οι απόγονοι των Ιεροβοάμ και Ροβοάμ, κατόρθωσαν μετά από 3.000 !!! χρόνια να επουλώσουν τις πληγές τους και να ξεκινήσουν μια καινούργια πορεία, στο σημερινό κράτος του Ισραήλ. Μάλιστα, κατόρθωσαν να δημιουργήσουν κράτος στην Παλαιστίνη, εκτοπίζοντας πληθυσμούς που ζούσαν εκεί επί αιώνες. Ελεύθερο Ισραηλιτικό κράτος υπήρξε για τελευταία φορά το 580 π.Χ. όταν κατέλαβαν την Ιερουσαλήμ οι Βαβυλώνιοι. Το 1948, δηλαδή, επικαλέσθηκαν και η διεθνής κοινότητα τους αναγνώρισε, νομικό δικαίωμα από 2.528 χρόνια πριν !!! Απλώς ξέρουν ποιοί είναι και τί θέλουν. Μνήμη και πίστη. Το 1897 στη διάρκεια του Πρώτου Σιωνιστικού Συνεδρίου της Βασιλείας, ο Θεόδωρος Χέρτσλ (Αυστριακός δημοσιογράφος) ίδρυσε το Διεθνές Σιωνιστικό Κίνημα. Μετά το τέλος του Συνεδρίου ο Χέρτσλ έγραψε στο ημερολόγιό του: "Σήμερα ίδρυσα το Εβραϊκό Κράτος. Αν το ανήγγελα επισήμως, ο κόσμος θα με περιγελούσε. Μά ύστερα από πέντε, ίσως και πενήντα χρόνια θα δήτε ότι είχα δίκιο". Κατά την έκρηξη του Α' Παγκ. Πολέμου στην Παλαιστίνη κατοικούσαν 85.000 Εβραίοι έποικοι, και λίγο πριν τον Β' Παγκ. Πόλεμο 650.000. Το 1947 η Μεγάλη Βρετανία έφερε το θέμα της Παλαιστίνης στα Ηνωμένα Έθνη. Στις 29 Νοεμβρίου 1947 η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ενέκρινε την πρόταση για διαίρεση της Παλαιστίνης σε δύο ανεξάρτητα κράτη (αραβικό και εβραϊκό). Στις 15 Μαΐου 1948 ανακηρύχθηκε το Ισραήλ ανεξάρτητο Κράτος, και μάλιστα χρησιμοποίησε για επίσημη γλώσσα την από την εποχή της βαβυλώνιας αιχμαλωσίας νεκρή (μόνο οι ραββίνοι, φαρισαίοι, την γνώριζαν) εβραϊκή γλώσσα.

Η Ο.Ν.Ε. ίσως να είναι μια τέτοια ευκαιρία για τους απογόνους των Ρωμαίων σε Ανατολή και Δύση. Τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη, παρατηρείται μια όλο και μεγαλύτερη κυριαρχία των συντηρητικών δυνάμεων. Μια ολιγομελής ομάδα τεχνοκρατών κατευθύνει τις τύχες των λαών της Ευρώπης. Υπάρχουν οι δημοκρατικοί θεσμοί, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κ.λπ. όμως συνεχώς υποβαθμίζονται. Άλλοι αποφασίζουν. Μετά δύο αιώνες αγώνων για τα δικαιώματα του πολίτη (από τη Γαλλική Επανάσταση του 1789) τα μεσαιωνικά φαντάσματα της Φεουδαρχίας και των Κάστρων της μοιάζει να πέρνουν τη ρεβάνς. Οι κομμουνιστές έλεγαν ότι στη Δύση οι εργαζόμενοι απολαμβάνουν προνομίων επειδή υπάρχει το "ανατολικό μπλόκ". Τώρα που εξέλειπεν ο εξ ανατολών κίνδυνος φαίνεται ότι είχαν δίκαιο. Ότι κέρδισαν οι εργαζόμενοι τον εικοστό αιώνα τείνει να χαθεί. Ο Καρλομάγνος ζεί στις καρδιές όσων έχουν τις τύχες των λαών της Ευρώπης στα χέρια τους. Η ανάλγητη διακυβέρνηση που ασκούν προκαλεί ποικίλες αντιδράσεις. Η Γαλλική Επανάσταση περιμένει την ολοκλήρωσή της.

"Τη Ρωμηοσύνη μην την κλαίς εκεί που πάει να σβήσει, νάτη πετιέται από 'ξαρχής κι ανδριεύει και θεριεύει και καμακώνει το θεριό με το καμάκι του Ήλιου ..." Κι’ όποιος φανταστεί εθνικισμούς, ρατσισμούς και άλλα τέτοια ανατριχιαστικά του ζητώ συγνώμη που δεν κατάφερα να μεταφέρω στο χαρτί το οικουμενικό, το παγκόσμιο, το πανανθρώπινο, το διασυμπαντικό που εννοώ.

Άνοιξη 1998

Αγαπητοί εκ Πόντου και λοιποί προσφυγικής καταγωγής, εν Ελλάδι τω νυν εγκαταβιούντες, πληθυσμοί. Κάποτε το ημέτερον έθνος ενεπνέετο υπό μεγάλης τινός Ιδέας. Δεν τα κατάφεραν όμως κι άσχημα οι θεωρούντες μας δυσκυβέρνητο τσούρμο. Παραμένομεν πλέον εγκλωβισμένοι στο ΧΑΑλι μας ελπίζοντες εις άνοδον του δείκτη. Λοιπόν, οι φίλοι μας οι Άγγλοι πολύ σωστά προφέρουνε τη λέξη "ιδέα", you now: "idea", "αϊντία". Μια αηδία και μισή· αυτό είναι κάθε ιδέα και αν μάλιστα είναι και μεγάλη, κακό του κεφαλιού της, "Μεγκάλη Αηντεία", αεί τα ίδια δεινά σωρεύει στους θνητούς.

Η εξωτερική μας πολιτική ωφείλει ίσως να επανεξετάσει τις προτεραιότητές της. Συμφέρει μάλλον, η πλήρης ένταξη της Γείτονος στην ΟΝΕ να πραγματοποιηθεί όσο το δυνατόν πιο σύντομα. Τα κοινοτικά οργάνα, οργανώσεις τε, και οργανισμοί να εργασθούν φιλότιμα για το "βάθεμα" της Δημοκρατίας στη γείτονα χώρα. Να απαλλαγεί επιτέλους ο ταλαιπωρούμενός της λαός από την όποια ανελευθερία και να υπάρξουν πραγματικές προϋποθέσεις ώστε να μη πέσει στα χέρια εκείνων των "θεμελιοκρατών" που παραμονεύουν. Κάποτε, θα σταθεροποιηθεί η κατάσταση επί τω ευρωπαϊκόν. Σίγουρα αυτό θα γίνει αν κοτζάμ Ευρώπη πέσει πάνω τους να τους "εκπολιτίσει", να τους "εκσυγχρονίσει"· εδώ τόσοι και τόσοι "μάγκες" δεν άντεξαν. Το money νάναι καλά, θα "στρώσουν" κι αυτοί. "Ότι δεν γίνεται με χρήματα γίνεται με πολλά χρήματα". Πεδίον μέγα για "επενδύσεις" στις περιοχές του Πόντου, της Καππαδοκίας, της Σμύρνης, της Πόλης και όπου αλλού. Έτσι με μια τέτοια ρεαλιστική στρατηγική και χωρίς μεγάλες Αηδίες και πολέμους θα γίνει πραγματικότητα εκείνο των προγόνων το ρητό, ο καημός, η προφητεία: "Πάλι με χρόνια με καιρούς πάλι δικά μας θάναι". Αφερίμ καρντάς.

Τώρα αν παρόλες τις διευκρινίσεις κάποιος επιμένει στον χαρακτηρισμό του εθνικιστή, ρατσιστή, να πάει να πληρώσει τα έξοδα, να γίνει εξέταση DNA να βρεθεί η ρίζα, η ράτσα. Να μάθει ότι ουκ έστι ράτσα για να θριαμβεύσει και πάλι το ρητό: "να του κοπεί το χέρι εκείνου του … που από τη ψήφο του -για μια ψήφο λέει- δεν καθιερώθηκαν τα ελληνικά ως επίσημη γλώσσα των USA". Από τον Ισοκράτη και μετά σιγά σιγά και συν Χριστώ μπήκαν τα θεμέλια του μοναδικού ίσως στην ιστορία της ανθρωπότητας πολιτισμού που αγωνίστηκε να πετάξει το ρατσισμό στα τάρταρα του Άδη. Και αυτός ο πολιτισμός χρησιμοποίησε για γλώσσα του τα ελληνικά, την Κοινή. Μια όμως γενναία και πρωτοφανής προσπάθεια, ας πούμε, πολιτισμοκάθαρσης έχει σχεδόν εξαφανίσει, άλλοτε σβήνοντας και συχνότερα διαστρέφοντας και παραχαράτοντας, τα ίχνη του πολιτισμού αυτού.

Στις 27 Φεβρουαρίου του 272 ή του 273, στη Ναϊσσό της ρωμαϊκής επαρχίας της Μοισίας (σημ. Nisch της Σερβίας) γεννήθηκε ο Φλάβιος Βαλέριος Κωνσταντίνος (Flavius Valerius Constantinus). Το 306 στην Υόρκη της Βρετανίας, μετά το θάνατο του πατέρα του Κωνστάντιου Χλωρού, ο στρατός τον ανακήρυξε Καίσαρα, διοικητή του ενός τετάρτου της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Πρόσφατα, κατά τη διάρκεια εργασιών στα θεμέλια του μεγαλοπρεπέστερου ναού της Βρετανίας στην Υόρκη (York Cathedral, νορμανδικού σήμερα ρυθμού), βρέθηκαν τα ερείπια της ρωμαϊκής Βασιλικής (Basilica) του Εμπορίου (Ebor, όπως ήταν το ρωμαϊκό όνομα της Υόρκης), όπου, επάνω σε μια ασπίδα ανακηρύχθηκε Καίσαρας ο Μ. Κωνσταντίνος.

Στις 28 Οκτωβρίου του 312 ο Κωνσταντίνος ο Α' με 20.000 στρατό νίκησε τον πενταπλάσιο (100.000) στρατό του Μαξέντιου και ανέλαβε πλέον τη διοίκηση της μισής (δυτικής) Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Το μεσημέρι της 27^ης Οκτωβρίου είχε δει στον ουρανό το σημείο του Σταυρού, "τού Σταυρού Σου τον τύπον εν ουρανώ θεασάμενος και ως ο Παύλος την κλήσιν ουκ εξ ανθρώπων δεξάμενος", πιο λαμπερό από τον ήλιο και τη φράση ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ. Το βράδυ της ίδιας ημέρας είδε το Χριστό να του ζητά να το κάνει σημαία του. Όπως γράφει ο βιογράφος του ο Ευσέβιος: "αυτοίς οφθαλμοίς ιδείν έφη εν αυτώ ουρανώ υπερκείμενον του ηλίου σταυρού τρόπαιον εκ φωτός συνιστάμενον, γραφήν τε αυτώ συνήφθαι λέγουσαν· τούτω νίκα". "Τον Χριστόν ... σύν τω φανέντι κατ’ ουρανόν σημείω οφθήναί τε και παρακελεύσασθαι, μίμημα ποιησάμενον του κατ’ ουρανόν οφθέντος σημείου τούτω ..."

Ο απόστολος Παύλος, μετά από μια ανάλογη εμπειρία αμέσως βαπτίσθηκε και ασκήτεψε στην έρημο της Αραβίας για τουλάχιστον τρία χρόνια. Ο απόστολος Πέτρος κατά τη διάρκεια της Μεταμορφώσεως αυθόρμητα ζήτησε να κάνουν τρεις σκηνές και να παραμείνουν, όσο γινόταν περισσότερο, σε αυτή την κατάσταση: "Κύριε, καλόν εστιν ημάς ώδε είναι· ει θέλεις, ποιήσω ώδε τρεις σκηνάς, σοί μίαν και Μωϋσεί μίαν και Ηλία μίαν". Και αργότερα στην Παράδοση της Εκκλησίας μας "η απέραντος ηδονή των καθορώντων του προσώπου Του το κάλλος το άρρητον" είναι ο πολύτιμος μαργαρίτης που για χάρη του πουλά κανείς όσα έχει και δεν έχει, είναι ο αγρός με τον κρυμμένο θησαυρό που αγοράζει κανείς, όταν τον βρή, αφού τα πάντα ξεπουλήσει. "Το άγιον τούτο Φώς, όταν εμφανίζηται εν δυνάμει, φέρει την ταπεινήν αγάπην. Αποδιώκει πάσαν αμφιβολίαν και πάντα φόβον, εγκαταλείπει μακράν εις τα οπίσω πάσας τας γηΐνας σχέσεις, άπασαν την πυραμίδα των κοινωνικών τάξεων και των ιεραρχικών αξιωμάτων. Ο άνθρωπος γίνεται τρόπον τινά "ουδείς". Δεν ίσταται επί της οδού των αδελφών αυτού· ουδεμίαν θέσιν επιδιώκει δι’ εαυτόν εν τω κόσμω τούτω. ...απεργάζεται δε την ψυχήν άτρωτον και απρόσβλητον από παντός ό,τι συνέθλιβεν αυτήν πρότερον. Ο θάνατος τρέπεται εις φυγήν ενώπιον Αυτού".

Ο Μ. Κωνσταντίνος δεν μας άφησε αυτοβιογραφία για να ξέρουμε τί ένοιωσε και γιατί έζησε έτσι τη ζωή του. Ξέρουμε όμως πώς όποιος ζήσει τέτοιες καταστάσεις το μόνο που θέλει είναι να τα εγκαταλείψει όλα και να αγωνιστεί με όλες του τις δυνάμεις για να τις ξαναζήσει.

Ο Μ. Κωνσταντίνος ήταν ήδη διοικητής του ενός τετάρτου της αυτοκρατορίας και με τη νίκη του αυτή διοικούσε πλέον τη μισή αυτοκρατορία. Μπορούσε λοιπόν να βοηθήσει κοινωνικά την Εκκλησία. Για να είναι όμως αποδεκτός από το ρωμαϊκό κατεστημένο, έπρεπε να εμφανίζεται, αν όχι ως θεός, τουλάχιστον ως μέγας αρχιερεύς. Δεν μπορούσε λοιπόν να βαπτιστεί. Δέχτηκε να θυσιάσει αυτό που υπερβολικά επιθυμούσε για να γίνει αυτοκράτορας και έτσι να απαλλάξει τους χριστιανούς από φοβερούς διωγμούς δυόμισυ αιώνων. Έκανε τη μεγάλη θυσία να μη βαπτιστεί και θυσίασε τη δυνατότητα να εκμεταλλευτεί την ασκητική και λειτουργική ζωή της Εκκλησίας. Έκανε τη θυσία να γίνει αυτοκράτορας ... αν και "ως ο Παύλος την κλήσιν ουκ εξ ανθρώπων δεξάμενος", δέχτηκε να περάσει την επίγεια ζωή του χωρίς τον Άρτο της ζωής. Η μεγαλύτερη θυσία που μπορούν να κάνουν δύο ερωτευμένοι είναι ο χωρισμός. Και την εικόνα του ανθρώπινου έρωτα χρησιμοποιούν οι άγιοι για να μας βοηθήσουν αμυδρά να νοιώσουμε τα απερίγραπτα βιώματά τους. Και θυσίασε όχι μόνο την περίοδο της εδώ ζωής του, αλλά διακινδύνευσε και την αιώνια.

Έζησε ό,τι έζησε με το "όραμα", αλλά δεν ήταν αρκετό για να μεταμορφωθεί η ύπαρξή του. Για παράδειγμα, ο απόστολος Πέτρος 40 μέρες μετά την εμπειρία της Μεταμορφώσεως αρνήθηκε τον Χριστό. Δεν ενεργείται μαγικά η μεταμόρφωση του ανθρώπου. Χρειάζεται χρόνος και πόνος πολύς εν βαθεία μετανοία για να αφομοιωθεί η όποια εμπειρία. Ο άγιος Μέγας Κωνσταντίνος λοιπόν το 330 έστειλε εξορία τον άγιο Μέγα Αθανάσιο, επηρεασμένος από αρειανόφιλους επισκόπους. Δεν είχε ο ίδιος αποκτήσει δογματική συνείδηση, ούτε καν χριστιανός δεν ήταν.

Λίγους μήνες πριν πεθάνει επέστρεψε στην Ορθοδοξία, βαπτίσθηκε χριστιανός καί, όπως αναφέρει ο βιογράφος του, πληγωμένος από τη θεία δύναμη, πλήρης χαράς, πλημμυρισμένος από το θείο φώς, ζούσε την αναγέννησή του "ηγάλλετο τω πνεύματι ανεκαινούτό τε και φωτός ενεπίμπλατο θείου, χαίρων μεν τη ψυχή δι’ υπερβολήν πίστεως, το δ’ εναργές καταπεπληγώς της ενθέου δυνάμεως". Κοιμήθηκε στις 22 Μαΐου του 337.

Η ρωμαϊκή αυτοκρατορία γύρω στο 300 μ.Χ. ήταν έτοιμη να διαλυθεί. Ο Διοκλητιανός σε μια απελπισμένη προσπάθεια να τη σώσει τη διαίρεσε στα τέσσερα, και κράτησε για τον εαυτόν του μόνο το ένα τέταρτο. Αυτή τη διαλυμένη και γερασμένη αυτοκρατορία παρέλαβε ο Μ. Κωνσταντίνος και η επιλογή του να ελευθερώσει τη Χριστιανική Εκκλησία έδωσε στην αυτοκρατορία ακόμα έντεκα αιώνων ζωή. Χαρακτηριστικό είναι ότι το ρωμαϊκό χρυσό νόμισμα solidus (ελληνικά νόμισμα, αργότερα υπέρπυρο) παρέμεινε σταθερό για τα επόμενα 750 χρόνια (4,48 γραμμάρια χρυσού). Αξεπέραστο παγκόσμιο ρεκόρ οικονομικής σταθερότητας και ισχύος. Αυτός ο ρωμαίος μεταρρυθμιστής είναι το φυσικό σύμβολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (καί μάλιστα της νομισματικής) και όχι εκείνος ο αγράμματος βάρβαρος, ο Καρλομάγνος των Φράγκων. Αναγνωρίζοντας τη χριστιανική Εκκλησία εξασφάλιζε για τους πολίτες του ένα μοναδικό θεραπευτήριο που μεταμορφώνει τους εγωκεντρικούς ζητιάνους σε φιλότιμους άρχοντες της προσφοράς.

Στις 27 Οκτωβρίου του 312 ο Κωνσταντίνος ο Α' κατάλαβε ότι η μόνη ελπίδα για την αχανή ρωμαϊκή αυτοκρατορία ήταν ο Σταυρός του Χριστού. Δεν είχε να κάνει με μια καινούργια θρησκεία, αλλά μάλλον με τη θεραπεία της αρρώστειας που γεννά τις θρησκείες. Ο Χριστός ήρθε για να νικήσει το θάνατο. Να φέρει ζωή και ελευθερία. "Θανάτω θάνατον πατήσας" έφερε το Μέγα Έλεος, τη θεραπεία της συνέπειας της πρώτης αμαρτίας. Ο Μ. Κωνσταντίνος (ο σταθερός, αυτός που προκαλεί σταθερότητα = constantia) στερέωσε την αυτοκρατορία του στον Σταυρό του Χριστού και της πρόσφερε ζωή αιώνων. Μακάρι να μπορέσουνε και οι σύγχρονοι κάθε λογής κυβερνήτες μας να νοιώσουνε τη ζωοποιό δύναμη του Σταυρού και έτσι να πάψουν να σταυρώνουνε τους υπηκόους τους.

Άνοιξη 1998

Κάποτε κυκλοφορούσε ως το πιο σύντομο ανέκδοτο, “Αλβανός τουρίστας” και σήμερα κυκλοφορούν με Μερσεντές. Η χώρα μας έχει κατακλυστεί από αλλοδαπούς, λαθρομετανάστες και πάσης φύσεως ταλαίπωρους συνανθρώπους μας, ξένους, που έρχονται με την ελπίδα κάποιου καλύτερου αύριον. Αυτοί και εμείς.

Έχουν εμφανιστεί κάποια κρούσματα ρατσισμού. Συχνά τίθεται το ερώτημα, είναι οι Έλληνες ρατσιστές; και ανάλογα με τις ιδεολογικές προκαταλήψεις των εκάστοτε αναλυτών βγαίνουν ποικίλλα και εκ διαμέτρου αντίθετα συμπεράσματα. Τί είναι όμως αυτό που νοηματοδοτεί τη ζωή του σύγχρονου Έλληνα; Από την απελευθέρωση και μετά αγωνιζόμαστε να αποβάλουμε καθετί ρωμαίϊκο. Εισάγεται συστηματικά ο δυτικός ρατσισμός και όλο το κλίμα που τον καλλιεργεί. Αυτονόητος σκοπός ζωής για τους περισσότερους πλέον είναι ο δυτικός ευδαιμονισμός. Το φιλότιμο, η λεβεντιά και η αρχοντιά κινδυνεύουν να καταντήσουν λέξεις άγνωστες. Το μόνο που απέμεινε να εμπνέει την ανθρώπινη αγωνιστικότητα είναι το ατομικό συμφέρον. Η μεγαλωσύνη κατάντησε μαγκιά (magnus, μέγας). Μέσα σε τέτοιες συνθήκες πολύ φυσικό να παρουσιάζονται και φαινόμενα ρατσισμού.

Στην περιοχή μας υπήρχε μια ζωντανή και γόνιμη παράδοση, ένας πολιτισμός πραγματικό χωνευτήρι των λαών. Από τον 4^ο αιώνα π.Χ. ο Ισοκράτης έλεγε, “καί μάλλον Έλληνας καλείσθαι τους της παιδεύσεως της ημετέρας ή τους της κοινής φύσεως μετέχοντας” δηλαδή είναι Έλληνες όσοι μετέχουν της ελληνικής παιδείας και όχι όσοι απλώς είναι στη ράτσα. Πάνω σε αυτό στηρίχθηκαν ο Μ. Αλέξανδρος και οι Διάδοχοι και δημιουργήθηκε ο πρώτος παγκόσμιος ελληνικός πολιτισμός στα ελληνιστικά χρόνια. Οι Ρωμαίοι συνέχισαν αυτή την παράδοση και με την Pax Romana εδραίωσαν αυτόν τον οικουμενικό πολιτισμό. Το 212 ο Καρακάλας αναγνώρισε το δικαίωμα του ρωμαίου πολίτη σε όλους τους ελεύθερους πολίτες της αυτοκρατορίας. Το 313 ο Μέγας Κωνσταντίνος αναγνώρισε τη χριστιανική Εκκλησία. Με αυτήν του την κίνηση έδωσε στη γερασμένη αυτοκρατορία τη μοναδική ευκαιρία να στηρίξει την οικουμενικότητα της σε στέρεη και ρεαλιστική βάση.

"Ουκ ένι Ιουδαίος ουδέ Έλλην, ουκ ένι δούλος ουδέ ελεύθερος, ουκ ένι άρσεν και θήλυ· πάντες γαρ υμείς είς εστε εν Χριστώ Ιησού". Η Εκκλησία μιλά για την ισότητα με μια μοναδική απλότητα. Δεν μας λέει, δεν πρέπει να νοιώθετε κάποιον σαν ξένο, απλώς δεν υπάρχει ξένος. Πώς είναι δυνατόν όμως αυτό όταν γύρω μας και μέσα μας βλέπουμε την τραγική διάψευση αυτής της ρήσης του αποστόλου Παύλου; Γιατί; μήπως επειδή λίγο πριν ο απόστολος γράφει: "όσοι γαρ εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε"; Δηλαδή, ναι ουκ ένι ... αλλά για ποιόν; γι’ αυτόν που έχει βαπτισθεί και έχει ενδυθεί τον Χριστό. Γι’ αυτόν που είναι ζωντανός χριστιανός.

Πράγματι, με τη Χάρη του Θεού και τον προσωπικό αγώνα θεραπεύονται τα πάθη. Τα τρία βασικά η φιλαργυρία, η φιλοδοξία, η φιληδονία και πάνω από όλα η κοινή τους ρίζα η φιλαυτία, η υπερβολική, η άλογη αγάπη του εαυτούλη μας. Όταν οι φυσικές ενέργειες του ανθρώπου λειτουργούν αρρωστημένα λέγονται πάθη, ενώ θεραπευμένες, άλατι ηρτυμένες, καλούνται αρετές. Τότε η φιλαυτία γίνεται φιλανθρωπία και φιλοθεΐα. Το κερί, μακρυά από τη φωτιά είναι σκληρό και κρύο. Κοντά της, ζεστό και μαλακό. Έτσι κι ο άνθρωπος. Όταν μετά πολύ αγώνα αρχίσει να αναπαύεται στην καρδιά του η θεία Χάρη, το σκληρό και απάνθρωπο πάθος λειώνει και γίνεται αρετή που φωτίζει τον κόσμο όλο.

Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στις χριστιανικές αρετές και τις ανθρώπινες. Στην πρώτη περίπτωση ο άνθρωπος κάνει κάτι καλό επειδή ξεχειλίζει η καρδιά του από αγάπη ξένη, ενώ στη δεύτερη είναι η ανθρώπινη ευαισθησία μόνη της που ενεργεί. Εδώ βρίσκεται και μια διαφορά της Παράδοσης μας από τον δυτικό χριστιανισμό.

Στη Δύση από τον Αυγουστίνο και μετά, όπως έχει αποκαλύψει ο π. Ιωάννης Ρωμανίδης, δημιουργήθηκε μια παράδοση αλλιώτικη. Η προσπάθεια επικεντρώνεται στη δημιουργία ισχυρού χαρακτήρα. Καταπιέζονται τα πάθη με φοβερές συνέπειες για την ανθρώπινη ύπαρξη. Τί θέλει ο άνθρωπος μονάχα η καρδούλα του το ξέρει ... αλλά δεν πρέπει. Τα σάλια τρέχουν αλλά η καλλιεργημένη ανθρώπινη δύναμη αντιστέκεται. Κάπως έτσι καλλιεργούνται οι ανθρώπινες αρετές. Τα πάθη κρύβονται, για όσο είναι δυνατόν, στα βάθη της καρδιάς. Φυσικά δημιουργούν του κόσμου τις συγκρούσεις στον ψυχικό κόσμο του ταλαίπωρου ανθρώπου. Κυριαρχεί η υποκρισία. Οι άλλοι είναι κόλαση, οι άλλοι είναι εχθροί, οι άλλοι είναι πειρασμός, οι άλλοι είναι οπαδοί, νούμερα και ποσοστά. Αγωνίζεται ο ταλαίπωρος θνητός ενάντια στο ρατσισμό αλλά μονάχα με επιχειρήματα, και όποια άλλα κτιστά μέσα διαθέτει. Η φιλαυτία στην καρδιά θεριεύει. Ασυναίσθητα τελικά μονολογεί: "Εγώ δεν έχω τίποτα με τους ξένους, αλλά αυτός ο ξένος δεν είναι από εδώ".

Στην Εκκλησία όλος ο αγώνας είναι να θεραπευθεί ο άνθρωπος με την ενέργεια του Θεού και την ανθρώπινη συνέργια. Θεία Χάρη και άσκηση. Ο χορτάτος δεν χρειάζεται να κρατηθεί για να μην τρέξει στη χωματερή για να χορτάσει την πείνα του, σιχαίνεται. Ζωντανός χριστιανός δεν είναι αυτός που λιγουρεύεται την αμαρτία, αλλά κρατιέται με νύχια και με δόντια να μη τη διαπράξει - φυσικά στην αρχή θα γίνει και αυτό. Μετέχων της Ζωής σιχαίνεται τα σκουπίδια όπως όλοι οι χορτάτοι.

Στην Εκκλησία του Χριστού, αυτού του Ξένου, ο πιστός σηκώνει το σταυρό της εκούσιας ταφής, της ξενιτείας. Αν δεν συντριβεί η καρδιά του ανθρώπου και δεν πλημμυρίσει από τη ζωή της Αναστάσεως, ένι και παρα-ένι και δούλος και Ιουδαίος και άρρεν και θήλυ ...

Άνοιξη 1998

Κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στον π. Παΐσιο στο Άγιον Όρος με ρώτησε: τί λές στα παιδιά για τον Ιούδα; απάντησα: πριν αυτοκτονήσει ο Ιούδας βλέποντας το λάθος που έκανε δεν άντεξε τις τύψεις και σκεπτόμενος "εγώ να κάνω τέτοιο λάθος, εγώ!! ..." αυτοκτόνησε. Μου λέει: όχι, ο Ιούδας θυμήθηκε πώς ο Χριστός είχε πει ότι θα πάει στον Άδη και σκέφτηκε, "νά πάω στον Άδη πριν από το Χριστό για να με πάρει και μένα μαζί Του ...".

Οι μαθητές όπως και όλοι οι Ιουδαίοι περίμεναν τον Χριστό για επίγειο Βασιλιά. Εδώ που τα λέμε με το δίκιο τους. Οι Γραφές έλεγαν ότι θα έρθει ο Μεσσίας. Η εβραϊκή λέξη Μεσσιάχ σημαίνει Χριστός, χρισμένος, αλειμμένος. Ως όρος όμως στα εβραϊκά σημαίνει Βασιλιάς. Χριστός, από τον τρόπο "στέψης" των βασιλιάδων τους (από το Σαούλ και μετά) καθώς αρχικά ο Σαμουήλ και αργότερα κάποιος προφήτης ή αρχιερέας έχριε με λάδι και μύρο το νέο Βασιλιά. Αν λοιπόν μας έλεγε η Γραφή ότι θα έρθει Βασιλιάς, για να μας σώσει, πόσοι από εμάς θα ήταν έτοιμοι να δεχθούν ότι πρόκειται περί Βασιλείας των Ουρανών; σίγουρα οι καθαροί τη καρδία (ότι αυτοί τον Θεόν όψονται), άντε και οι πτωχοί τω πνεύματι (ότι αυτών εστίν η Βασιλεία των Ουρανών)· οι περισσότεροι όμως θα περιμέναμε αρχές και εξουσίες. Έτσι και οι Εβραίοι περίμεναν και περιμένουν παγκόσμια κυριαρχία. Οι γιοί του Ζεβεδαίου, Ιάκωβος και Ιωάννης, ζητάν πρωτοκαθεδρίες στη "μέλλουσα κυβέρνηση" λίγο πριν το Πάθος, και λίγο μετά τη συγκλονιστική εμπειρία της Μεταμόρφωσης ... Τόσο έντονα χαραγμένη ήταν μέσα τους η εικόνα του Βασιλιά Μεσσία.

Κάθε χρόνο μαζεύονταν στα Ιεροσόλυμα χιλιάδες Ισραηλίτες από όλο τον κόσμο, για να γιορτάσουν το Πάσχα. Είχαν έθιμο να προσκυνήσουν στο Ναό του Σολομώντα τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους. Οι Συναγωγές που υπήρχαν κατά τόπους δεν ήταν Ναοί. Εκεί απλώς μελετούσαν το Νόμο. Προτιμούσαν λοιπόν το προσκύνημα αυτό να γίνεται τον καιρό του Πάσχα. Λίγο πριν το Πάσχα εκείνης της χρονιάς έγινε η ανάσταση του Λαζάρου, το πιο εντυπωσιακό θαύμα του Κυρίου. Ακολούθησε η θριαμβευτική Είσοδος στα Ιεροσόλυμα κατά τη διάρκεια της οποίας τα πλήθη του λαού υποδέχθηκαν το Μεσσία, τον Επαναστάτη Βασιλιά! Όλοι περίμεναν από στιγμή σε στιγμή να ξεκινήσει η επανάσταση. Τότε ο Κύριος έκανε και τη μοναδική βίαιη πράξη που αναφέρουν τα Ευαγγέλια "εισελθών εις το ιερόν ήρξατο εκβάλλειν τους πωλούντας και τους αγοράζοντας εν τω ιερώ, και τας τραπέζας των κολλυβιστών και τας καθέδρας των πωλούντων τας περιστεράς κατέστρεψεν"(Μαρκ. 11,15).

Η επανάσταση έπρεπε να γίνει εκείνη τη χρονιά, ο λαός είχε ενθουσιαστεί με τον Ιησού και ήταν η καλύτερη στιγμή. Μέσα στα Ιεροσόλυμα βρίσκονταν πλήθη ετοιμοπόλεμων Εβραίων. Αν περνούσε το Πάσχα, θα είχε χαθεί η ευκαιρία, γιατί από την επόμενη οι προσκυνητές ετοιμάζονταν για την αναχώρησή τους. Αν "πρόδιδε" ο Ιησούς το λαό εκείνη τη χρονιά, που τόσο καλή προετοιμασία είχε γίνει, και δεν έκαμνε την επανάσταση, δεν υπήρχε περίπτωση να τον ξαναπιστεύσει ο λαός για Μεσσία, Βασιλιά.

Σύμφωνα λοιπόν με μία άποψη ο Ιούδας πρόδωσε το Χριστό για να τον αναγκάσει να κάνει την επανάσταση. Έβλεπε ότι οι μέρες περνούσαν και λόγω της φιλαργυρίας του (μελλοντικός "υπουργός οικονομικών" γάρ) ανησυχούσε. Αυτός ήξερε - και ήταν λογικό - πώς η επανάσταση έπρεπε να γίνει μέχρι το Πάσχα. Μετά χανότανε η ευκαιρία. Πρόδωσε το Χριστό την Πέμπτη το βράδυ. Η Παρασκευή ήταν η τελευταία μέρα που μπορούσε να γίνει η επανάσταση. Το Σάββατο ήταν αργία. Τα χρήματα που πήρε, τριάκοντα αργύρια, δεν πρέπει να ήταν σπουδαίο ποσό. Με αυτά οι ιερείς αγόρασαν τον αγρό του Κεραμέως, για να θάβουν τους ξένους. Πόσο να κόστιζε άραγε αυτό το κτήμα έξω από τα Ιεροσόλυμα; Αν ο σκοπός του ήταν να βγάλει χρήματα από την προδοσία, θα μπορούσε να παζαρέψει πολύ περισσότερα.

Όταν ο Ιούδας είδε ότι δεν έγινε τίποτε από αυτά που μάλλον περίμενε, (επανάσταση), αλλά αφέθηκε ο Ιησούς να σταυρωθεί χωρίς να αντιδράσει, πήγε στους ιερείς, πέταξε τα αργύρια και είπε, "ήμαρτον παραδούς αίμα αθώον". Μετάνοιωσε, με την έννοια ότι κατάλαβε πώς είχε κάνει λάθος κίνηση. Δε μετάνοιωσε όμως πραγματικά, δηλαδή δεν κατάλαβε το βασικό του πρόβλημα· την εμπιστοσύνη στον εαυτό του, εγώ ξέρω καλύτερα ακόμη και από τον Κύριο μου και Θεό!! ... Ο αρχικός εωσφορικός πειρασμός. Η αμαρτία του Αδάμ, εγώ ξέρω πώς να γίνω Θεός, ακολουθώ το λογισμό μου. Αυτόν εμπιστεύομαι. Αν μετάνοιωνε πραγματικά, αντί να πάει στους ιερείς, θα πήγαινε στους μαθητές και θα έλεγε, έκανα τη μεγάλη ανοησία να παραδώσω τον Κύριο μας, ακολούθησα το λογισμό μου, και τώρα μου λέει να πάω να σκοτωθώ, για να προλάβω να πάω στον Άδη πριν από Αυτον, για να με σώσει. Φοβάμαι να ακολουθήσω το λογισμό μου, εξ αιτίας του έκανα αυτό το φοβερό λάθος, να προδώσω. Τί να κάνω; Και τότε θα υπήρχε και για τον Ιούδα θεραπεία, ίσως μακροχρόνια, ίσως επίπονη.

Ο Ιούδας όμως μετάνοιωσε επιφανειακά, για τη λάθος κίνηση και όχι για τη λάθος πίστη που είχε. Πίστευε το εγώ του. Εγώ ξέρω. Και αυτό ακολούθησε μέχρι το τέλος με την αυτοκτονία του. Ήξερε ότι αυτό ήταν η καλύτερη, ίσως η μόνη λύση. Ασχέτως συνθηκών αυτό εκφράζει πάντοτε η αυτοκτονία. Εγώ ξέρω. Ή ΑΜΑΡΤΙΑ.

Στις μέρες μας γινόμαστε μάρτυρες μιας άλλης μετάνοιας, πιο ανώδυνης και μάλλον δημαγωγικής. Ο Πάπας, λέει, ζητάει συγνώμη από διάφορους που θεωρεί, ή που έχει υποχρεωθεί να παραδεχθεί, ότι έβλαψε. Αν είχε όμως πραγματική μετάνοια, μάλλον θα έπρεπε να ζητήσει δημόσια συγγνώμη:

Από τον Πάπα Λέοντα τον Γ' (795-816), ο οποίος αρνήθηκε την υπό του Καρλομάγνου προσθήκη του Filioque στο Σύμβολο της Πίστεως και ανήρτησε το Σύμβολο χωρίς το Filioque σε δύο ασημένιες πλάκες (μία στα ελληνικά και μία στα λατινικά) σε ψηλό σημείο στο Ναό του αγίου Πέτρου.

Από τους ρωμαίους Πάπες, από το 816 μέχρι το 1046 (που οι παπικοί ιστορικοί έχουν κατασυκοφαντήσει ως ανήθικους και αγράμματους!!!) που αντιστέκονταν στην λυσσαλέα προσπάθεια των Φράγκων να κυριαρχήσουν στο Πατριαρχείο της Ρώμης.

Από τους κατοίκους της Δυτικής Ευρώπης που τους στέρησε από το ζωογόνο και θεραπευτικό θεσμό της πνευματικής Πατρότητας, μετατρέποντας το Πρεσβυγενές Πατριαρχείο της Παλαιάς Ρώμης σε κράτος.

Από το μεγάλο Ρωμαίο μεταρρυθμιστή τον Κωνσταντίνο τον Α' (τόν άγιο και Μέγα), επειδή προτίμησε για σύμβολο της Ενωμ. Ευρώπης τον αγράμματο κατακτητή και δυνάστη των προκατόχων του, τον Κάρολο των Φράγκων (τόν Καρλομάγνο).

Από τους ανατολικούς Ρωμαίους: α) επειδή δέχτηκε να κυριαρχήσει η προπαγάνδα των βάρβαρων κατακτητών της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας σύμφωνα με την οποία οι ανατολικοί Ρωμαίοι ονομάστηκαν αρχικά Γραικοί και αργότερα Βυζαντινοί, β) για τα εγκλήματα των πειναλέων "σταυροφόρων" και της Φραγκοκρατίας.

Από τους δίγλωσσους Ρωμηούς των Βαλκανίων (πάντα οι Ρωμαίοι ήταν δίγλωσσοι), για τη διάσπαση τους σε τόσα "εθνικά" κράτη και τη μετατροπή της Ρούμελης (Βαλκάνια) σε πυριτιδαποθήκη της Ευρώπης.

Αλλά δεν πειράζει, έτσι κι’ αλλιώς οι σύγχρονοι ιστορικοί μας επιστήμονες έχουν συντελέσει τα μέγιστα στο να λησμονηθούνε όλα αυτά.

Ας ξεχάσουμε λοιπόν τις μαύρες σελίδες του Φράγκικου ολοκληρωτισμού. Γι’ αυτό άλλωστε είμαστε η μόνη χώρα που τη France τη λέμε Γαλλία, με το ρωμαϊκό όνομα της περιοχής, και όχι Φραγκιά, όπως την αποκαλούσαν οι πρόγονοι μας. Πάση θυσία έπρεπε να ξεχαστούν τα "φιλικά" αισθήματα που έτρεφαν οι παππούδες μας για τους Φράγκους, την άρχουσα τάξη της σύγχρονης Ευρώπης. Αυτή τη δυστυχισμένη ομάδα ανθρώπων που για αιώνες κρατάει τον "πολιτισμένο" κόσμο στα σκοτάδια του αυτόνομου και υπερφίαλου ανθρώπινου "εγώ". Του "εγώ" που από θείο δώρο, "κατ’ εικόνα", κατάντησε κατάρα μετά την αυτονόμησή του.

Τελικά καθένας μας ίσως πρέπει να ζητήσει συγγνώμη κατ’ αρχήν από τον εαυτό του. Γιατί καταδικάζουμε σε ασφυξία όλη μας την ύπαρξη. Λιμοκτονούμε, θνητοί και μελλοθάνατοι σε τούτη τη κοιλάδα του κλαυθμώνος. Συνεχίζοντας την κίνηση εκείνη του Αδάμ, επαναλαμβάνουμε την εωσφορική αμαρτία, την υπερηφάνεια. Με πείνα και δίψα περνάμε την ταλαίπωρη ζωή μας. Στερούμεθα του Φωτός της Αναστάσεως. Γιατί όπως γράφει ο π. Σωφρόνιος Σαχάρωφ: "Πρό της εμφανίσεως εις ημάς του Θείου Φωτός ζώμεν ως τυφλοί. Άνευ του Φωτός τούτου δεν αναγνωρίζομεν την αμαρτίαν. Άνευ της ελλάμψεως Αυτού δεν αποκαλύπτεται εις ημάς η πτώσις του Ανθρώπου εν ταις πραγματικαίς αυτής διαστάσεσι. Μόνον το Πνεύμα το Άγιον εμπνέον ημάς καθιστά ικανούς να ίδωμεν κατ’ αρχήν την τραγικότητα της ιδίας ημών καταστάσεως, και κατόπιν μέσω αυτής να βιώσωμεν το μέγα δράμα της παγκοσμίου ιστορίας της ανθρωπότητος. Αι συνέπειαι της πτώσεως είναι νόσος, ήτις δεν θεραπεύεται υπό των ιατρών της γής. Δεν δυνάμεθα να συμμορφώσωμεν τα αισθήματα της καρδίας ημών προς το πνεύμα των εντολών του Χριστού. Εις τούτο οφείλεται ο επώδυνος ασκητικός αγών κατά του φονεύοντος ημάς "νόμου της αμαρτίας" (Ρωμ. 7,23-25)". Εγώ είμαι ο Ιούδας.

Άνοιξη 1998

Το τελευταίο καιρό παρουσιάζεται στο Internet ένα παράξενο φαινόμενο. Διάφορα Webυite φέρουν το σήμα: "The Contract", "Το Συμβόλαιο". Ισχυρίζονται ότι έζησαν μια συγκλονιστική εμπειρία "επαφής" με εξωγήϊνους. Μετά κάποια ενδιαφέροντα προκαταρκτικά, σαν δοκιμασία ας πούμε, τους ζητήθηκε, λένε, να υπογράψουν ένα είδος συμβολαίου. Μάλιστα έχουν δημιουργηθεί, τρόπον τινά, σύλλογοι συμβεβλημένων και ανταλλάσσουν πληροφορίες σχετικά με τις εμπειρίες τους. Από ότι λένε, τους ζητήθηκε να υπογράψουν Συμβόλαιο "τιμής" ότι θα τηρήσουν κάποια υπόσχεση. Κάτι εντελώς ιδιαίτερο για τον καθένα. Να μην πιεί Coca Cola. Να μην κρατήσει πάνω από χίλια δολάρια σε τραπεζικούς λογαριασμούς ή σε οποιαδήποτε επένδυση. Να μη βλέπει τηλεόραση, κ.λπ. Υποτίθεται ότι οι εξωγήϊνοι διαθέτουν υπερσύγχρονα μέσα που τους δίνουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν ακόμα και τη σκέψη κάθε συμβαλλόμενου. Σε αντάλλαγμα υπόσχονται, μετά την επιτυχή λήξη του Συμβολαίου, υπερχιλιετή ζωή με εξασφαλισμένη κάθε τυχόν ανάγκη ή επιθυμία. Δεν διευκρινίζεται πώς και πού, αλλά όσοι έχουν ήδη συμβληθεί υποστηρίζουν ότι κατά τη διάρκεια της "δοκιμασίας" έλαβαν χειροπιαστές αποδείξεις για το φερέγγυον της υποσχέσεως.

"Το Συμβόλαιο", μια είδηση πού, αν ήταν πραγματική, θα άλλαζε ριζικά τη ζωή μας. Κι’ όμως είναι, και μάλιστα με πολύ πιο εντυπωσιακή διατύπωση. Η Διαθήκη υπάρχει.

Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής κήρυττε μετάνοια: "μετανοείτε ήγγικε γαρ η Βασιλεία των Ουρανών". Γι’ αυτό του το κήρυγμα ονομάστηκε Πρόδρομος. Προετοίμαζε τους ανθρώπους για να αναγνωρίσουν το Μεσσία. Με τη μετάνοια. Βέβαια οι θρησκευάμενοι της εποχής του είχαν άλλες σκοτούρες· ας πούμε αν πρέπει να δίνουν ελεημοσύνη το Σάββατο, και σε ποιά περίπτωση ο πτωχός που ζητάει και ο πλούσιος που δίνει δεν είναι ένοχοι για παράβαση της αργίας του Σαββάτου, π.χ. "άν ο πλούσιος απλώσει το χέρι του έξω από το σπίτι του και ο φτωχός πάρει κάτι από το χέρι του πλουσίου, τότε κανείς δεν είναι ένοχος, ενώ, αν ο πλούσιος απλώσει το χέρι του έξω από το σπίτι του και τοποθετήσει κάτι στο χέρι του φτωχού, ο πλούσιος είναι ένοχος ..." (Ταλμούδ).

Τον Παράδεισο τον χάσαμε, όχι όταν παρακούσαμε και φάγαμε από τον απαγορευμένο καρπό, αλλά τη στιγμή που ο Αδάμ έριχνε το φταίξιμο στην Εύα και εκείνη στο φίδι και σε τελευταία ανάλυση στον ίδιο το Δημιουργό τους. Ο Χριστός τους είχε προειδοποιήσει "ή δ' αν ημέρα φάγητε απ' αυτού, θανάτω αποθανείσθε" (Γεν. 2,17). Έφαγαν και συνέχισαν να ζουν σωματικά. Πέθαναν όμως εκείνη ακριβώς τη στιγμή ψυχικά, πνευματικά, έχασαν τη χάρη του Θεού, έχασαν το φως που είχανε σαν ρούχο και ντράπηκαν για τη γύμνια τους, ντράπηκαν επειδή από "σάν άγγελοι", "μέ την χάριν του Θεού ο άνθρωπος κατά τον νουν είναι όμοιος προς αγγέλους", κατάντησαν "σάν ζώα", "άνευ της χάριτος του Θεού όμοιοι είμεθα προς κτήνη". Λόγω της μη μετάνοιας χάσαμε τον παράδεισο, αλλά η θύρα για την επιστροφή παραμένει πάντα η ίδια.

Τη στιγμή του σταυρικού θανάτου του Κυρίου "τό καταπέτασμα του ναού εσχίσθη απ' άνωθεν έως κάτω εις δύο" (Ματθ. 27,51) και από τότε έπαψε να ενεργεί στην Ιουδαϊκή θρησκεία η χάρη του Θεού. Η "συκή" "παραχρήμα εξηράνθη" (Ματθ. 21,20), επειδή δεν έφερε καρπό. Από τον Αβραάμ ο Χριστός άρχισε την προετοιμασία του λαού, ώστε, όταν θα ερχόταν ο καιρός, να αναγνωρίσει το Μεσσία. Και ολόκληρη αυτή η προετοιμασία συμπυκνώνεται σε μία λέξη, μετάνοια. Ο μόνος τρόπος για να αναγνωρίσει κανείς το Μεσσία, σε πείσμα της λογικής, της νομικής και ηθικής τάξης, είναι να έχει - έστω αμυδρά και ολίγον - στην καρδιά γευθεί το έλεός Του. Τότε εκ της γεύσεως αναγνωρίζει τον έχοντα και κατέχοντα ... και τιμά αυτόν.

Οι άποικοι πριν μερικούς αιώνες με καθρεπτάκια και πολύχρωμες χάντρες ξεγελούσαν τους ιθαγενείς και έπαιρναν μεγάλες ποσότητες χρυσού. Κάποιος που δεν έχει ξαναδεί χρήματα θα προτιμήσει το καθρεφτάκι από μια βαλίτσα με "παλιόχαρτα".

Ζώντας εκκοσμικευμένα, οι σύγχρονοι χριστιανοί, αναζητούμε την αγιότητα στην κοινωνική δράση, την εξωτερική καλλιέργεια, τη μόρφωση, σε περιπτώσεις χαρισματικών ανθρώπων με ηγετικά προσόντα και πολλά ανθρώπινα χαρίσματα. Γενικά θαμπωνόμαστε από τα "καθρεπτάκια". Δεν φέρουμε καρπό την κρίσιμη στιγμή, παθαίνουμε το της συκής, και συχνά με όλη μας την καλή διάθεση κινδυνεύουμε να βρεθούμε από τη μεριά των σταυρωτών.

Το δύσκολο στις μέρες μας δεν είναι να βρεθούν άγιοι, αυτοί πάντα υπήρχαν και θα υπάρχουν μέχρι τη συντέλεια του κόσμου, το δύσκολο είναι να τους αναγνωρίσουμε. Είμαστε και εμείς λαός του οποίου η καρδία επαχύνθη και του οποίου "τετύφλωκεν τους οφθαλμούς και επώρωσεν αυτών την καρδίαν, ίνα μη ίδωσιν τοις οφθαλμοίς και νοήσωσιν τη καρδία και στραφώσιν, και ιάσομαι αυτούς" (Ησ. 6, 9-10)

Στους αποκαλυπτικούς καιρούς, (καί πάντα στην Εκκλησία υπήρχε η αίσθηση ότι εγγύς το τέλος) θα κληθούμε να αποφύγουμε το σφράγισμα του αλλοτρίου. Το καλύτερο εφόδιο για εκείνα τα δύσκολα χρόνια δεν θα είναι, ούτε τα συνθήματα, ούτε τα επιχειρήματα, ούτε φυσικά οι κοινωνικοί αγώνες. "Αφαιρείται η χάρις ένεκα της κενοδοξίας, ένεκα και ενός ακόμη υπερηφάνου λογισμού. Δύναταί τις να νηστεύη πολύ, να προσεύχηται πολύ, να κάμνη πολλά καλά, εάν όμως υπερηφανεύηται δι’ αυτά, τότε θα ομοιωθή προς κύμβαλον, το οποίον αλαλάζει, έσωθεν δε είναι κενόν. Η κενοδοξία ερημοί την ψυχήν από της χάριτος". Αυτή η ερήμωση δημιουργεί τις προϋποθέσεις της πλάνης. Το μόνο εφόδιο είναι το σφράγισμα του αρνίου, η "σφραγίς Θεού ζώντος"(Αποκ. 7,2).

Μπορεί το παράδειγμα με τους εξωγήϊνους να ήταν φανταστικό, αλλά ο κίνδυνος να καταντήσει κανείς "UFO" είναι πάντα υπαρκτός. Η Διαθήκη υπάρχει γραμμένη πλέον "ουκ εν πλαξίν λιθίναις αλλ' εν πλαξίν καρδίαις σαρκίναις" (Κορ. 3,3). Αυτό "τό Συμβόλαιο" να μην αφήνουμε να αργοσβήνει και "έχει ο Θεός ..." "ός πάντας ανθρώπους θέλει σωθήναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν" (Τιμ. 2,4). "Ψυχή αμαρτωλή ήτις δεν γνωρίζει τον Κύριον, φοβείται τον θάνατον, νομίζει ότι ο Κύριος δεν θα συγχωρήση εις αυτήν τας αμαρτίας. Τούτο όμως, διότι η ψυχή δεν γνωρίζει τον Κύριον και πόσον πολύ Αυτός αγαπά ημάς. Εάν εγνώριζεν ο κόσμος, τότε ουδείς άνθρωπος θα απηλπίζετο, διότι ο Κύριος όχι μόνον συγχωρεί, αλλά και χαίρει πολύ επί τη επιστροφή του αμαρτωλού. Έστω και αν ήγγισε ο θάνατος, συ πίστευε ακραδάντως, ότι μόλις θα παρακαλέσης, αμέσως θα λάβης την άφεσιν". "Η μακραίωνη πείρα του Χριστιανισμού έδειξεν ότι, ευθύς ως ο άνθρωπος αισθανθή μετ’ οδυνηράς πικρίας απέχθειαν δια την εωσφορικήν αυτού αξίωσιν να υπερέχη των άλλων και αποστραφή το σκοτεινόν τούτο πνεύμα, η καρδία αυτού εισάγεται εις σφαίραν ελευθερίας, αγνώστου έως τότε, ... ".

Άνοιξη 1998

"Δύο στο τετράγωνο .." α) Κοινωνική ερμηνεία: Δύο άνθρωποι συναντήθηκαν σε κάποιο οικοδομικό τετράγωνο ... β) Αισθητική ερμηνεία: Ο αριθμός δύο ευρισκόμενος εντός τετραγώνου σχήματος κ.λπ. Μια και πρόκειται όμως για μαθηματικά όλα τα παραπάνω είναι ανόητα και ισχύει το απλούστατο "δύο στο τετράγωνο ίσον τέσσερα". Κάθε πληροφορία ερμηνεύεται σωστά, όταν πάρουμε υπ’ όψιν μας το χώρο από τον οποίο προέρχεται και τις γνωστικές του προϋποθέσεις. Ο πιο σίγουρος τρόπος για να βγάλουμε λανθασμένα συμπεράσματα είναι να αρχίσουμε τα "εγώ νομίζω" επί παντός επιστητού. "Εγώ νομίζω" έχει το δικαίωμα να πει μόνο ο ειδικός, αυτός που έχει αφομοιώσει τα εμπειρικά δεδομένα της επιστήμης του.

Η διδασκαλία της Εκκλησίας δεν προήλθε από στοχασμούς σπουδαίων ανδρών περί Θεού και ανθρώπου. Προηγείται η έλλαμψη στη καρδιά του ακηράτου φωτός της θεογνωσίας, και μετά τη διάνοιξη των οφθαλμών της διανοίας έρχεται η κατανόηση των ευαγγελικών κηρυγμάτων. Έχουμε να κάνουμε με μια εμπειρική επιστήμη. Όπως τονίζει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος: "δέν μπορούν όλοι να φιλοσοφούν περί Θεού", αλλά μόνο, "οι εξητασμένοι και διαβεβηκότες εν θεωρία, και προ τούτων και ψυχήν και σώμα κεκαθαρμένοι, ή καθαιρόμενοι, το μετριώτατον", δηλαδή οι καθαροί στη ψυχή και το σώμα ή τουλάχιστον και όσοι βρίσκονται στη διαδικασία αυτής της κάθαρσης. Ισχύει ότι και σε όλες τις επιστήμες που μελετούν το τετραδιάστατο χωροχρονικό συνεχές, το λεγόμενο υλικό κόσμο, και τα φαινόμενά του. Η Αγία Γραφή δεν είναι απλώς το βιβλίο των βιβλίων φορτωμένο με ένα μαγικό αλάθητο. Είναι το βασικό εγχειρίδιο της ιατρικής του ανθρώπου επιστήμης. Δεν έχει λάθος σε όσες πληροφορίες έχουν να κάνουν με αυτά που πρέπει να ξέρουμε για να σωθούμε. Όπως και ένα σύγγραμμα ιατρικής, μπορεί να έχει λάθη ορθογραφικά ή σε πληροφορίες περί γεωγραφίας, φυσικής, αστρονομίας, παλαιοντολογίας κ.λ.π. Σε αυτές τις περιπτώσεις εκφράζει απλώς τις απόψεις της εποχής του συγγραφέα. Δηλαδή ο άγιος δέχεται την αποκάλυψη, βλέπει τα άρρητα ρήματα και μετά προσπαθεί, χρησιμοποιώντας το μυαλό του και τις γνώσεις της εποχής του, να μιλήσει σε τυφλούς για το πράσινο, το κόκκινο, το κίτρινο. Στην ουσία προσπαθεί να μας πει ότι υπάρχει δυνατότητα να δούμε· ότι το να είμαστε τυφλοί δεν είναι φυσιολογικό, όπως νομίζουμε, και ότι υπάρχει μια συγκεκριμμένη μέθοδος πού, αν την ακολουθήσουμε, θα θεραπευτούμε. Εκτός αυτού τα λόγια της Γραφής και των αγίων είναι ρήματα ζωής αιωνίου, κουβαλάνε τη ζωή και θεραπεύουν.

Οι γραφές λοιπόν μας μαθαίνουν όλα αυτά που πρέπει να ξέρουμε για να σωθούμε. Να σωθούμε όχι εσχατολογικά, να πάρουμε δηλαδή το εισιτήριο για τον παράδεισο (θά γίνει ίσως κι’ αυτό), αλλά εδώ, στο νυν αιώνα, σώζομαι, γίνομαι σωστός, υγιής. Ενώ βρίσκομαι σε λάθος κατάσταση, σε λάθος κατεύθυνση, είμαι άρρωστος· θεραπεύομαι, βρίσκω τη σωστή κατεύθυνση, επανέρχομαι στη σωστή κατάσταση, περνάει κανείς από το θάνατο στη ζωή, γίνεται σκεύος εκλογής, βιώνει την ανάσταση. Η Βασιλεία του Θεού δεν αναφέρεται μόνο στην άλλη ζωή. Αυτό το απομόνωσαν στη Δύση το Μεσαίωνα για να χειραγωγούν και να καταδυναστεύουν τους ανθρώπους. Τους ενδιέφερε να γίνουν κράτος εν κράτει, απλώς να έχουν και να ασκούν ανθρώπινη δύναμη και εξουσία· γι’ αυτό χρειάζονταν χρήματα, πολλά χρήματα, συγχωροχάρτια. "Ελθέτω η Βασιλεία Σου". Τί ζητάμε δηλαδή να πεθάνουμε μια ώρα αρχύτερα; Ο Κύριος μας δίδαξε να ζητάμε να μας δοθεί να βιώσουμε τη Βασιλεία των Ουρανών από το νυν αιώνα. Είναι εντολή του Χριστού να ζητάμε και να παρακαλάμε να ζήσουμε την θέωση από αυτή μας την επίγεια ζωή σε ατομικό και σε κοινωνικό επίπεδο.

Ας διαβάσουμε το αποστολικό ανάγνωσμα της ακολουθίας του γάμου ως θεραπευτικό κειμένο γραμμένο από κάποιο έμπειρο γιατρό. Από τους δεκατέσσερις στίχους του αναγνώσματος οι δύο πρώτοι απευθύνονται και στους δύο, οι επόμενοι τέσσερεις στη γυναίκα και οι τελευταίοι οκτώ στον άνδρα. Εκεί τέσσερις φορές ζητάει από τον άνδρα να αγαπάει τη γυναίκα του και μόλις στο τέλος του τελευταίου στίχου του αναγνώσματος, τον 33^ο του Ε' κεφαλαίου προς Εφεσίους απευθύνεται στη γυναίκα με το τόσο γνωστό και παρεξηγημένο "η δε γυνή ίνα φοβήται τον άνδρα".

Από τον άνδρα ζητάει να αγαπάει την γυναίκα. Μετά την πτώση κυριαρχεί η φθορά και ο θάνατος. Καταντήσαμε να ζούμε σαν τα ζώα. Κυριαρχείται και καταδυναστεύεται ο άνθρωπος, η εικόνα του Κυρίου, από τα ένστικτα. Στη φύση βλέπουμε ότι το θηλυκό έχει έμφυτη την αγάπη και τη στοργή. Θεωρεί ο αποστόλος δεδομένη την αγάπη στη γυναίκα, δεν της ζητά να αγαπάει τον άνδρα της. Την προτρέπει να τον φοβάται. Να φοβάται μήπως εκείνος εκμεταλλευτεί την αγάπη της. Να φοβάται μήπως εκείνη εκμεταλλευτεί την αγάπη της· μήπως από την πολλή της την αγάπη φέρεται αδιάκριτα, με παρρησία, άθελά της τον προσβάλλει, γενικά υπερβάλλει και σβήνει και τη λίγη αγάπη που τυχόν έχει ο άντρας της· "ουδέν ούτω διαλύειν αγάπην ως η παρρησία, πέφυκε, και μίσος εργάζεσθαι" (ΚΛΙΜΑΞ) “Φόβου γὰρ καθ᾽ ἑαυτὴν κεχωρισμένη ἡ ἀγάπη εἰς καταφρόνησιν πέφυκεν ὡς τὰ πολλὰ μεταπίπτειν, μὴ οἷον στομουμένης φόβῳ τῆς ἐξ αὐτῆς τικτομένης φυσικῶς παρρησίας” (άγιος Μάξιμος).

Πολύ βαρύτερη λοιπόν η ασθένεια του άνδρα. Πολύ ισχυρότερο το φάρμακο που του δίνει. Αγάπα, αγάπα, αγάπα, αγάπα. Κανονικά θα έπρεπε να αισθάνονται οι άνδρες προσβεβλημένοι από το ανάγνωσμα· δηλαδή τί, είναι πέτρες ψυχρές και παγερές, δεν έχουνε καθόλου αγάπη; Διαβάζουμε όμως τα κείμενα της Εκκλησίας χωρίς να γνωρίζουμε τις προϋποθέσεις της και τα παρεξηγούμε. Τα καταλαβαίνουμε κοινωνικά και εκεί ακριβώς που υπάρχει τιμή εμείς βλέπουμε υποτίμηση. Πατάει το πόδι η ελαφρόμυαλη, τρώει τη σφαλιάρα και διαλύεται ο γάμος πριν καλά καλά αρχίσει.

Η δε γυνή ίνα φοβήται τον άνδρα. Δύο στο τετράγωνο ίσον τέσσερα "αγάπα" για τον άνδρα. Χωρίς φιλαυτία, όχι προς ίδιον τέλος, όχι από συμφέρον, για καλοπέραση, αλλά με την αγάπη που "ου ζητεί τα εαυτής". Τέσσερα αγάπα για τον άνδρα και ένα φοβού για τη γυναίκα. Αγάπη μετά φόβου καί, όταν έρθη με το καλό η αγάπη που έξω βάλλει το φόβο, η αγάπη που ουδέποτε πίπτει, αγάπα και κάνε ό,τι θέλεις.

Δεκέμβριος 1998

Με αφορμή τις λίστες των ληστών της παιδικής τους αθωότητας.

Η βλακεία πάντως είναι πάθος. Εκτός αν είναι έμφυτη, οπότε δικαιολογείται. Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος αναφέρει πολλές σειρές παθών. Σε μία από αυτές συμπεριλαμβάνει και τη βλακεία. Δεν παραθέτει σειρές αμαρτημάτων, αλλά σειρές παθών. Το καθετί που κάνουμε μπορεί τη μια στιγμή να είναι αμαρτία και την άλλη να μην είναι. Μπορεί για τον έναν να είναι αμαρτία και για τον άλλον να μην είναι. Εξαρτάται από το αν υπάρχει πάθος ή όχι. Εξαρτάται από το αν προκαλεί το θάνατο ή όχι.

Τα τρία βασικά πάθη είναι η φιλαργυρία, η φιλοδοξία και η φιληδονία. Πάθος, απλώς αρρώστεια· κάτι έχω πάθει. Αμαρτία, το λάθος. Η λάθος κίνηση, η λάθος πράξη, η λάθος κατεύθυνση, η παρακοή στο θέλημα του Θεού, που φέρνει το θάνατο. Όχι ως τιμωρία αλλά ως φυσικό επακόλουθο. "Αν ξαναμιλήσεις, θα σε βγάλω έξω". Μιλάς· αν θέλω σε βγάζω, αν θέλω, στη χαρίζω· αυτό δεν είναι φυσικό επακόλουθο. Κλείνω το διακόπτη, σβήνει το φώς· το σκοτάδι είναι φυσικό επακόλουθο. Έτσι είναι και με την αμαρτία. Ο καθρέφτης λέει: "τό φως είναι δικό μου, δεν χρειάζομαι τον ήλιο· γιάτι να είμαι συνεχώς στραμμένος προς αυτόν, τί ανάγκη τον έχω;" αποστρέφεται τον ήλιο, σκοτεινιάζει. Δεν τον τιμωρεί ο ήλιος, "ώστε δεν με κοιτάς έ, σκοτείνιασε να μάθεις". Το σκοτείνιασμα του καθρέπτη είναι φυσικό επακόλουθο. Ο Θεός σέβεται την επιλογή μας και αποσύρεται, υποχωρεί και εμείς αυτό το βιώνουμε ως σκοτάδι, θάνατο και νομίζουμε π ω ς είναι τιμωρία. Ο φοβερός και τρομερός Θεός μας τιμωρεί. Πιστεύω ότι υπάρχει Θεός, Δημιουργός. Βλέπω το κακό να κυριαρχεί στον κόσμο. Δεν έχω μετάνοια, δεν μπορεί να φταίω εγ ω γι’ αυτό, δεν μπορεί να φταίει ο άνθρωπος. Άρα ο Θεός είναι φοβερός και τρομερός τιμωρός.

Θέλω να πάρω μεγάλο βαθμό, είναι αμαρτία; ίσως ναί, ίσως όχι. Εξαρτάται. Το πάθος συνοδεύεται από ταραχή και σκλαβιά. Και μόνο στην ιδέα της αποτυχίας τρέμω. Έχω το πάθος της φιλοδοξίας. Και που περπατάω είναι αμαρτία, και που ψάλλω, και που κηρύττω, και που αναπνέω. Όλες μου οι δραστηριότητες καπελώνονται από τη φιλοδοξία. Πάω να βγάλω νερό από το πηγάδι και ο κουβάς γεμίζει βατράχια. Τί να κάνω; να πάψω να ζώ γιατί είναι αμαρτία; "ταλαίπωρος εγ ω άνθρωπος, τις με ρύσεται εκ του σώματος του θανάτου τούτου;"

Πάω στο γήπεδο, είναι αμαρτία; ίσως ναί, ίσως όχι. Εξαρτάται. Ένας κυνηγός μια μέρα πέρασε από το κελλί του Μεγάλου Αντωνίου. Τον είδε να παίζει με τους υποτακτικούς του "πλάκες" (παιχνίδι με πλακουτσωτές πέτρες). Σκανδαλίστηκε· "ο Μέγας Αντώνιος σκοτώνει την ώρα του!!!" Τον φωνάζει κοντά του ο άγιος. "Πάρε το τόξο σου· τέντωσέ το. Κι’ άλλο, κι’ άλλο, κι’ άλλο". "Έ, γέροντα, θα σπάσει, δεν αντέχει άλλο". "Αυτό κάνουμε και εμείς", του απαντά ο άγιος, "αγωνιστήκαμε με όλες μας τις δυνάμεις όλη την ημέρα και τώρα χαλαρώνουμε λίγο, για να μη διαλυθεί το ταλαίπωρο σώμα μας". Ο ένας μπορεί να χαλαρώνει στο γήπεδο, ο άλλος εδώ, ο άλλος εκεί.

Γιατί να εξομολογηθώ τί έχω κάνει; Σκότωσα; Έκλεψα; Γιατί να εξομολογηθώ; Κάποιοι στην προσπάθειά τους να απαντήσουν σε τέτοιου είδους ερωτήματα καταρτίζουν λίστες τάχα αμαρτημάτων. Η λίστα έχει όμως τα προβλήματά της. Όλη μας η ζωή μπορεί να είναι αμαρτία. Όταν η καρδιά μου είναι σπήλαιον ληστών, τί να την κάνω την λίστα. Και που αναπνέω αμαρτάνω. Τα περισσότερα που αναφέρονται σε τέτοιου είδους λίστες και είναι και δεν είναι αμαρτίες (η αμαρτία προκαλεί την άρση της χάριτος), ανάλογα με την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο άνθρωπος που τα διαπράττει. Επιπλέον στην παράδοση της Εκκλησίας μας υπάρχει μία βασική αρχή σχετικά με τη θεραπεία. Αρχίζουμε με το μεγαλύτερο αγκάθι, με το πάθος δηλαδή που έχει τη μεγαλύτερη δύναμη μέσα μας· και αυτό θα μας το υποδείξει ο έμπειρος πνευματικός πατέρας. Άλλωστε, όταν πάμε στο γιατρό, δε γράφουμε καμμιά έκθεση λεπτολογώντας τα συμπτώματά μας. Λέμε δυο τρία βασικά και ο σωστός γιατρός αμέσως βρίσκει το πρόβλημα και δίνει θεραπεία. Αλλιώς τί θέλουμε το γιατρό, ας προχωρήσουμε με μέθοδο άνευ διδασκάλου. Τί θέλουμε τον εξομολόγο, αν έχουμε τη λίστα; Τα βρίσκουμε μόνοι μας. Ο πνευματικός πατέρας δεν είναι δικαστής που σβήνει τις ποινές, είναι γιατρός που θεραπεύει, και αλλοίμονό μας αν δεν έχει ιδέα από τη θεραπευτική μέθοδο που καλείται να εφαρμόσει.

Στην Εκκλησία υπάρχει μια παράξενη κατηγορία αγίων, οι δια Χριστόν Σαλοί. Με αίμα και ιδρώτες ασκήθηκαν, έζησαν για μεγάλο διάστημα τη θέωση, την αφομοίωσαν, τους έγινε κάτι σαν δεύτερη φύση. Κάποτε πήραν ευλογία και μπήκαν στις κοινωνίες των ανθρώπων για να εμπαίξουνε τον κόσμο. Να εμπαίξουνε όχι τους συνανθρώπους τους, αλλά αυτά από τα οποία εμπαίζονται οι άνθρωποι, τα πάθη. Μια φορά ένας από αυτούς όρμηξε μέσα σε ένα λουτρό για γυναίκες. Τον πέταξαν έξω κακήν κακώς. Τον ρωτά λοιπόν μετά ο μαθητής του: "Γέροντα πώς ένοιωθες εκεί μέσα"; Και απαντά ο άγιος: "πίστεψέ με παιδί μου, σαν ξύλο δίπλα σε ξύλα".

Ο π. Παΐσιος δεν "αεριζόταν" στο κελλί του, γιατί εκεί μέσα είχε ζήσει εμπειρίες άφατες, είχε δει "ά οφθαλμός ουκ είδεν". Το φιλότιμο παιδί κρατιόταν από σεβασμό προς τον Πατέρα. Τιμούσε και σεβότανε το χώρο του κελλιού του, γιατί ήταν τόπος όπου, για να μπεί, έπρεπε να βγάλει τα σανδάλια. Πονούσε το σώμα, υπέφερε. Δεν τιμωρούσε το σώμα μανιχαϊκά. Δεν το βασάνιζε για να το βασανίζει, μαζοχιστικά. Δεν το εχθρεύονταν. Φιλότιμα υπέφερε. Η αρρώστεια του η τελική μπορεί να είχε σχέση και με αυτό, ή και με την όλη άσκηση που έκαμνε. Τί να κάνουμε, στη ζωή έτσι είναι. Παίζει μπάλλα ο άλλος, κάνει ντρίπλες, τρώει κλωτσιές, σακατεύει τα πόδια του, βάζει το γκόλ και δεν τον νοιάζει που σφαδάζει από τον πόνο, αλλά πανηγυρίζει για το γκόλ. Όχι επειδή υποτιμά ή μισεί το σώμα αλλά γιατί λέει: χαλάλι του.

Πάντως κι’ ο βήχας μπορεί να είναι αμαρτία, όταν εκφέρεται προπετώς, εμπαικτικώς, τουτέστιν υπερήφανα. Τότε χρειάζεται να κόβεται κι’ αυτός· "μάς κόβουνε το βήχα" ...καί χαλάλι τους.

Δεκέμβριος 1998

Το χριστουγεννιάτικο δένδρο μήπως είναι ειδωλολατρικό έθιμο; μήπως ξεκίνησε από τη βόρεια Ευρώπη; Καλύτερα να στολίζουμε καράβι. Συμβολίζει την Εκκλησία, σαν την Κιβωτό του Νώε. Ίσως να στολίζουμε αυγό. Συμβολίζει την αρχή της ζωής. Πάρ’ τ’ αυγό και κούρευτο.

Η Εκκλησία στη μακραίωνη ιστορία της ποτέ δεν είχε πρόβλημα με το αν κάτι ήταν προηγουμένως ειδωλολατρικό. Το πρόβλημα είναι αν αυτό το κάτι μπορεί να υπηρετήσει τους σκοπούς της. Αν μπορεί να χρησιμοποιηθεί θεραπευτικά, για να βοηθήσει στη θεραπεία του μωλωπισμένου και σακατεμένου ανθρώπινου προσώπου. Λόγω της πτώσης κυριαρχεί στη ζωή μας η φθορά κι ο θάνατος. Η ύπαρξή μας στερείται της ζωοποιού Χάρης του Θεού. Ο άνθρωπος λιμοκτονεί. Διψασμένος για ζωή ορμά στα υλικά πράγματα για να τα απολαύσει, να κυριαρχήσει, να νοιώσει ότι υπάρχει, ότι ζεί. Έτσι γεμίζει πάθη. Προσπαθεί να χορτάσει την πείνα του απ’ την τροφή των ζώων, και μολύνεται. Η θεραπεία που η Εκκλησία φιλάνθρωπα προτείνει είναι απλώς η μέθεξη της θείας Χάρης. Αγώνας εναντίον των παθών, να αρχίσει λίγο λίγο να περισσεύει χώρος στην καρδιά για το Χριστό. Όταν η καρδιά είναι γεμάτη με την αγάπη για το αυτοκίνητο, την μπλούζα, το φλυτζανάκι του καφέ, το σπίτι, τα παιδιά, τα τό, τα τα ... πώς ν’ αγαπήσει και Χριστό, και άνθρωπο, και αδελφό, κι’ αφίλαυτα τον κόσμο όλο;

Για παράδειγμα, λέγεται ότι τα καρναβάλια είναι ειδωλολατρικό έθιμο επειδή ακριβώς οδηγεί τον άνθρωπο προς την αντίθετη κατεύθυνση. Αντί δηλαδή να βοηθήσει για τη θεραπεία των παθών, συμβάλλει στη δυνάμωσή τους. Βάζεις τη μάσκα, πάει η ντροπή, που είναι κάποιο φρένο, και ελεύθερα σκλαβώνεσαι ακόμα πιο πολύ στο πάθος. Το έθιμο καλλιεργεί τα πάθη. Γι’ αυτό η Εκκλησία αντιτίθεται. Από την άλλη, τη μεταμφίεση τη χρησιμοποιεί και η ίδια. Ο ιερέας έξω από το Ναό γυρνά με μαύρα, για να μας δείχνει ότι στον κόσμο μας κυριαρχεί το σκοτάδι, ο θάνατος, η στέρηση της αγιαστικής και θεοποιού ενέργειας του Θεού. Μέσα στο Ναό φορά λαμπερά άμφια, χρυσοκέντητα, φωτεινά, όχι για επίδειξη του πλούτου αλλά για να μας δείξει ότι εκεί, στην Εκκλησία, στην Κιβωτό της Χάρης, υπάρχει πλουσιοπάροχα το Φώς που το σκοτάδι σβήνει, γλυκά, με ζέση, με ζωή.

Τα χριστιανικά έθιμα, τα περισσότερα, αν όχι όλα, είναι παραλλαγές παλαιότερων ειδωλολατρικών. Τα προσέλαβε η Εκκλησία και τους έδωσε προσανατολισμό θεραπευτικό. Όλα στην Εκκλησία είναι θεανθρώπινα. Τίποτα δεν είναι ουρανοκατέβατο. Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε από προϋπάρχον υλικό. Ο Κύριος ενανθρώπισε παίρνοντας σάρκα και οστά από την Παρθένο. Η θεία Λειτουργία χρησιμοποιεί το βασικό τρόπο του αρχαίου ελληνικού θεάτρου. Ο πρωταγωνιστής μιλά και απαντάει ο χορός, ο λαός. "Του Κυρίου δεηθώμεν", "Κύριε ελέησον".

Στον παράδεισο αναφέρονται δύο επώνυμα δένδρα. Το δένδρο της γνώσης του καλού και του κακού. Το απαγορευμένο, άχρι καιρού. Και το άλλο, το δένδρο της Ζωής. Από αυτό, λέει, όταν θα έτρωγε ο άνθρωπος, θα γινόταν αθάνατος. Μετά την παρακοή, με το που δεν μετάνοιωσε, ο άνθρωπος βγήκε από τον παράδεισο και στερήθηκε της δυνατότητας να φάει από αυτό το δένδρο. Σήμερα οι πιστοί στην Εκκλησία κάθε Κυριακή ή όποτε ο καθένας κοινωνεί, τρώνε από το δένδρο Ζωής. Στα τροπάρια της εορτής των Χριστουγέννων συχνά ο Χριστός ονομάζεται δένδρο της Ζωής, που χάσαμε όταν βγήκαμε από τον παράδεισο και τώρα βρίσκεται ανάμεσά μας. Μόνο που τώρα, αν και τρώνε οι πιστοί, αν και ανασταίνεται η ψυχή, αν και αναπλάθεται το πρόσωπο, και τρέφεται ο άνθρωπος με την ουράνια τροφή, έρχεται πάντα η στιγμή του χωρισμού από το σώμα. Κανονικά θα έπρεπε όποιος κοινωνεί θεραπευόμενος, να ζεί χωρίς φθορά και θάνατο σωματικό. Ας πούμε να φτάνει στα 30, 33 του χρόνια και να μένει πλέον αγέραστος αιώνια. Για φανταστείτε όμως να συνέβαινε αυτό· ποιός δεν θα πίστευε, μάλλον ποιός δεν θα παραδεχόταν από ανάγκη, πλέον το Χριστό για Κύριο του και Θεό; Θα υπήρχε απόδειξη για το Θεό. Θα είχε καταργηθεί η ελευθερία του ανθρώπου. Δεν θα μπορούσε κανείς να πεί: "άντε ρε, αυτά είναι παραμύθια για γιαγιάδες και παιδιά". Καί, αν ήθελε ο Θεός, αν ήταν ανέξοδο για μας να στερηθούμε την ελευθερία, θα το είχε κάνει από την αρχή.

Να λοιπόν ένα ωραίο νόημα για το χριστουγεννιάτικό μας δένδρο. Και αν θέλετε για τα στολίδια του, πέστε πώς είναι τα δώρα του Αγίου Πνεύματος ... και στήθηκε το παραμύθι, η παρηγοριά, όχι το ψέμα. Το παραμύθι που μας μεταφέρει από παλιά, γνώση αρχαία, ξεχασμένη, για παρηγοριά της άνυδρης διάνοιας και της καρδιάς του τάχα κυρίαρχου ξερά σκεπτόμενου, στεγνού ανθρώπου.

Στο σκοτεινό κόσμο που ζούμε, αγωνιζόμαστε να νοιώσουμε ψευδαίσθηση ζωής, ψευδαίσθηση φωτός. Τις γιορτινές αυτές μέρες του χειμώνα στολίζουμε τα σπίτια μας με φώτα. Φώτα πολλά, πάρα πολλά, χυδαία φώτα που σβήνουν το σκοτάδι· το γόνιμο σκοτάδι· την άβυσσο της νέκρωσής μας να μη δούμε· εκείνο το σπινθηροβόλο το κενό της απουσίας. Αλλά εντάξει, δεν πειράζει, ας το δεχτούμε και αυτό. Ας το δεχτούμε και αυτό, αν γίνεται με σεβασμό στο περιβάλλον σκότος της νυκτός. Δεν είναι ανάγκη να φωνάζουν τόσο παράφωνα τα φώτα, τα λαμπάκια.

Το καημένο λοιπόν δενδράκι των Χριστουγέννων, δεν ξέρω αν είναι ειδωλολατρικό έθιμο ή αν οι λαοί της βόρειας Ευρώπης το πήραν από τους χριστιανούς ρωμαίους, όμως χωράει μια χαρά στο νόημα της εορτής. Της γιορτής που επικράτησε να γιορτάζεται στις 25 Δεκεμβρίου, ακριβώς για να δώσει νόημα χριστιανικό, θεραπευτικό, φωτεινό, στις εορταστικές εκδηλώσεις που είχαν οι πρόγονοί μας προς τιμήν του θεού ήλιου με την ευκαιρία του χειμερινού ηλιοστασίου. Την εποχή που γιόρταζαν τον ήλιο (τό άστρο) η Εκκλησία καθιέρωσε να γιορτάζουμε τη Γέννηση του νοητού Ήλιου της Αγάπης που ζωογονεί τον κόσμο όλο· Αυτός, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, το Δένδρο της Ζωής. Καλά Χριστούγεννα.

Δεκέμβριος 1998

Δυσετυμολόγητη η λέξη. Καλίκη = πέταλο, σιδεροπάπουτσο. Άντζα, άντυξ = καμάρα, τόξο, καμπύλη. Άλλες τοπικές ονομασίες: παγανά, παρωρίτες, σκαλικαντζέροι, καρκάντζαροι, σκαρκάντζαροι, καλιτσάγγαροι, σκαρκόντζες· και κατά το ρωμαϊκό (βυζαντινό) μας παρελθόν βαβουτσικάριοι δηλαδή εφιάλτες. Περιγράφονται ως: κουτσοί, στραβοί, μονόμματοι, μονοπόδαροι, στραβοπόδαροι, στραβοπρόσωποι, στραβομούρηδες, στραβοχέρηδες, ξεπλατισμένοι, τσακισμένοι και κοντολογίς όλα τα κουσούρια και τα σακατλίκια τα βρίσκεις πάνω τους. Άλλοτε εμφανίζονταν με τράγινα πόδια ή με τριχωτό όλο το σώμα τους ή αδύνατοι ή πολύ ψηλοί, φορώντας σιδεροπάπουτσα.

Αρχικά τα Χριστούγεννα γιορτάζονταν μαζί με τα Φώτα. Τα Φώτα βαπτίζονταν πολλοί χριστιανοί προς τιμήν της Βάπτισης του Χριστού. Από εκεί μας έμεινε το έθιμο να βουτάνε άνθρωποι στα αγιασμένα νερά. Βουτούσαν για να βαπτιστούν. Όταν πλέον ήταν όλοι βαπτισμένοι, νηπιοβαπτισμός γάρ, άρχισαν να βουτάνε απλώς σε ανάμνηση, για το έθιμο, καί, για να έχει ενδιαφέρον, άντε ποιός θα βρεί, ποιός θα πιάσει πρώτος το σταυρό.

Όσο ήταν κανείς κατηχούμενος αγωνιζόταν εναντίον των παθών, περνούσε την κάθαρση. Όταν λοιπόν είχε αποκτήσει αρκετή πείρα σε αυτόν τον αγώνα, τον προέτρεπαν να βαπτιστεί. Κατήχηση κυρίως η άσκηση, η πρόοδος στον κατά των παθών αγώνα. Δεν τους βάπτιζαν, όταν είχαν μάθει το μάθημα, όταν επιτυχώς περνούσαν από γραπτές και προφορικές περί της διδασκαλίας της πίστεως εξετάσεις, αλλά όταν παρουσίαζαν απτά σημάδια ότι επίκειται απελευθέρωση από την τυραννίδα των παθών. Όταν φαινόταν ότι τελειώνουν με το στάδιο της κάθαρσης. Έτσι με το βάπτισμα, που λέγεται και φώτισμα, έμπαιναν στο στάδιο του φωτισμού, άρχιζε στη καρδιά να ενεργείται η αδιάλειπτη νοερά προσευχή. Τα πάθη μεταμορφώνονταν σε αρετές. Αρετή, η ίδια με το πάθος ψυχοσωματική λειτουργία χωρίς τη φιλαυτία, με τη θεία Χάρη στην καρδιά να το μεταμορφώνει. Έτσι πιθανόν προέκυψε η ονομασία Φώτα. Η μέρα που πολλοί φωτίζονταν. Η μέρα που πολλοί απαλλάσσονταν από τα πάθη και έμπαιναν στο στάδιο του φωτισμού.

Τα Χριστούγεννα αρχικά γιορτάζονταν την ημέρα της εορτής των Φώτων. Αργότερα όμως επικράτησε να γιορτάζονται στις 25 Δεκεμβρίου, δώδεκα μέρες πριν τα Φώτα. Προφανώς για να δώσει η Εκκλησία το δικό της νόημα στις τόσο βαθειά ριζωμένες ειδωλολατρικές γιορτές προς τιμήν του ήλιου. Οι άνθρωποι κάθε χρόνο είχαν αγωνία. Μίκραινε η ημέρα, μεγάλωνε η νύχτα, νικούσε το κακό, επικρατούσαν οι θεοί του σκότους. Και αν φέτος δεν τα καταφέρει ο ήλιος; Και αν συνεχιστεί η αύξηση της νύχτας; Πάει, χάθηκε ο κόσμος όλος. Μόλις λοιπόν στις 22 Δεκεμβρίου άρχιζε να μεγαλώνει πάλι η ημέρα, δώστου γιορτές και πανηγύρια. Να γιορτάσουμε τη νίκη του φωτός, να βοηθήσουμε και μείς τον ήλιο με τις θυσίες και τις προσφορές σ’ αυτόν του τον αγώνα ενάντια στο σκότος. Κάπως έτσι καταλήξαμε να γιορτάζουμε 25 Δεκεμβρίου τη Γέννηση του νοητού Ήλιου της Αγάπης.

Οι χριστιανοί πλέον βαπτίζονταν μικροί, νήπια, χωρίς προσωπική επιλογή, χάριν των ήδη χριστιανών γονέων. Με τη βάπτιση, θα λέγαμε, το νήπιο αποκτά ένα βιβλιάριο με πολύ μεγάλο ποσό. Αλλά ο Θεός με υπερβολική λεπτότητα σέβεται την ελευθερία του ανθρώπου. Κρύβεται λοιπόν η Χάρη του βαπτίσματος και περιμένει την ελεύθερη επιλογή του ανθρώπου. Ανέτως ανέτα οι περισσότεροι καταχωνιάζουμε το βιβλιάριο. Είμαστε δυνάμει πλούσιοι αλλά φτωχοί, φτωχότατοι, λιμοκτονούντες στη ζωή.

Κάποτε, κάποιοι, αποφασίζουν να γιορτάσουνε Χριστούγεννα, αρχίζουν τον αγώνα για τη θεραπεία. Μικρή ακτίνα αχνά φωτίζει το σκοτεινό υπόγειο και φαίνονται τά, μέχρι τότε, καλά κρυμμένα ερπετά. Αρχίζει ο άνθρωπος να τρέφεται σιγά σιγά από την Εκκλησία, παίρνει δύναμη, αλλά αυτό που φαίνεται αρχικά είναι τα καλυμμένα πάθη. Οι καλικάντζαροι βγαίνουν από τα σκοτεινά κατάβαθα της γης όπου πριόνιζαν το δένδρο της ζωής και εμφανίζονται θρασείς, όταν ο ήλιος δύει. Αυτό κρατάει δώδεκα μέρες, δώδεκα μήνες, δώδεκα χρόνια ... να δώσει ο Θεός να λήξει γρήγορα. Τότε, τα Φώτα, ο παπάς γυρνάει με την αγιαστούρα, αγιάζεται η κτίση. Εξαφανίζονται κάθε λογής σακάτικα αερικά και λούζεται το φως της άλλης βιωτής ο κόσμος.

Οι καλικάντζαροι στα παραμύθια της γιαγιάς περνάν από την καμινάδα. Η καμινάδα υψώνεται στον ουρανό. Περήφανη διάνοια γεμίζει με αιθάλη τον αέρα. Σκέφτομαι άρα υπάρχω. Τα κύτταρα του εγκεφάλου πυρετωδώς εργάζονται να απωθήσουν τη ζωή. Η φαντασία γέφυρα δαιμόνων. Οι καλικάντζαροι πασχίζουν στην καρδιά να κατεβούν, να πνίξουν τα αβάπτιστα παιδιά. Αειθαλείς οι λογισμοί γεμίζουν με αιθάλη την οικία. Η απάνθρωπη, μισάνθρωπη Βαβέλ, το οικοδόμημα το ιδεολογικό που διχάζει την ανθρωπότητα. Εγώ λέω. Εγώ εννοώ. Δεν μιλάμε την ίδια γλώσσα. Δεν με καταλαβαίνεις. Δεν μπαίνεις στον κόπο μου. Άλλο εννοώ. Εγώ, εσύ. Διαλεκτικά αγωνιζόμαστε να επικοινωνήσουμε. Θέση, αντίθεση, σύνθεση. Τον υπερήφανο άνθρωπο μόνο ο Θεός κατά τον άγιο Ιωάννη της Κλίμακος μπορεί να θεραπεύσει. Ο Θεός να βάλει το χέρι του. Αν υπάρχει Θεός-δημιουργός, φέρει ευθύνη για το χάλι του ανθρώπου, του κόσμου γενικά. Ή ο άνθρωπος φταίει ή Αυτός ή και οι δυό· να συζητήσουμε τα ποσοστά. Είναι απάνθρωπο να φταίει μόνο ο άνθρωπος. Ποιός θα αναλάβει την ευθύνη; Δεν φταίει ο άνθρωπος· φταίω ΕΓΩ. Συγγνώμη. Φωτίζεται ο ορίζοντας, αλλάζει η προοπτική, αρχίζει να δουλεύει η ζωή.

Δεν είναι εγωισμός το "Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησόν με", ο μοναχικός χορός. Εγώ φταίω. Από τον πρώτο Αδάμ μέχρι το μελλοντικό, τον τελευταίο άνθρωπο, ολόκληρη η ανθρωπότητα σαν μία ύπαρξη ζητάει δια του προσευχομένου την ίασή της. Προσωπική υπόθεση ο κόσμος όλος, ζητάει με την προσευχή τη θεραπεία της πληγής, "ελέησόν με". Όταν με το καλό το έλεος αρχίζει να αισθάνεται στο βάθος του σπηλαίου ο θνητός, σαν τον καθρέπτη, φωτίζει και αυτός ολόκληρη την οικουμένη. Σκουλήκι φωσφορίζον, πυγολαμπίδα της αυγής.

Γκρεμίζεται ο πύργος της Βαβέλ. Η καμινάδα καθαρίζει από την αιθάλη. Η καύση είναι τέλεια χωρίς ακαθαρσίες. Σύντηξη. Άφθονα, φθηνά τα πρώτα υλικά. Πολλαπλάσια ενέργεια χωρίς απόβλητα, χωρίς ραδιενέργεια. Λειώνει η καρδιά από αγάπη. Το μυαλό περιορίζεται στον πραγματικό του ρόλο. Δεν κυβερνά την ύπαρξη. Δεν χτίζει ιδεολογίες, κοσμοθεωρίες, μεταφυσικές ακροβασίες. Επεξεργάζεται πληροφορίες χωρίς άλματα φαντασιακά. Γεμάτη αγάπη η καρδιά χρησιμοποιεί το δυνατό μυαλό ή όποιο, για να καταλάβει τον άλλο, για να χρησιμοποιήσει το λεξιλόγιο του άλλου, ώστε να συνεννοηθούν.

Αυτό άλλωστε έκανε και ο Χριστός με τον Αδάμ την ώρα που ο δεύτερος κινούσε να βγάζει το ψωμί του με ιδρώτα μακρυά από τον παράδεισο. Ο Αδάμ στη στραβομάρα της αμετανοησιάς του νόμιζε ότι το φίδι έφταιγε για το κακό που είχε πάθει. Θέλοντας ο Χριστός να του δώσει μια ακτίνα ελπίδας μέσ’ τη μαυρίλα της καινούργιας του ζωής, του είπε: "θά έρθη καιρός που ο απόγονος της γυναίκας θα συντρίψει το κεφάλι του φιδιού". Δέχτηκε να πει "ψέματα" ... τί έφταιγε το καημένο το φιδάκι; ο Αδάμ έχασε τον παράδεισο, επειδή δεν αναγνώρισε το λάθος του, επειδή δεν μετάνοιωσε. Μια και του είχε "κολλήσει" όμως του Αδάμ ότι έφταιγε το φίδι, μπαίνει στον κόπο του ο Χριστός. Σημασία έχει να καταλάβει ο Αδάμ· "θά συντριβεί", λοιπόν, "τό κεφάλι του φιδιού". Θα εξαφανιστούν οι καλικάντζαροι. Οι λογισμοί θα πάψουν να νεκρώνουν την καρδιά. Καλά Χριστούγεννα και Φώτα.

Δεκέμβριος 1998

Εκκλησία και πολιτεία, μαζί και χώρια. Κάποιοι συμπολίτες προφανώς διακαώς επιθυμούν να κάψουν το νεκρό τους σώμα, όταν με το καλό έρθει η ώρα της ταφής. Δικαίωμά τους. Αντί να στέλνουνε τα πτώματά τους έξω για να γίνουν στάχτη, ας τους δοθεί επιτέλους η δυνατότητα εδώ να εκπληρώσουν την τελευταία επιθυμία τους. Η καύση των νεκρών. Οικολογικά αναγκαία, υγειονομικά προτιμότερη, πρακτικά χρήσιμη. Παίρνεις το σταχτοδοχείο σου και ησυχάζεις. Αν και μου φαίνεται κοντόφθαλμο, μίζερο, οπισθοδρομικό. Γιατί να χαραμίζεται το κουφάρι. Ας το κάνουμε σαπούνι, ή τροφή για σκύλους· τα καημένα τα αδέσποτα να φάνε κάτι και αυτά. Εγωϊστές, αναίσθητοι, σπάταλοι. Κοντζάμ ανθρώπινο κορμί να πάει τζάμπα. Με την ευκαιρία να θίξουμε και ένα άλλο πρόβλημα· 300.000 εκτρώσεις λέει γίνονται στην Ελλάδα κάθε χρόνο. Έγκλημα, τόσα ανθρώπινα σώματα να καταστρέφονται την ώρα που περιμένουν στις ουρές για ένα όργανο κάποιοι άλλοι. Ας δίνει το κράτος μια επιχορήγηση να φτάνουν ώς τον έβδομο. Μετά να το παίρνουν το έμβρυο καί, αφού το μεγαλώσουνε λιγάκι, θα έχουμε καλά και φθηνά ανταλλακτικά. Νεφρά, μάτια, καρδιές κ.λπ. Μια ζωή δηλαδή θα ακολουθούμε τους κουτόφραγκους. Ας πάρουμε τα ηνία της Ευρώπης μας ξανά. Τί δηλαδή, πιο έξυπνοι ήταν αυτοί που έτρωγαν τους γέρους τους για να μην πάει χαμένο το κουφάρι; Θα πείτε ανθυγιεινό· ναί, ανθυγιεινό, αλλά πρακτικό. Ενώ εκείνοι οι ανεπρόκοποι Ινδοί, τζάμπα τον καίνε το νεκρό.

Λόγω παλαίει πάς λόγος, βίω δε τίς; Η διαλεκτική αντιπαράθεση τελειώνει, όταν ο ένας είναι βλάκας και δεν μπορεί να βρει καινούργιο επιχείρημα ή όταν κουραστούνε να παράγουνε κι’ οι δυό, οπότε αρχίζει το παζάρεμα και έχουμε τη σύνθεση. Ξερό μυαλό απροσάρμοστο, αποπροσανατολισμένο. Το κομπιουτεράκι μας το κάναμε Θεό. Σκέφτομαι, άρα υπάρχω. Ο μειωμένων εγκεφαλικών δυνατοτήτων είναι κατώτερος άνθρωπος. Σκέψη αναίσθητη ψυχρή και παγερή, απάνθρωπη, μισάνθρωπη, με καταντάει κτήνος. Η σκέψη, το υπέροχο αυτό εργαλείο του θνητού σαρκίου, που δίνει σάρκα και οστά στο λόγο του ανθρώπου.

Στη γλώσσα της Εκκλησίας νεκρός δεν είναι μόνο ο εκπνεύσας αλλά κι ο άπνους. Αυτός που δεν έχει την πνοή του Πνεύματος μέσ’ στην καρδιά. Νεκρός, αναίσθητος, σκέτο κομπιουτεράκι. Χριστιανός, αυτός που με το βάπτισμα ενεδύθη το Χριστό. Χριστέ, το φως το αληθινόν, το φωτίζων πάντα άνθρωπον ερχόμενον εις τον κόσμον. Όλοι έχουμε περάσει από τον παράδεισο και με τις επιλογές που κάναμε σαν άλλος Αδάμ, τον χάσαμε. Η ψυχή την οποία, μας δημιούργησε ο Θεός στην κοιλιά της μάνας μας, με κείνη την πνοή που φύσηξε και στον Αδάμ, είναι από την αρχή ολοκληρωμένη, τέλειο "εγώ", μ’ ελευθερία και δυνατότητα επιλογής. Μόνο που ακόμη το σωματάκι μας δεν είναι πλήρως διαμορφωμένο, τα κύτταρα στο κεφαλάκι του μικρού παιδιού υπολειτουργούν και δεν θυμόμαστε ακριβώς τί ζήσαμε, τί και γιατί διαλέξαμε. Υπάρχει όμως αμυδρά μια φωτεινή ανάμνηση για την αρχή του βίου μας, συνήθως. Το βάπτισμα έρχεται να μας κάνει, ούτε λίγο ούτε πολύ, από ξεροπήγαδο, πηγάδι. Ξεροπήγαδο, πηγάδι η καρδιά του ανθρώπου. Καρδιά ο χώρος που αποκαλύπτεται με την άσκηση και στον οποίο φανερώνεται ο Θεός. Το ασυνείδητο, που λέν οι ψυχολόγοι, ας πούμε ότι είναι η φλούδα, το πάνω πάνω μέρος της. Με τη μετάνοια ο άνθρωπος αισθάνεται τα πάθη του, τα φίλ... φίλ... φίλ..., βλέπει τί αγαπά, αν αγαπά, πορεύεται την κάθαρση. Αργότερα, στο φωτισμό, αντί να αγαπά τα χρήματα, τη δόξα τη κενή, τη πρόσκαιρη εφήμερη ηδονή, νοιώθει μέσ’ στην καρδιά του το Χριστό, συνεχή αγάπη και αναφορά, προσευχή· αγαπά τον Κύριο του και Θεό, τον άνθρωπο, το διπλανό, τον κόσμο όλο.

Ο βαπτισμένος άγιος της Καινής Διαθήκης είναι πηγάδι που φλέβα νερού έχει στα σπλάχνα του. Νερό η θεία Χάρη. Ο αβάπτιστος άγιος της Παλαιάς Διαθήκης είναι ξερό πηγάδι που γέμιζε νερό μονάχα όταν έβρεχε. Τελικά και σε όλη την επίγεια ζωή αν κρατούσε τη Χάρη και τη θέωση όταν πέθαινε, τα έχανε όλα και πήγαινε στον Άδη. Η Εκκλησία ιδρύθηκε με τη δημιουργία του Αδάμ. Μέχρι το σταυρικό θάνατο του Χριστού ήταν αιχμάλωτη στον Άδη, στο θάνατο. Ο Χριστός κρύφτηκε στην ανθρώπινη φύση, Τον πήρε ο αλλότριος στον Άδη, το βασίλειο του, και το έχασε για πάντα, και μας έχασε για πάντα. Οφθαλμόν αντί οφθαλμού.Μας πήρε μαζί του ξεγελώντας μας όταν κρύφτηκε σε ένα δημιούργημα, το φίδι.Μας ελευθέρωσε ο Χριστός ξεγελώντας τον, όταν κρύφτηκε σε ένα δημιούργημα, την ανθρώπινη φύση που πήρε από την Παρθένο. Θανάτω θάνατον πατήσας, τότε με το σταυρικό του θάνατο. Γι’ αυτό φιλάμε το Σταυρό και τον τιμάμε. Όχι επειδή είναι το μαχαίρι που σκότωσε τον Πατέρα και Θεό μας αλλά γιατί σκότωσε τον εχθρό. Ο Χριστός υπέστη το σωματικό θάνατο, χωρίστηκε το σώμα από την ψυχή, αλλά και τα δύο παρέμειναν ενωμένα με τη θεότητά Του, και σε τρεις μέρες ξαναενώθηκαν κι’ αυτά. Αυτός που μαχαιρώθηκε από το Σταυρό είναι ο διάβολος. Έχασε όλη του τη δύναμη. Καταστράφηκε ο Άδης. Πλέον, όσοι πεθαίνουν, πάνε στη Βασιλεία του Θεού. Όχι στο βασίλειο του θανάτου, στο σκοτάδι, αλλά στο Βασίλειο της Ζωής, στο Φώς. Όσοι τυφλοί βρεθούν εκεί, αθεράπευτοι, με πάθη, με πληγές, με εγκαύματα, δεν βλέπουνε τον Ήλιο και μόνο πόνο νοιώθουν. Οι άλλοι, οι δούλοι του Νυμφίου, του εσφαγμένου Αρνίου οι πιστοί, οι φίλοι κι αδελφοί, τον χαίρονται τον Ήλιο.

Έχασε τη δύναμή του ο εχθρός μας και στη γή. Θεόρατος προβάλλει όπως παλιά, τεράστιος και τρομερός, όποιος όμως τολμήσει με πίστη στο Χριστό, μετάνοια, ταπείνωση και θάρρος στην άνωθεν βοήθεια, να σταθεί απέναντι για μάχη έτοιμος, τον βλέπει να χάνεται σαν τον καπνό. Δόξα τω Θεώ. Ο άλλοτε κοσμοκράτορας κανάντησε φαντασματάκι, απ’ το Σταυρό. Ξαναβρίσκει όμως τη δύναμή του, όταν ο άνθρωπος με πίστη τον ακολουθεί και τα θελήματά του κάνει. Πνεύμα νεκρό, με τους νεκρούς δουλεύει, δουλεύοντάς τους και νεκρούς. Φαίνεται ότι υπάρχει κάποια σχέση ανάμεσα στο σώμα και στην ψυχή του πεθαμένου για κάποιο χρονικό διάστημα μετά την κοίμησή του, ίσως σαράντα μέρες. Από σκόρπιες πληροφορίες μέσ’ στην παράδοση της Εκκλησίας δημιουργείται η εντύπωση ότι ταλαιπωρείται, κάτι δυσάρεστο παθαίνει ο νεκρός, όταν απότομα το σώμα με την καύση λειώσει. Κάτι ήξεραν οι άγιοί μας και θεσπίσαν την ταφή. Επιχειρήματα όποιος μπορεί ας βρεί, το βασικό όμως για όποιον εμπιστεύεται την Εκκλησία είναι ότι οι εμπειρογνώμονες, αυτοί που ξέρουν από πρώτο χέρι, οι ερευνητές, οι ορώντες, αυτοί που είδαν, αυτοί που βλέπουν, έτσι μας είπαν, έτσι μας λένε, χούς εί και εις χούν απελεύση. Το λέν αυτό, όχι επειδή έτσι βολεύει τα ακροβατικά της διανοίας τους, αλλά επειδή βλέπουν και φιλάνθρωπα χρησιμοποιούνε τη διάνοιά τους για να εκφραστούν. Ας έρθει κάποιος από τους υπέρμαχους του εισαγόμενου τούτου καταναλωτικού φρούτου να μας πει ότι γνωρίζει από εμπειρία ότι είναι καλύτερη για τον αγαπημένο μας νεκρό η καύση από την ταφή, να τη θελήσουμε και μείς. Το παιδάκι μπορεί να θέλει να βάλει το χεράκι στη φωτιά, γιατί ταιριάζει, ασορτί, με την κόκκινή του μπλούζα. Ας το ενημερώσουν όσοι ξέρουν, όσοι ξέρουν γιατί βλέπουν. Η ιστορία θα κρίνει τη φιλανθρωπία καθενός.

Αυτά που στην αρχή ειπώθηκαν μπορεί να ξενίζουν, ίσως να προκαλούν κι’ ανατριχίλα, αλλά την ίδια ανατριχίλα θα ένοιωθαν και οι πρόγονοί μας, αν έβλεπαν πώς ζούμε. Με τη "σωστή" προπόνηση όλα συνηθίζονται. Για παράδειγμα, πριν καμμιά δεκαριά χρόνια εθεωρείτο η ύψιστη βλακεία να μιλά κανείς για ωροσκόπια, και σήμερα μας παίρνουν τα αυτιά με τη σοβαροφάνεια του δήθεν τάχα. Το θέμα είναι προς τα που επιλέγουμε να πορευόμαστε· αν επιλέγουμε εμείς. Αλλά δεν πειράζει. Δόξα τω Θεώ. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ξέρει και τη στραβή επιλογή φιλάνθρωπα να τη γυρνάει για καλό.

Δεκέμβριος 1998

Κανονικά θα έπρεπε ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Χριστόδουλος να παρακαλέσει τον αξιότιμο κ. Πρέσβη (Νούτσιο) του Βατικανού στην Αθήνα να μεσολαβήσει προς την Αυτού Εξοχότητα τον Πάπα Ρώμης και αρχηγό του κράτους του ώστε να δημιουργηθεί σε κάθε ελληνική ορθόδοξη Μητρόπολη τουλάχιστον από μία ουνίτικη ενορία. Οι Ουνίτες, ως γνωστόν, είναι παπικοί αδελφοί μας οι οποίοι αναγνωρίζοντες το δυσμετάβλητον του ορθοδόξου πληρώματος από τα πατρώα ήθη και έθιμα ανέλαβαν να φροντίσουν ώστε "καί η πίτα να μείνει ακέραιη και ο σκύλος χορτάτος". Τηρώντας με κάθε ευλάβεια και λεπτομέρεια το τυπικό της ορθοδόξου ανατολικής Εκκλησίας σε όλους τους τομείς της θρησκευτικής τους ζωής μας παρέχουν μια μοναδική ευκαιρία να καθρεφτιστούμε, και να διαγνώσουμε κατά πόσον είμαστε πραγματικοί ορθόδοξοι.

Συγκρινόμενοι με τους Ουνίτες λοιπόν θα μπορέσουμε να διαπιστώσουμε αν είμαστε ορθόδοξοι στην καρδιά ή μόνο στη θρησκευτική κουλτούρα. Ιεραποστολή εμείς; καλύτερη αυτοί, πιο οργανωμένη πιο συστηματική. Κοινωνική δράση εμείς; στο τετράγωνο αυτοί. Εκσυγχρονισμό εμείς; πάλι μπροστά μας αυτοί· τί Internet, τί Συνέδρια, τί Συλλόγους, τί πρωτοποριακές μεθόδους. Καλλιέργεια παραδοσιακής ρωμαίϊκης κουλτούρας, αγιογραφία, "βυζαντινή" μουσική, κ.λ.π. εμείς; πρώτοι διδάξαντες αυτοί. Νάναι καλά οι Δυτικοί που αρχίσαμε να εκτιμάμε τα των "βυζαντινών" πολιτιστικά επιτεύγματα, (ακόμη θα τα χαρακτηρίζαμε υβριστικά "βυζαντινισμό"). Εράνους για φιλανθρωπικούς ή άλλους σκοπούς εμείς; εδώ είναι που "μάς τρώνε λάχανο" αυτοί! Εκεί να δείς σύγχρονες μεθόδους για να επιτευχθεί η πολυπόθητη εισροή των αργυρίων απ’ τους "σφιχτούς" που ’χουν καβούρια εις το πουγγί τους. Κάποτε πουλούσαν χονδροειδώς συγχωροχάρτια, σήμερα όμως υπάρχουν του κόσμου οι εκλεπτισμένοι τρόποι και μέθοδοι για να ζητάει κανείς χρήματα, χρήματα και πάλι χρήματα. Όποιος έχει τα γένεια έχει και τα χτένια και όποιος διαθέτει τα χρήματα ελέγχει τα διαπλεκόμενα, τα εμπλεκόμενα, τα όποια συμφέροντα, και έχει την ψευδαίσθηση πώς κάποιος είναι, πώς κάτι είναι.

Τί απέμεινε για ειδοποιός διαφορά; Οι τέτταρες συλλαβές; έ, ας τις λέμε ψιθιριστά ή ας μη τις λέμε καθόλου αρκεί να τις εννοούμε· ένας είναι ο αρχηγός και έληξε το θέμα. Η αποδοχή όμως των τεττάρων συλλαβών (Filioque) προϋποθέτει ένα υπόβαθρο το οποίο μετατρέπει το Χριστιανισμό από Εκκλησία, από σώμα Χριστού, από ιατρείον, σε αρρωστημένη θρησκευτικότητα, ανθρώπινο οργανισμό, οργάνωση, σύλλογο, με μέλη και οπαδούς. Βασική προϋπόθεση τα περί θείας Χάριτος. Το Filioque προστέθηκε στο "Πιστεύω" όταν πίστεψαν στη Δύση ότι η θεία Χάρη είναι κτίσμα "γινόμενο και απογινόμενο" και η μέθεξή της "χείρον νοήσεως". Τότε "ελεύθεροι" από την υπακοή εις τους "πείραν έχοντας" "βελτίωσαν" το δόγμα, νομίζοντας πώς πρόκειται για φιλοσοφικό κατασκεύασμα.

Θεώρησαν καλό χριστιανό το μορφωμένο στο μυαλό με τις όποιες θείες διδαχές, αυτόν που πετυχαίνει και την πράξη. Εκμάθηση αφ’ ενός και καλλιέργεια αφ’ ετέρου της ανθρώπινης δύναμης, για εφαρμογή και τήρηση των εντολών. Ανθρώπινη γνώση και ανθρώπινη δύναμη καλά καλλιεργημένες. Φυσικά για μια "νορμάλ" "κοινωνική" "ζωή" δεν είναι άσχημα και αυτά τα υποκριτικά· άλλο τί θέλει η καρδούλα μου και άλλο τα καθωσπρέπει ρούχα που φορώ. Ευγένεια ήθους καλλιεργημμένος χαρακτήρ. Και ο θάνατος, θάνατος. Και το εγώ, εγώ και κάτι παραπάνω. Στην καλύτερη περίπτωση αναχωρούν τα άλλα πάθη και η υπερηφάνεια "χορεύει στο ταψί" τον άτυχο θνητό· "ανεχώρησαν τα πάθη έκ τινων ου μόνον πιστών, αλλά και απίστων, εκτός ενός· εκείνο μόνον καταλιπόντα τον τόπον πάντων αναπληρώσαι, ως εν κακοίς πρωτεύον· είπερ τοιαύτην έχει την βλάβην, ως και εξ ουρανού κατενεγκείν (τήν υπερηφανίαν λέγει, δι’ ής ο διάβολος πέπτωκεν)".

"Καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ο Θεός ουκ εξουδενώσει". "Συντριμμός δε καρδίας εστίν ο αφανισμός των ανθρωπίνων λογισμών". Όταν ο άνθρωπος, με δάκρυα και στεναγμούς για την αναξιότητα του, αγωνίζεται να αφανίσει τους ανθρώπινους λογισμούς από την καρδιά του "επιστρέφει εις το μηδέν και γίνεται "ύλη", εξ ής ίδιον εις τον Θεόν ημών είναι να δημιουργή". Χριστιανός είναι αυτός που στη ζωή του "δουλεύει" με τη θεία Χάρη και τη φιλότιμη προσπάθεια, την όποια άσκηση, και όχι με τις ανθρώπινες δυνάμεις και δυνατότητες του μόνο. Είναι ζωντανό μέλος του Σώματος του Χριστού. Μετέχει στην κοινή ζωή του Σώματος. Τροφή των αγγέλων, και της ψυχής, και του ανθρώπου, η άκτιστη θεία Χάρη. Αμαρτία ότι αυτή την τροφή αποστερεί. "Σοί μόνον ήμαρτον".

Στην περίπτωση δηλαδή της Δύσης έχουμε ένα ανθρωποκεντρικό ιδεολογικό-ηθικολογικό σύστημα που στηρίζεται στην καλλιέργεια της ανθρώπινης δύναμης και γνώσης, όπου πορεύεται κανείς δια της αυτογνωσίας, και της αυθεπιβολής. Τίποτα δεν εξαρτάται από την πίστη στον θεάνθρωπο Χριστό. Η Εκκλησία, όμως, σαν σώμα Χριστού παρέχει τον πλούτο της θείας Δωρεάς στα μέλη της. Τα μέλη του σώματος δέχονται τη ζωή και τρέφονται από το αίμα. Ο πιστός με κύριο όπλο του τη μετάνοια, την αυτομεμψία, αγωνίζεται να αφανίσει τους ανθρώπινους λογισμούς απ’ την καρδιά. Παρακαλάει για την κάθαρση. Ζητιανεύει τη τροφή την άφθαρτη, την άκτιστη που το σκοτάδι διώχνει. "Φώτισον μου το σκότος". Ο τελικός στόχος το καθ’ ομοίωσιν, η θέωση. Ζητάει πράγματα αδύνατα από τον ταλαίπωρο τον άνθρωπο, η Εκκλησία. Δεν είναι μέσα στις δυνατότητες μας, τις ανθρώπινες, η θέωση. Αλλά "τά αδύνατα παρ’ ανθρώποις δυνατά παρά τω Θεώ". "Όπως μη καυχήσηται πάσα σάρξ ενώπιον του Θεού".

Η ίδια η λειτουργία της όρασης μας το θυμίζει. Το μάτι, ο οφθαλμός μας, όσο τέλειος και αν είναι, ο υγιέστερος οφθαλμός, δεν μπορεί από μόνος του να δεί. Πρέπει να υπάρχει εκπομπή φωτονίων, φωτεινή ακτινοβολία στο φάσμα του ορατού φωτός (από το υπέρυθρο μέχρι το υπερειώδες) η οποία κατόπιν ανακλάσεως στις επιφάνειες των πραγμάτων, ερεθίζει τον αμφιβληστροειδή του υγιούς οφθαλμού, μέσω του οπτικού νεύρου διεγείρει το οπτικό κέντρο και έτσι δημιουργείται στον άνθρωπο το αίσθημα της οράσεως. "Εν τω φωτί Σου οψόμεθα φώς". Είναι αδύνατον στον κτιστό άνθρωπο να δει τον άκτιστο Θεό. Δεν είναι χαρακτηριστικό του σώματος μας να συλλαμβάνει τις εκπομπές των τηλεοπτικών σταθμών. Αγοράζοντας όμως τηλεόραση παρακολουθούμε με άνεση ότι δεί. Ο π. Παΐσιος έλεγε "εγώ έχω ασπρόμαυρη τηλεόραση ενώ ο Πορφύριος έχει έγχρωμη". Ο άνθρωπος καλείται να αγωνίζεται φιλότιμα στής κάθαρσης, του φωτισμού, της θέωσης το στίβο· και όταν, και άν, ο Κύριος θελήσει, του δίνει "σοκολάτες", του δίνει ακόμη και ΤV.

Ο άνθρωπος ότι μπορεί, ως συνεργός, προσφέρει. Ασκείται κατά δύναμιν. Παράλληλα παρακαλάει, το Μέγα Έλεος ζητάει. Πατάς τον διακόπτη, ανάβει το φως (όταν Αυτός θελήσει). Το πάτημα του διακόπτη δεν δημιουργεί το ρεύμα, το δίκτυο διανομής, τη λάμπα· είναι όμως η απαραίτητη προϋπόθεση για να εκδηλωθεί η ανθρώπινη συνέργεια. Ο άνθρωπος συμμετέχει δια της ασκήσεως, στο έργο της σωτηρίας που τελείται, που προσφέρεται δωρεάν από το Θεό. Το δώρο το λέμε θεία Χάρη, δηλαδή θεϊκό χάρισμα προς τους ανάξιους θνητούς.

Η καθ’ ημάς Ανατολή και η Δύση. Δύο κόσμοι τόσο διαφορετικοί και τόσο ίδιοι. Εδώ σέρνουν το χορό πέντ’ έξι ή και λιγότεροι κάθε γενιάς που πετυχαίνουν τ’ ακατόρθωτο. Ένας Παΐσιος, ένας Εφραίμ, ένας Πορφύριος και δυό, τρεις άλλοι. Οι υπόλοιποι, όσοι εμπνέονται από αυτούς ζουν στους ρυθμούς τους, όσο μπορούν, όσο καταλαβαίνουν. Όλοι αυτοί μπορεί να είναι και το 10% της καθ’ ημάς Ανατολής. Αρκεί όμως σαν ζύμη που όλο το φύραμα φουσκώνει. Κάπως έτσι μας προέκειψαν και τα πολιτιστικά μας επιτεύγματα. Οι άλλοι, το 90%, οι περισσότεροι, ανυποψίαστοι ζούμε μάλλον τη δύση μας εν τη Ανατολή. Στη Δύση όμως αυτό που χάθηκε είναι το 10% και οι πέντ’ έξι. Συστηματικά μετά τον 11^ο αιώνα εξολόθρευσαν ότι τους είχε απομείνει. Για αιώνες παρέμειναν 100% ανυποψίαστοι, εγκλωβισμένοι στο υπερφίαλο "εγώ" της εξουσίας του πλούτου και της ανθρώπινης, απάνθρωπής μας δύναμης.

Η σύγκριση με τους ουνίτες είναι ίσως μια ευκαιρία για το ανυποψίαστο 90% που φίλαυτα βαυκαλιζόμαστε πώς τάχα είμαστε ορθόδοξοι. Μια ευκαιρία για ειλικρινή αναζήτηση του τί τέλος πάντων είναι για μας η Εκκλησία του Χριστού. Θεραπευτήριο ή αναπαυτήριο παθών. Γιατρειά από τη φιλαυτία και τα τρία αρχικά πάθη της φιλαργυρίας, φιλοδοξίας και φιληδονίας ή θεραπαινίδα τους. Γιατί όπως έλεγε ο π. Παΐσιος: "θά πάμε στην κόλαση όχι επειδή κάναμε αυτό ή δεν κάναμε το άλλο αλλά επειδή αφήναμε το ταγκαλάκι να μας δουλεύει" ... "Αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού. Αμήν".

Ιανουάριος 1999

Άλλο αγαπώ· άλλο έχω αγάπη· άλλο κάνε αγάπη. Άλλο πιστεύω· άλλο έχω πίστη. Άλλο κάνω· άλλο την κάνω. Την κάνω στην καθομιλουμένη θα πει φεύγω. Φεύγω τοπικά ή φεύγω τροπικά, είμαι φευγάτος. Την έκανε, έφυγε, τα ’παιξε. Τα ’παιξε επειδή το έπαιζε κάποιος. Εάν μη στραφήτε και γένησθε ως τα παιδιά, ου μη εισέλθητε εις την βασιλείαν των ουρανών. Σαν τα παιδιά στη καρδιά όχι στο μυαλό. Στο μυαλό φρόνημοι ως οι όφεις.

Αγαπώ· φυσική λειτουργία του ανθρώπου η αγάπη, "καί τα άλογα ζώα πολλάκις επί στερήσει αλλήλων εδάκρυσαν". Λειτουργεί η καρδιά, αισθάνεται, αγαπά. Η αγάπη είναι και αυτή ένα συναίσθημα. Συναίσθημα ίσον αίσθημα σύν εγώ. Αγαπώ και θέλω συνήθως ανταπόκριση, αγαπώ και κάτι ζητάω για μένα. Έστω την παρουσία του άλλου. Κυρίαρχο συναίσθημα. Συναίσθημα που πρέπει να μετατραπεί σε αίσθημα. Να καθαρισθεί από το εγώ. Σε μία του ομιλία με τίτλο "Μεταφορά" ο Ν. Γ. Πεντζίκης είχε επισημάνει αυτή την ανάγκη· τότε μια κοπέλα ρώτησε: "καί πώς γίνεται αυτό;" "Σού αρέσουν οι χυλόπιτες; έ, τρώγοντας χυλόπιτες". Μόνο που θέλει γερό στομάχι για να μη βαρυστομαχιάσει κανείς.

Έχω αγάπη. Έχεις κάτι που απέκτησες. "Αγάπης πρόσληψις παθών αλλοτρίωσις". "Αγάπης αρχή, πλήθος ταπεινώσεως· πλήθος δε ταπεινώσεως, γέννημα απαθείας· ταύτης δε κτήσις, αγάπης πλήρωμα, ήτουν Θεού τελεία ενοίκησις, τοις δι’ απάθειαν καθαροίς τη καρδία· ότι αυτοί τον Θεόν όψονται".

Χριστιανός είναι αυτός που στη ζωή του δουλεύει με τη θεία Χάρη και την όποια άσκηση, όχι με τις ανθρώπινες δυνάμεις και δυνατότητες του μόνο. Χριστιανός είναι αυτός που έχει ελευθερωθεί από τα πάθη έχει τελειώσει με την κάθαρση και βρίσκεται τουλάχιστον στο φωτισμό. Έχει αδιάλειπτη νοερά προσευχή. Είναι ζωντανό μέλος του Σώματος του Χριστού. Μετέχει στην κοινή ζωή του Σώματος. Τροφή των αγγέλων, και της ψυχής, και του ανθρώπου, η θεία Χάρη. Ο απόστολος Παύλος αναφερόμενος στα μέλη της Εκκλησίας γράφει· "υμείς εστε σώμα Χριστού και μέλη εκ μέρους. Και ούς μεν έθετο ο Θεός εν τη Εκκλησία πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, έπειτα δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσών".

Αρχίζει με το κορυφαίο χάρισμα του αποστόλου. Όχι του αυτόκλητου "ιεραποστόλου" που ευηγγελίζεται εαυτόν. "Ούς έθετο ο Θεός αποστόλους", όσους δηλαδή αξίωσε ο Θεός να ζήσουν τη θέωση, να την αφομοιώσουν, να τελειωθούν ως προς την έξιν, να αποκτήσουν δογματική συνείδηση, και τότε εκ Θεού έχοντες το χάρισμα, να ποιμαίνουν το λαό με ρήματα ζωής αιωνίου. Και τελειώνει με τα γένη γλωσσών, το εισαγωγικό χάρισμα, την νοερά προσευχή. Όσοι δεν έχουμε αξιωθεί τουλάχιστον αυτού του χαρίσματος είμαστε έξω από το χορό και ότι τραγούδια και αν λέμε, μάλλον, παράφωνα κραυγάζουμε, "Εγώ ειμί" διεκδικόντας με αναίδεια το θρόνο Του για μάς, προς ίδιον όφελος. Τα γένη γλωσσών η νοερά προσευχή, γιατί όταν ο νούς μέσα στην καρδιά εισέλθει ελευθερώνεται από τη τυραννία της υπερήφανης διάνοιας, βγαίνει από το πύργο των όποιων ιδεολογικών της κατασκευασμάτων, τελειώνουν τα εγώ νομίζω, εγώ λέω, εγώ, εγώ ... γκρεμίζεται ο τοίχος, απεκδύεται την πανοπλία των επιχειρημάτων, της νεκρής και ανθρωποκτόνου "σοφίας", και βλέπει ελεύθερος τον άλλο, το διπλανό, τον πλησίον. Καταργείται το "δέν μιλάμε την ίδια γλώσσα" γκρεμίζεται ο πύργος της Βαβέλ και αρχίζει γλώσσες ξένες να μιλά, την όποια γλώσσα, του κάθε άλλου.

Ένα μέλος του σώματος μπορεί να είναι άρρωστο, αναίσθητο, όσο όμως παραμένει μέλος έχει ελπίδα θεραπείας. Καλύτερα άρρωστο και μέλος παρά "υγιές" και αποκομμένο, νεκρό· γρήγορα θα σαπίσει, χωρίς ελπίδα θεραπείας. "Είδον εν ιατρείω τινά κατά τινα χρείαν ετέραν παραγενόμενον, και τη του ιατρού αστειότητι κρατηθέντα, και αποστυφθέντα, και την επικειμμένην τω φωτί αυτού αχλύν αποβαλόντα· και γέγονε τα ακούσια των έν τισιν εκουσίων βεβαιότερά τε, και κυριώτερα". Η θεραπεία μερικές φορές χρειάζεται εγχείρηση. Την διαδικασία της εγχείρησης πιθανόν θα τη νοιώσουμε σαν τιμωρία. Ιδίως σήμερα που έχουμε τη νοοτροπία της δυτικοφερμένης επιφανειακής, επίπλαστης θρησκευτικότητας. Η θρησκεία είναι αρρώστεια που η Εκκλησία θεραπεύει. Μπορεί να νοιώσουμε ότι πιεζόμαστε, βασανιζόμαστε, ταλαιπωρούμαστε. Δεν είναι τιμωρία, ούτε σαδιστική πρόκληση πόνου. Ο έμπειρος γιατρός προσπαθεί να καθαρίσει το πύον. Τότε θα δοθεί η δυνατότητα να έρθει η αγάπη. Έτσι φτάνει κανείς να δεχτεί το δώρο, το χάρισμα και πλέον, έχει αγάπη. "Η εντολή καλεί ημάς "νά αγαπήσωμεν". Επομένως η αγάπη δεν είναι ήδη δεδομένη εις ημάς. Οφείλομεν να αποκτήσωμεν αυτήν δια του αγώνος του προσωπικού ημών αυτοπροσδιορισμού. Η φλόξ της αγάπης ταύτης ελκύει ολοτελώς τον νουν εις την καρδίαν· ...Ο άνθρωπος "ενοποιείται": θεραπεύεται".

Πιστεύω. "Η πίστη σου σέσωκέ σε". Η πίστη είναι φυσική λειτουργία σαν την αγάπη. Ότι απέμεινε από αυτή τη λειτουργία, μάλλον, εννοούμε λέγοντας αυθυποβολή. Είμαι άρρωστος, είμαι άρρωστος ..., πές, πές, αρρωσταίνει τελικά και το ταλαίπωρο σαρκίο. Τη λειτουργία της πίστης αντιστρατεύεται η υπερτροφική διάνοια. Μεγέθη αντιστρόφως ανάλογα. Στην εποχή μας εξαντλητικά καλλιεργούμε το δεύτερο και ατροφεί το πρώτο. Στην Εκκλησία λέμε "Πιστεύω εις έναν Θεόν ..." για πολλούς μας όμως ισχύει το "θά ήθελα να φτάσω νά, Πιστεύω ...". Πιστός δεν είναι αυτός που από κάποια ευπιστία ίσως και αφέλεια δέχεται ασυζητητί ότι τύχον ακούσει. Πιστός είναι ο βεβαιόπιστος αυτός που βλέπει αυτά που πιστεύει· που πιστεύει επειδή βλέπει· που έχει βεβαίαν την πίστην εκ της εν τη καρδία εμπειρίας. Η όποια όμως ικανότητα εμπιστοσύνης μας απέμεινε πολύ προσεκτικά θα πρέπει να "επενδύεται". "Είπερ τις πονηρία και φρόνησις παρ’ ημίν τυγχάνει, τον κυβερνήτην εξετάσωμεν, και ανακρίνωμεν, και ίν’ ούτως είπω, πειράσωμεν· ίνα μη τω ναύτη ως κυβερνήτη, και τω νοσούντι ως ιατρώ, και τω εμπαθεί ως απαθεί, και τω πελάγει ως λιμένι περιπεσόντες, έτοιμον εαυτοίς ναυάγιον προξενήσωμεν". Διότι προειδοποιεί και αλλού ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος: "Ζητητέον σοί τε και πάσι και τούτο· μήπως εκ της των προσερχομένων πίστεως, και ουκ εκ της ημετέρας καθάρσεως η χάρις πλείστα δι’ ημών ενεργείν ωκονόμησε· πολλοί γαρ και των εμπαθών τω προειρημένω τρόπω εθαυματούργησαν".

Έχω πίστη. "Εάν έχητε πίστιν ως κόκκον σινάπεως, ερείτε τω όρει τούτω, μετάβα ένθεν εκεί, και μεταβήσεται· και ουδέν αδυνατήσει υμίν". Ζεί Κύριος ο Θεός ο ειπών, "ο ουρανός και η γη παρελεύσεται, οι δε λόγοι μου ου μη παρέλθωσιν". "Αγάπη κατά μεν την ποιότητα, ομοίωσις Θεού, κατά δε την ενέργειαν μέθη ψυχής· κατά δε την ιδιότητα πηγή πίστεως". "Ουκ αν λάβεις παρά του μη έχοντος".

Κάνε αγάπη. Στο Άγιον Όρος χρησιμοποιούν αυτή την έκφραση. Σού λέει το γεροντάκι, "κάνε αγάπη και φέρε μου ένα ποτήρι νερό". Σαν να λέει· "κάνε ότι θα έκαμνες αν είχες αγάπη και φέρε μου νερό". Άσκηση για να έρθει η αγάπη· προσπαθεί κανείς να φέρεται σαν να είχε αγάπη. Όχι υποκριτικά, αλλά από δίψα για ζωή, γνωρίζοντας τη ξεραήλα της καρδιάς του. Κάνει αυτό που περνάει από το χέρι του ζητώντας, κράζοντας για την ολοκλήρωση του έργου. Ανθρώπινη συνέργια και θεϊκή ενέργεια. Όχι φαρισαϊκά κάνε πώς αγαπάς, αλλά ταπεινά, εν γνώσει της πτωχίας σου, κάνε ότι θα έκαμνες αν είχες αγάπη, κάνε αγάπη. "Δεν υπάρχει αγών πλέον δυσχερής, πλέον επώδυνος, της πάλης δια τον θρίαμβον της αγάπης του Χριστού. Άρχεται αύτη εν ημίν αυτοίς, ύστερον δε εκχέεται προς όλον τον κόσμον. Όντως, η αγάπη αύτη δεν είναι εκ της γής, αλλά εκ του Ουρανού. Η πνευματική ανάβασις εις την Βασιλείαν της Ακτίστου Αγάπης του Θεού απαιτεί λίαν παρατεταμένον ασκητικόν αγώνα. "Η Βασιλεία των ουρανών βιάζεται και βιασταί αρπάζουσιν αυτήν" ".

Ιανουάριος 1999

Ο Ισαάκ απέκτησε δύο παιδιά τον Ησαύ και τον Ιακώβ. Ήταν δίδυμα αλλά πρώτος γεννήθηκε ο Ησαύ. Στις πρωτόγονες κοινωνίες ζούσαν όλο το σόϊ μαζί. Παπούδες, αδέλφια, συνυφάδες, εγγόνια, δούλοι και υπηρέτες. Κάποιος έπρεπε να αποφασίζει· δεν μπορούσαν κάθε μέρα να κάμνουν λαϊκή συνέλευση για το αν θα φάνε φασουλάδα ή φακές· ούτε εθεωρείτο χρήσιμο να κάμνουν κάθε χρόνο εκλογές. Τον οίκο διοικούσε ο πρωτότοκος (στίς ανδροκρατούμενες κοινωνίες). Ο πρωτότοκος στην οικογένεια του Ισαάκ ήταν ο Ησαύ και δεύτερος ο Ιακώβ.

"Εξήλθεν δε ο υιός ο πρωτότοκος πυρράκης, όλος ωσεί δορά δασύς", ο Ησαύ. Μετά "εξήλθεν ο αδελφός αυτού και η χείρ αυτού επειλημμένη της πτέρνης Ησαύ", ο Ιακώβ. Ο πρώτος ήταν κυνηγός άνθρωπος της υπαίθρου, σκληραγωγημένος και δυνατός, ο δεύτερος απλός (όχι πονηρός), ήσυχος και έμενε στο σπίτι. Μια φορά ο Ησαύ επέστρεψε από το κυνήγι κατάκοπος και ζήτησε από τον Ιακώβ να του βάλλει να φάει. Ο Ιακώβ του λέει "πούλησε μου τα πρωτοτόκια σου και θα σού δώσω να φάς". "Εγώ πεθαίνω της πείνας τί να τα κάνω τα πρωτοτόκια;" "Ορκίσου μου τώρα". "Ορκίσθηκε ο Ησαύ και παραχώρησε τα πρωτοτόκια του στον Ιακώβ". "Ο Ιακώβ του έδωσε ψωμί και βρασμένες φακές".

Για τους απογόνους του Αβραάμ τα πρωτοτόκια είχαν διπλή σημασία. Σήμαιναν 1) την εξουσία της πατρικής οικίας όταν ο γέρος πλέον αφέντης δεν θα μπορούσε άλλο να διοικεί, και 2) ότι από τους απογόνους του πρωτότοκου θα γεννιόταν ο Μεσσίας, αυτός θα συνέτριβε το κεφάλι του φιδιού· με το θάνατο Του θα νικούσε τον πτερνιστή Του θάνατο· ο πρωτότοκος θα είχε την ευλογία του Θεού.

Ο Ισαάκ δεν ήξερε για τη συμφωνία των γιών του. Γέρασε και τυφλώθηκε. Τότε λέει στον αγαπημένο του γιό τον Ησαύ: "βγές για κυνήγι, μαγείρεψε μου το θήραμα όπως μου αρέσει, να φάω και να σε ευλογήσει η ψυχή μου πριν πεθάνω". Ο Ησαύ δεν τήρησε την συμφωνία που είχε κάνει με τον αδελφό του και ξεκίνησε για το κυνήγι. Η μητέρα τους, η Ρεβέκκα, που γνώριζε τί είχε προηγηθεί μεταξύ τους, λέει στον Ιακώβ. Πάρε δύο ερίφια να τα μαγειρέψω να φάει ο πατέρας σου και να σε ευλογήσει. Του φόρεσε τα ρούχα του Ησαύ και έβαλε προβιές στα χέρια του να φαίνονται τριχωτά. Τελικά το κόλπο έπιασε και ο Ισαάκ ευλόγησε τον Ιακώβ σαν πρωτότοκο. Ο Ησαύ όταν κατάλαβε τί έγινε ήθελε να σκοτώσει τον Ιακώβ. Έφυγε ο Ιακώβ για τη Χαρράν στη βόρεια Μεσοποταμία (Κουρδιστάν), να πάει να ζήσει με το θείο του τον Λάβαν. Πριν φτάσει στην Χαρράν του εμφανίστηκε ο Κύριος και ανανέωσε και μαζί του τη Διαθήκη που είχε κάνει με τον Αβραάμ και τον Ισαάκ.

Ο Ησαύ ήταν πιο δυνατός και ο Ιακώβ το ήξερε. Θα γλύτωνε από την οργή του μόνο αν έφευγε από την πατρική οικία. Τί να την κάνει λοιπόν την ευλογία του Ισαάκ; τί να τα κάνει τα πρωτοτόκια εξόριστος στο Κουρδιστάν; Τελικά ο Ησαύ δεν έχασε και τίποτα· έφυγε ο αδελφός και τον άφησε μοναδικό αφέντη στον οίκο του πατρός. Καλοπέραση, πλούτο, εξουσία ήθελε και τα είχε. Ο Ιακώβ τί κέρδισε; διώξεις, κινδύνους, προσφυγιά. Στην Χαρράν μάλιστα τον ξεγέλασαν. Όταν ζήτησε τη Ραχήλ για γυναίκα του ζήτησαν να δουλέψει έξι χρόνια για να τη "ξεπληρώσει". Την ώρα του γάμου κάτω από τους φερετζέδες και τα τούλια του δώσανε τη μεγαλύτερη της αδελφή, τη Λεία. Το είχε άγχος ο πατέρας της να την παντρέψει πρώτη. Τελικά, πολυγαμία γάρ, ζήτησε και τη Ραχήλ. Τους δούλεψε άλλα έξι χρόνια για να την πάρει. Κατά κάποιο τρόπο ξεπλήρωσε τη ζαβολιά. Αλλά χαλάλι. Είχε αποκτήσει αυτό που τόσο πολύ επιθυμούσε. Όχι τα πρωτοτόκια με την έννοια της εξουσίας στον οίκο του πατρός. Αυτό το είχε χαμένο από χέρι· ποτέ δεν φαντάστηκε ότι θα ήταν δυνατόν να του το επιτρέψει ο Ησαύ, ο σκληροτράχηλος κοκκινομάλης κυνηγός. Επιθυμούσε μάλλον, και φαίνεται απ’ το φευγιό του, τα πρωτοτόκια με την ιδιαίτερη σημασία που είχαν για τους απογόνους του Αβραάμ· φλεγότανε από την επιθυμία να γεννηθεί από το σπέρμα του ο Μεσσίας, ο Βασιλιάς και Σωτήρας. Αυτό τον πόθο του αντάμειψε ο Θεός ξεπερνώντας τη ψυχρή, ανθρώπινη κανονικότητα, τη δικαιοσύνη της διάνοιας που ιδέα δεν έχει από τα σκιρτήματα της καρδιάς. Έφευγε διωγμένος, κυνηγημένος άδικα από τον επίορκο αδελφό. Εκείνος είχε παρασπονδίσει· στηριζόμενος στην εύνοια του Ισαάκ, στην πατρική προτίμηση και στα γερά του μπράτσα δεν τήρησε τη συμφωνία τους. Τον έζωναν όμως κι’ αυτόν τα φίδια· "τί έκανα; και τη σιγουριά της πατρικής οικίας έχασα (δέν υπήρχαν τότε τα στρατόπεδα προσφύγων) και δεν ξέρω αν ο Θεός δέχτηκε το κόλπο και θα με ευλογήσει". Την ώρα της πλήρους εγκατάλειψης δέχτηκε όραμα εξ ύψους. Είδε την "κλίμακα του Ιακώβ" από τη γη μέχρι τον ουρανό, αγγέλους να ανεβοκατεβαίνουν, "ο δε Κύριος επεστήρικτο επ’ αυτής και είπεν Εγώ Κύριος ο Θεός Αβραάμ του πατρός σου και ο Θεός Ισαάκ", "καί ενευλογηθήσονται εν σοί πάσαι αι φυλαί της γης και εν τω σπέρματί σου". Είδε τον Κύριο, πήρε την άνωθεν επιβεβαίωση και συνέχισε το δρόμο του.

Κόλποις κτώνται τα καλά. Υπάρχουν περιπτώσεις που κάποια φιλότιμα παιδιά πληρώνουν σε συνάλλαγμα. Ο γηγενής αγνοώντας τη συναλλαγματική ισοτιμία νομίζει πώς κάποιο λάκκο έχει η φάβα. Ο λάκκος όμως βρίσκεται στο θάνατο, στην ταφή, εις την εκούσιον αποταγή. Καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ο Θεός ουκ εξουδενώσει. Είδε, λέει, ο ασκητής το βίο του ανθρώπου, πεδίον πλήρες παγίδων, αδύνατον να τη γλυτώσει ο πεζός· και έλαβεν πληροφορίαν, πώς η υψοποιός ταπείνωση δεν αφήνει το θνητό ούτε να αντιληφθεί τις άπειρες παγίδες του εχθρού, ιπτάμενο τον φέρει. Γενηθήτω το θέλημα Σου. Και ο ληστής επάνω στο σταυρό του με ένα μνήσθητι έγινε ο πρώτος μετ’ Αυτού εν τω Παραδείσω.

Ιανουάριος 1999

"Θα με αγαπάς, ρέ· θές, δεν θές, θα με αγαπάς ..." τότε είναι που χάθηκε το παιχνίδι. Όπου ασκείται βία χάνεται και η παραμικρή ελπίδα να ανθίσει η αγάπη. Ο Θεός έκανε τον άνθρωπο αυτεξούσιο. Η καρδιά του ανθρώπου είναι σαν ένα δωμάτιο που η πόρτα του ανοίγει μονάχα από μέσα. Εδώ φαίνεται και η βασική διαφορά μας από τα ζώα. Αυτά είναι υποδουλωμένα στα ένστικτα. Ο λύκος θέλει, δεν θέλει, θα φάει κρέας, εκτός αν τον "βαρέσει" ραδιενέργεια αλλοιωθεί γενετικά και αρχίσει να θέλει χορταράκι. Τότε έχουμε μεταλλαγμένο λύκο αλλά πάλι όχι αυτεξούσιο. Ο άνθρωπος έχει "εγώ", δυνατότητα συνείδησης. Δεν είναι εκατό τοις εκατό ελεύθερος (θά ήθελα να ήταν καλοκαίρι και να κάμνω τα μπανάκια μου) αλλά μπορεί, αν θέλει, να απελευθερωθεί από τα ένστικτα, μπορεί να διαλέξει με ποιόν θα πάει και ποιόν θα αφήσει.

Είμαι ελεύθερος όταν κάνω ό,τι θέλω. Ο πιο σύντομος ορισμός της ελευθερίας και ο πιο βολικός για τη διαφήμηση. Δισεκατομμύρια ξοδεύονται για να μας καταφέρουν να πιούμε coca cola, να πάρουμε αυτό το αυτοκίνητο, εκείνα τα τσιγάρα ή τα ποτά. Ξενυχτούν διακεκρυμμένοι επιστήμονες και εμπνευσμένοι καλλιτέχνες για να καταφέρουν να μπούν στα όνειρά μας. "Γιατί αγόρασες καρό πουκάμισο και μπότες με σπιρούνια;" "Γιατί έτσι θέλω· έτσι μου αρέσει. Ελεύθερος είμαι ότι θέλω αγοράζω!" ... μέχρι να τη ψωνίσω. Η ταινία ήταν και η πρώτη, δράση, ξύλο, πιστολίδι, μαγκιές, μπουνιές· και εκείνος ο καουμπόϋ, ο πρωταγωνιστής, πολύ γκαγκάν, όλους τους καθάριζε. Ιδανικό, λογισμός, είδωλο, πρόληψη, φωτεινό παράδειγμα, ίνδαλμα. Η εικόνα πέρασε μέσα. Τα χρόνια περνούν η ταινία ξεχνιέται το ίδιο και ο πρωταγωνιστής. Θέλω να αγοράσω πουκάμισο, διαλέγω καρό. Θέλω μπότες διαλέγω με σπιρούνια. Ελεύθερος άνθρωπος είμαι ότι θέλω κάνω. Παραμυθιάζομαι ασυνείδητα και νοιώθω σπουδαίος· μερικές φορές βλακωδώς κραυγαλέα. Και ποιός ελέγχει το θέλημα μου; Εγώ διάλεξα όλα αυτά που μου αρέσουν ή κατάφεραν και τρύπωσαν εκμεταλλευόμενα τα ούτως ή άλλως υπάρχοντα πάθη. Το πιο ευτελές προϊόν πρέπει να σερβιριστεί σε ατμόσφαιρα γαργαλιστική για τη φιληδονία, τη φιλαργυρία μου και τη φιλοδοξία. Λές και οι διαφημιστές σπούδασαν τους Πατέρες κι’ έμαθαν ότι τα τρία βασικά πάθη είναι αυτά τα τρία φιλ.... Καλά να κάνω ότι θέλω αλλά που να βρώ το τί να θέλω; Θα ήθελα να ξέρω γιατί θέλω αυτά που θέλω. Θα ήθελα να θέλω αυτά που θέλω, και όχι αυτά που θέλουνε να θέλω. Ο πιο ασφαλής τρόπος για να υποδουλωθώ στα ένστικτά μου, τα πάθη μου και να είμαι πλέον βιβλίο ανοιχτό σε κάθε μορφή εξουσίας είναι να κάμνω ότι θέλω, ότι μου ’ρχεται. Ο δούλος των παθών και του θανάτου είναι το τέλειο υποστατικό, ζωάκι χειραγωγημένο, μάμ, κακά, νταχντιρντί και νάνι. Αριθμός προβλέψιμος, κατευθυνόμενος, δύο κλίκ αριστερά ένα δεξιά, μπρός πίσω, εμπρός μάρς· κανένα απρόοπτο, τίποτα απροσδόκητο, μαστουρωμένος, υπνωτισμένος.

Μετά την πτώση ο άνθρωπος αρρώστησε, μάλλον πέθανε. Αρρώστησε και η ταλαίπωρη η θέληση του. Η καρδιά γεμίζει λογισμούς, ιδανικά, αξίες, εικόνες λαμπερές που εξουσιάζουν την ανθρώπινη θέληση. Η Εκκλησία μας δίνει την δυνατότητα να ελευθερωθούμε από όλα αυτά. Με τη μετάνοια, την όλη άσκηση, ο άνθρωπος δείχνει τη διάθεση του και παρακαλάει να έρθει το χάρισμα το θεϊκό, η θεία Χάρη που τρέφει τον θνητό. Θεϊκή ενέργεια και ανθρώπινη συνέργια. Ο χορτάτος δεν χρειάζεται ενημέρωση περί των δυσμενών επιπτώσεων της βρώσεως των απορριμάτων, εις τον ανθρώπινον οργανισμόν· τα σιχαίνεται και ούτε που το διανοείται να τα πλησιάσει. Η Εκκλησία δεν υπάρχει για να μας δώσει τα καλύτερα ιδανικά και ιδεώδη, τις "αιώνιες", "πραγματικές" αξίες. Το Σώμα του Χριστού δίνει στα μέλη του τροφή αληθινή (α + λήθη) που δεν ξεχνιέται, δεν χάνεται ποτέ, άφθαρτη. Εξ αιτίας του πρώτου Αδάμ καλοί και κακοί βρεθήκαμε θνητοί. Οι γονείς ήταν πλούσιοι, κάνανε μπαγαμποντιές φαλήρισαν, τα χάσαν όλα. Τα παιδιά δεν φταίνε για τη χαζομάρα των γονιών αλλά γεννιούνται πάμφτωχα. Εξ αιτίας του νέου Αδάμ κληρονομούμε τη ζωή. Με το βάπτισμα εγκεντριζόμαστε στο κλήμα, γινόμαστε μέλη του Σώματος του Χριστού. Τα πλουσιόπαιδα δεν κάναν τίποτα για να έχουνε τον πλούτο των γονιών. Καλά, κακά γεννιούνται πλούσια. Το μόνο που μένει είναι να εκδηλωθεί η προσωπική επιθυμία του καθενός, εξαργυρώνεται το βιβλιάριο και φαίνεται ο πλούτος. Η χριστιανική Εκκλησία δεν είναι η τελιώτερη θρησκεία αλλά η θεραπεία της σκλαβιάς που δημιουργεί την ανάγκη για θρησκείες, αξίες, ινδάλματα και ιδανικά. Τρέφοντας τον άνθρωπο του δίνει ελευθερία από όλα αυτά, ακόμα και όταν φιλάνθρωπα χρησιμοποιεί κάποια από αυτά σαν σκαλοπάτια για τον ανώριμο, το δούλο και το μισθωτό. Οδηγεί τον άνθρωπο από τη δουλεία της φθοράς στην ελευθερία της δόξης των τέκνων του Θεού. Θεραπεύει τον θάνατο παρέχοντας ζωή. Θεραπεύει τη φιλαυτία, κοινή ρίζα όλων των παθών, με την αγάπη που ου ζητεί τα εαυτής, με την άνωθεν τροφή. Ελευθερώνει τον θνητό από τα πρότυπα, τα ιδανικά και τις αξίες· δεν ζεί πλέον αυτός αλλά ζεί μέσα του ο Χριστός, αγαπά με την ουράνια αγάπη και κάνει ότι θέλει γιατί θέλει ελεύθερα χωρίς προκαταλήψεις, χωρίς το ίδιον συμφέρον. Είναι όλος αγάπη, όλος αγαθή θέληση, όλος θυσία ζώσα.

Ο Θεός είναι παντοδύναμος. Παντοδύναμος όχι σαν ρομπότ αλλά γιατί μπορεί να κάνει ότι θέλει. Θέλησε και έκανε τον άνθρωπο αυτεξούσιο "εγώ", του έδωσε το κάτ’ εικόνα. Θέλησε και έκανε τον άνθρωπο και τους αγγέλους έτσι που αν δεν θέλουνε να μην "μπορεί" να ανοίξει την πόρτα της καρδιάς τους με το ζόρι. Από αγάπη, για να μπορεί ο άνθρωπος να φτάσει στη θέωση "περιόρισε" την ελευθερία Του.Μας έκανε ελεύθερους αρχικά με αυτεξούσιο.Μας έδειξε το δρόμο για να φτάσουμε στην πλήρη ελευθερία που είναι μόνο δικό Του χαρακτηριστικό. Εν παροξυσμώ αγάπης έγινε άνθρωπος για να μας κάνει θεούς. Θεούς σαν και Αυτόν, δεύτερους ήλιους που πάνω τους καθρεπτίζεται Αυτός, ο Ένας, ο Μοναδικός, ο Άκτιστος. Έκανε μια πέτρα τόσο μεγάλη (τόν άνθρωπο) που θέλησε να μη μπορεί να τη σηκώσει. "Η κτιστή υπόστασις αποτελεί θεοειδές κέντρον. Ο Δημιουργός συμπεριφέρεται προς αυτήν ουχί ως προς ενέργημα Αυτού, αλλ’ ως προς τι γεγονός έτι και δι’ Αυτόν. Δια την υπόστασιν δεν υπάρχει εξωτερική αυθεντία. Δυνάμει τούτου ουδέν και ουδείς υπάρχει εν όλω τω κοσμικώ είναι, όστις θα ηδύνατο να επιβάλη εις τον άνθρωπον την θέλησιν αυτού ή να αναγκάση αυτόν δια της βίας εις την μίαν ή την άλλην εκλογήν, είτε νύν, είτε εν τη αιωνιότητι".

Ιανουάριος 1999

"Και έπλασεν ο Θεός τον άνθρωπον χούν από της γης και ενεφύσησεν εις το πρόσωπον αυτού πνοήν ζωής, και εγένετο ο άνθρωπος εις ψυχήν ζώσαν". Πήρε χώμα από τη γη ο Θεός και έπλασε το σώμα του ανθρώπου. Σκοπός της Αποκάλυψης είναι να μας πει αυτά που χρειάζεται να ξέρουμε για να σωθούμε.Μας λέει, λοιπόν, ότι το σώμα του ανθρώπου το έπλασε ο Θεός από προϋπάρχουσα ύλη (χώμα) και μετά σε αυτό το σώμα δημιούργησε ψυχή με το φύσημα Του.

Κατά τους Πατέρες ο άνθρωπος λέγεται και είναι το τελειότερο δημιούργημα. Από την άποψη του σώματος υπάρχουν ζώα με πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες από τον άνθρωπο. Από την άποψη της ψυχής υπάρχουν οι άγγελοι επίσης με μεγαλύτερες δυνατότητες· "ηλάτωσας αυτόν βραχύ τι παρ’ αγγέλους". Ο άνθρωπος όμως είναι το τελειότερο δημιούργημα γιατί είναι η ανακεφαλαίωση όλης της κτίσης. Είναι το μοναδικό όν που μετέχει και στους δύο κόσμους. Έχει σώμα σαν ζώο, και ψυχή σαν άγγελο. Γι’ αυτό και ο Υιός του Θεού έγινε Θεάνθρωπος. Σε διαφορετική περίπτωση η αντίστοιχη κίνηση Του θα άφηνε από έξω ή το λεγόμενο υλικό κόσμο ή το λεγόμενο πνευματικό κόσμο.

Πήρε λοιπόν χωματάκι ο Θεός και έπλασε το σώμα του ανθρώπου. Χώμα. Τί να εννοεί άραγε η Βίβλος λέγοντας χώμα; Οτιδήποτε και αν εννοεί αυτή η πληροφορία δεν έχει να προσφέρει τίποτα στην ασκητική προσπάθεια του κάθε πιστού που ενδιαφέρεται για τη θεραπεία του.Μας πληροφορεί, όμως, ότι το σώμα δεν ήρθε ουρανοκατέβατο, αλλά ο Θεός το διαμόρφωσε από προϋπάρχουσα ύλη. Άλλωστε, τέτοιος είναι, γενικά, ο τρόπος της Εκκλησίας. Προσλαμβάνει και μεταμορφώνει προϋπάρχοντα στοιχεία σε όλους τους τομείς της ζωής Της. Δεν ενδιαφέρει το "χώμα", δεν ενδιαφέρει η μοίρα. Η Εκκλησία υπάρχει όχι για να μας πει τη μοίρα μας αλλά για να μας βοηθήσει να τη ξεπεράσουμε. Παίρνει τον τραυλό (Μωυσή), και τον κάνει αρχηγό λαού σε μια εποχή που το μόνο image που μετρούσε ήταν η πληθωρική παρουσία του ηγέτη.

Η διήγηση λοιπόν της Γένεσης λέει χώμα και εκεί σταματάει. Δεν είναι δουλειά της θεολογίας να ψάξει να βρει τί στο καλό κρύβεται πίσω από το "χώμα". Από την άλλη μεριά, η επιστήμη ερευνά τον λεγόμενο υλικό κόσμο· το τετραδιάστατο χωροχρονικό συνεχές. Στηρίζεται στην όποια εμπειρία μπορεί να έχει μέσω των πέντε αισθήσεων και επεξεργαζόμενη τα στοιχεία, τις πληροφορίες που συλλέγει προσπαθεί να διατυπώσει θεωρίες για την ύπαρξη και λειτουργία του φυσικού κόσμου, του λεγόμενου υλικού, του αισθητού κόσμου. Είναι αρμοδιότητα λοιπόν της επιστήμης να ψάξει και να βρει τί σημαίνει το "χώμα".

Σύμφωνα με τις απόψεις της Βιολογίας: "μέ το χρόνο μέσα από μεταλλάξεις, διεργασίες προσαρμογής και κάτω από την πίεση της Φυσικής Επιλογής συντελέστηκε βαθμιαία η ανθρωπογένεση που έδωσε τους πρώτους πληθυσμούς των Ανθρωπιδών (Hominidae)".

Ένας επιστήμονας βιολόγος που τυχόν είναι και θεολόγος τί θα πει για την προέλευση του ανθρώπου;

Ο άγιος αποκτά εμπειρία πραγμάτων "ά οφθαλμός ουκ είδεν και ούς ουκ ήκουσεν και επί καρδίαν ανθρώπου ουκ ανέβη". Ευρισκόμενος εν τω φωτί ορά φως και μετά χρησιμοποιεί το μυαλό του και τις γνώσεις της εποχής του και μας μιλάει γι’ αυτά που είδε και άκουσε, κυρίως για να μας διεγείρει τον πόθο να κινηθούμε και εμείς οι θνητοί και τεθνεώτες προς την Πηγή της Ζωής. Σε τυφλούς εκ γενετής μιλάει για το κόκκινο και το μπλέ. Όσο έξυπνος και να είναι αυτός που βλέπει και εξηγεί, και όσο επίσης έξυπνος αν είναι ο τυφλός που ακούει θα αποτύχει η μεταφορά, δεν πρόκειται ο τυφλός να καταλάβει τίποτα. Το μόνο που δίνει λόγο ύπαρξης σε μια τέτοια κουβέντα είναι η πιθανότητα να συνειδητοποιήσει ο αόμματος τη στραβωμάρα του, και να αναζητήσει θεραπεία.

Ο ένας λέει ότι το ταβάνι είναι άσπρο και ο άλλος ότι το πάτωμα είναι μωσαϊκό. Θα αρχίσουν να μαλώνουν στην περίπτωση που ξεχάσουν ότι ο ένας μιλάει για το ταβάνι και ο άλλος για το πάτωμα. Αυτό παθαίνουν και πολλοί θεολόγοι και επιστήμονες. Ξεχνάν ότι ο ένας στηρίζεται σε πληροφορίες που προέρχονται από τις Χάριτι μεταμορφωμένες αισθήσεις, και ο άλλος σε πληροφορίες από τις πέντε σωματικές αισθήσεις. Όσο και να ψάχνουν οι επιστήμονες με τις σωματικές αισθήσεις δεν πρόκειται να βρουν ψυχή και ακόμη περισσότερο Θεό. Όχι γιατί είναι ανίκανοι ή λιγότερο οξυδερκείς αλλά γιατί απλούστατα δεν υπάρχει περίπτωση να ακούσεις χρώματα με τα αυτιά σου ή να δείς ήχους με τα μάτια σου. Άλλο πράγμα ο αισθητός, ο λεγόμενος υλικός κόσμος, άλλο ο υπεραισθητός, ο λεγόμενος πνευματικός ή νοερός, κόσμος των αγγέλων, και απείρως άλλο ο άκτιστος Θεός.

Ένας επιστήμονας, λοιπόν, βιολόγος που είναι και θεολόγος τί θα πει για την προέλευση του ανθρώπου; Ως θεολόγος ωφείλει να λέει ότι ο Θεός έκανε τον άνθρωπο από χώμα, και ως βιολόγος ότι "από μεταλλάξεις, διεργασίες προσαρμογής και κάτω από την πίεση της Φυσικής Επιλογής συντελέστηκε βαθμιαία η ανθρωπογένεση".

Ο βιολόγος, και άγιος να είναι, όταν θα μιλάει σε συνέδριο βιολόγων δεν έχει δικαίωμα να χρησιμοποιεί πληροφορίες που προέρχονται από την εν Χάριτι ζωή του και δεν έχουν σχέση με τα όσα μπορούν όλοι οι θνητοί να αντιληφθούν με τις πέντε αισθήσεις. Ο θεολόγος, και άπιστος να είναι, όταν θα μιλάει σε συνέδριο θεολόγων δεν έχει δικαίωμα να λέει εγώ νομίζω, και να ακροβατεί μεταξύ πληροφοριών από τις επιστήμες του αισθητού κόσμου και φιλοσοφικών προκαταλήψεων· ωφείλει να παραθέτει και να αναλύει όσα έχει μάθει από τους φορείς της Αποκαλύψεως, τους αγίους της Εκκλησίας. Ως βιολόγος ωφείλει να πει ο άνθρωπος έγινε έτσι ή αλλιώς, ανάλογα με τις εκάστοτε επικρατούσες θεωρίες της επιστήμης του· ως άγιος θα πει ο Θεός έκανε τον άνθρωπο στηριζόμενος στη διήγηση της Βίβλου και στη δικιά του αποκαλυπτική εμπειρία. Ως βιολόγος δεν έχει το δικαίωμα στη διατύπωσή του να ανακατέψει το Θεό γιατί δεν είναι δυνατόν να έχει περί Αυτού πληροφορίες από τα εμπειρικά δεδομένα της βιολογίας. Ως θεολόγος στηριζόμενος στην άνωθεν εμπειρία των αγίων, δεν υπάρχει λόγος να αναφερθεί με λεπτομέρειες στις επικρατούσες βιολογικές θεωρίες, οι οποίες πιθανότατα στο μέλλον να αναθεωρηθούν, απλώς τονίζει ότι η όποια εξέλιξη δεν έγινε αλλά την προκάλεσε και τη διευθύνει η άκτιστη δημιουργική και προνοητική ενέργεια του Θεού. Οι άγιοι βλέπουν τα όντα αλλά βλέπουν και τους "λόγους των όντων", την άκτιστη δηλαδή δημιουργική ενέργεια του Θεού που κάνει τα όντα να υπάρχουν, κατά το "καί τα πάντα πληρών"· αντιλαμβάνονται τους φυσικούς νόμους αλλά βλέπουν ότι πίσω τους κρύβεται πάνσοφα η άκτιστη προνοητική ενέργεια του Θεού η οποία ενεργόντας με πιστότητα διασώζει την ελευθερία του ανθρώπου. Έτσι μια και απουσιάζουν οι αποδείξεις της παρουσίας Του πανεύκολα μπορούμε να λέμε "δέν πιστεύω".

Δουλειά της επιστήμης είναι να προσπαθεί να βρει τί να ήταν το "χώμα" και της θεολογίας να παραλαμβάνει "ζώο" και να παραδίδει "θεούμενο".

Σύμφωνα με την Οικολογία πάντως "χώμα είναι το πάνω τμήμα του εδάφους που περιέχει σε κυμαινόμενη αναλογία ανόργανες και οργανικές χημικές ενώσεις και στο οποίο ζουν διάφοροι οργανισμοί". Ενώ η στάχτη περιέχει μόνο ανόργανες χημικές ενώσεις. Κατά το "χούς εί και εις χούν απελεύσει" το ανθρώπινο σώμα, μετά το βίαιο χωρισμό του φυσικότατου δεσμού της συμφυΐας με τη ψυχή, μετά που η κατ’ εικόνα Θεού πλασθείσα ωραιότητα βρεθεί άμορφη, άδοξη, μη έχουσα είδος, ενταφιάζεται. Αυτό καταδέχθηκε να υποστεί το σώμα του και ο Κύριος. Αυτός ο τρόπος υιοθετήθηκε επί αιώνες από την Εκκλησία. Αν κάποιος ξέρει ότι η καύση του νεκρού σαρκίου συμφέρει τον εκλειπόντα ας προσπαθήσει να αλλάξει το έθιμο. Τότε όμως θα διαμαρτυρηθούν οι Οικολόγοι γιατί η καύση, ειδικά στην Ελλάδα που έχουμε μεγάλο ποσοστό παχύσαρκων, θα επιβαρύνει σοβαρά με ρύπους την ατμόσφαιρα. Την ώρα που διάφοροι οργανισμοί αναζητούν τρόπους για περιορισμό των καύσεων στον πλανήτη ώστε να περιορισθεί η ατμοσφαιρική ρύπανση κυρίως από το διοξείδιο του άνθρακα εμείς εξετάζουμε το ενδεχόμενο της καύσης των νεκρών. Ίσως θα έπρεπε να ξεκινήσει από την Ελλάδα ένα κίνημα που να ζητάει την σε παγκόσμιο επίπεδο απαγόρευση της καύσης των νεκρών ως ιδιαίτερα βλαβερής για την ατμόσφαιρα.

Φεβρουάριος 1999

Ο χαρταετός· κατασκευή από φθηνά υλικά, χαρτί, σχοινί, καλάμια, εφημερίδες. Εξάγωνο ή άλλο σχήμα, φούντες, ουρά, σχοινί να τον κρατάει το παιδί. Ένας κρατάει το χαρταετό και ο άλλος τρέχει με το σχοινί στο χέρι μέχρι να πάρει ικανοποιητικό ύψος η κατασκευή. Απαραίτητη προϋπόθεση, να φυσά αέρας. Αν πνέει μάλιστα ικανής εντάσεως άνεμος μπορεί να σηκωθεί χωρίς τρεχάλα· τότε αρκεί ο ένας που θα κρατάει το σχοινί. Πετάει ο χαρταετός στον ουρανό ψηλά και στο παιδί φωνάζει αμόλα καλούμπα, δίνε σχοινί για να πετώ.

Καθαρά Δευτέρα. Αρχή της Σαρακοστής. Σαράντα μέρες νηστεία μέχρι την Κυριακή των Βαΐων. Μετά η Μεγάλη Εβδομάδα και το Πάσχα. "Χριστός Ανέστη εκ νεκρών θανάτω θάνατον πατήσας". Καθαρά Δευτέρα. Καθαρή εβδομάδα. "Τριήμερο". Από την Κυριακή το βράδυ μέχρι την Προηγιασμένη Λειτουργία της Καθαρής Τετάρτης. Αυστηρή νηστεία, ούτε νερό. "Ώσπερ αδύνατον όφιν την εαυτού παλαιότητα εκδύσασθαι, μη στενήν εισδύντα οπήν, ούτω και ημείς τας παλαιάς προλήψεις, και την της ψυχής παλαιότητα, και τον του παλαιού ανθρώπου χιτώνα ου μη αποβάλωμεν, εάν μη την στενήν και τεθλιμμένην της νηστείας και ατιμίας οδόν παρέλθωμεν". Νηστεία και ατιμία συντελούν τα μέγιστα στην προσπάθεια για να αποβληθεί το εκ της κάτωθεν περιπλανήσεως αποκτηθέν ειδεχθές προσωπείον ώστε να γιορτάσει ο θνητός το Πάσχα.

Πάσχα η μεγαλύτερη γιορτή της Χριστιανοσύνης, της Ρωμηοσύνης, της πεταλούδας που ξεπετάχτηκε όταν ήρθε η ώρα και άνοιξε η χρυσαλίδα που ήταν η Ελλάδα. Στη Δύση μετά τον εκβαρβαρισμό του σκοταδιστικού Μεσσαίωνα δεχθήκαν για κυρίαρχη γιορτή αυτή των Χριστουγέννων. Σκεφτόμενοι λογικά οι άνθρωποι κατέληξαν: "τή σωτηρία μας τη χρωστάμε στο Χριστό· αν δεν γεννιώταν δεν θα σωζόμασταν· άρα μεγαλύτερη γιορτή τα Χριστούγεννα". Ναί, όμως πότε πανηγυρίζει ο θνητός, στα γενέθλια του νικητή ή τη στιγμή που θα συντρίψει τον εχθρό; Το ανθρώπινο, το αυθόρμητο είναι να πανηγυρίσεις άμα τη επιτεύξη του σκοπού, την ώρα που μπαίνει το γκόλ γίνεται ο χαμός και όχι στα γενέθλια του σκόρερ.

Ξεχάσαν και το νόημα του Πάσχα και το κατάντησαν μελοδραματική, θλιμμένη Σταύρωση, κι ελαφροχαρούμενη, φαμφάρικια Ανάσταση. Πάσχα από την Εβραϊκή λέξη Φάσκα που σημαίνει πέρασμα. Από Φάσκα που ακούγεται κάπως άχαρα στα Ελληνικά, Πάσχα με θεμιτή αλλαγή συμφώνων της ίδιας οικογένειας, φ σε επίσης χειλικό π και κ σε χ· έτσι, για να θυμίζει και το Θείον Πάθος.

Πάσχα, πέρασμα. Για τους Εβραίους, πέρασμα από τη δουλεία της Αιγύπτου στην ελευθερία της ερήμου. Εξ αιτίας του Χριστού, πέρασμα από τη δουλεία του Άδη στην ελευθερία της Βασιλείας των Θεού. Το Πάσχα πράγματι είναι η μεγαλύτερη γιορτή της Χριστιανοσύνης και ολόκληρης της Οικουμένης. Το Πάσχα δεν είναι απλώς μια Χριστολογική γιορτή. Είναι γιορτή ολόκληρης της ανθρωπότητας. Τότε την ώρα του Σταυρικού θανάτου του Χριστού καταργήθηκε ο Άδης. Μέχρι την Παρασκευή πριν το Σάββατο του Εβραϊκού Πάσχα του 781 από κτίσεως Ρώμης όσοι άνθρωποι πέθαιναν πήγαιναν στον Άδη. Άδης, σκοτάδι, απόλυτο μηδέν, παγερή μοναξιά, αιώνιο δεσμωτήριο. Τότε όμως, το 781 από κτίσεως Ρώμης, εφαρμόσθηκε επιτέλους το οφθαλμόν αντί οφθαλμού. Το πρόβλημα υπήρχε από την πτώση του Αδάμ. Ο αποτυχημένος Εωσφόρος (ε ω ς = ανατολή, Εωσφόρος = αυτός που κουβαλάει το φώς), κρύφτηκε σε ένα δημιούργημα, το φίδι και πήρε μαζί του τον Αδάμ. Δεν του εμφανίστηκε ντόμπρα και σταράτα να του πεί, "κύρ Αδάμ, από εδώ είναι ο Χριστός, φώς, χαρά, ζωή αιώνια, και από εδώ η αφεντιά μου, σκοτάδι, θλίψη, θάνατος, μιζέρια· διάλεξε με ποιόν θα πάς και ποιόν θ’ αφήσεις". Με δόλο τον πήρε μαζί του όταν κρύφτηκε σε ένα δημιούργημα, το φίδι. Και όλοι οι απόγονοι εκείνου του θνητού, κληρονόμησαν όχι φυσικά την ενοχή (τί φταίει το παιδί που ο πατέρας κατάντησε από πλούσιος, φτωχός), αλλά τη φτώχια, τη φθορά και το θάνατο. Εξόριστος ο πατέρας, στην εξορία θα γεννηθεί φυσικά κι ο γιός. Αιχμάλωτος ο πατέρας αιχμάλωτος γεννιέται και ο γιός. Αρρώστησε από Aids ο πατέρας άρρωστος θα γεννηθεί ο γιός. Δεν κληρονομεί την ενοχή, μα την κατάσταση του πατέρα.

Με δόλο μας άρπαξε ο εχθρός μας απ’ το φώς, με παρόμοιο τρόπο φωτίστηκε και το σκοτάδι. Κρύφτηκε ο Υιός και Λόγος του Θεού στην ανθρώπινη φύση του Χριστού. Τον έβλεπε που έλλαμπε στην επί γης ζωή Του, μα που να φανταστεί. Εδώ οι Άγγελοι έφριξαν όταν είδαν το μυστήριο της Ενανθρωπίσεως, δεν το χωρούσε, ο νούς τους, ο Αχώρητος χωρείται εν σαρκί. Έβλεπε τον Χριστό να είναι φωτεινός, Τον έβλεπε όμως από έξω, από μακρυά. Το σκοτάδι δεν μπορεί να διεισδύσει μέσ’ στο φώς. Τον έβλεπε φωτεινό αλλά θα έλεγε, "πού θα μου πάει, δεν θα πεθάνει, σε μένα και αυτός θα καταλήξει, στο βασίλειο μου, στον Άδη· τόσοι και τόσοι Δίκαιοι στον Άδη βρίσκονται φυλακισμένοι". Αλλά "έλαβεν όπερ έβλεπε και πέπτωκεν όθεν ουκ έβλεπε". Έκανε το πάν για να Τον πάρει μια ώρα αρχύτερα και επικράνθη· "επικράνθη, και γαρ κατηργήθη· επικράνθη, και γαρ ενεπαίχθη· επικράνθη, και γαρ ενεκρώθη· επικράνθη, και γαρ καθηρέθη· επικράνθη, και γαρ εδεσμεύθη. Έλαβε σώμα και Θεώ περιέτυχεν· έλαβεν γήν και συνήντησεν ουρανώ". Θανάτω θάνατον πατήσας ο Χριστός κατήργησε τον Άδη. Ο Σταυρός δεν είναι το μαχαίρι που σκότωσε το Χριστό. Μπορεί επάνω στο Σταυρό να χωρίστηκε η ψυχή του Χριστού από το σώμα Του, καθένα τους, όμως, παρέμεινε ενωμένο με τη θεότητα και μετά τρεις μέρες ξαναενώθηκαν και μεταξύ τους. Ο Σταυρός του Χριστού είναι το μαχαίρι που σκότωσε τον Άδη, που συνέτριψε την δύναμη του εχθρού. Γι’ αυτό και τον τιμάμε τον Τίμιο Σταυρό.

Το Πάσχα λοιπόν γιορτάζουμε το πέρασμα ολόκληρης της ανθρωπότητας από τον Άδη στην Βασιλεία των Ουρανών. Από την Παρασκευή πριν το Εβραϊκό Πάσχα του 781 από κτίσεως Ρώμης όσοι άνθρωποι πεθαίνουν ασχέτως προσωπικής αξίας ή πίστεως πηγαίνουν πλέον στο Βασίλειο του φωτός στη Βασιλεία των Ουρανών. Άλλοι βρίσκονται εκεί θεραπευμένοι, ανοιχτομάτηδες, χωρίς πληγές και χαίρονται τον Ήλιο· και άλλοι τυφλοί και με εγκαύματα και το μόνο που καταλαβαίνουν από την παρουσία του Ήλιου είναι πόνος. Τα καζάνια της κόλασης δεν υπάρχουν, αλλά υπάρχουν. Δεν υπάρχουν εξωτερικά, ο Ήλιος όλους τους αγαπά, παντού φωτίζει, αλλά εγ ω που είμαι τυφλός και με εγκαύματα μονάχα πόνο νοιώθω, αισθάνομαι σαν να είμαι σε καζάνι γεμάτο πίσσα που κοχλάζει, τί με νοιάζει που δεν υπάρχουν καζάνια, πονάω σαν να είμαι εκεί μέσα.

Επειδή το Πάσχα είναι η μεγαλύτερη γιορτή της Εκκλησίας, και με διαφορά, γι αυτό από τις 365 μέρες του έτους το θυμώμαστε περίπου τις 150 (όλη η περίοδος του Τριωδίου και του Πεντηκοσταρίου 17 εβδομάδες σύν οι 35 Κυριακές των υπόλοιπων 35 εβδομάδων ίσον 154 μέρες). Το Τ